سن تعویض مفصل زانو (ایمپلنت زانو) چندسال است؟

یکی از سؤالات رایج افرادی که با آرتروز شدید یا درد مزمن زانو روبه‌رو هستند این است که سن مناسب تعویض مفصل زانو چند سال است؟ آیا برای انجام این جراحی باید حتماً بالای 60 سال بود یا افراد جوان‌تر نیز می‌توانند مفصل زانوی خود را تعویض کنند؟

پاسخ کوتاه این است که سن مشخص و ثابتی برای تعویض مفصل زانو وجود ندارد. تصمیم برای انجام این جراحی بیشتر از آنکه به عدد سن وابسته باشد، به شدت آسیب مفصل، میزان درد، محدودیت حرکتی، تأثیر بیماری بر زندگی روزمره، نتیجه درمان‌های غیرجراحی و وضعیت سلامت عمومی فرد بستگی دارد.

راهنمای NICE نیز توصیه می‌کند افراد فقط به دلیل سن از ارزیابی برای تعویض مفصل کنار گذاشته نشوند و تصمیم‌گیری بر اساس شرایط بالینی و تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی انجام شود.

بنابراین ممکن است فردی در 50 سالگی به دلیل تخریب شدید مفصل به تعویض زانو نیاز داشته باشد، در حالی که فرد دیگری حتی در 75 سالگی هنوز نیازی به این جراحی نداشته باشد.
 

بهترین سن برای تعویض مفصل زانو چه زمانی است؟

برای تعویض مفصل زانو نمی‌توان یک سن را به‌عنوان «بهترین سن» برای تمام بیماران معرفی کرد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، زمان مناسب انجام جراحی برای هر بیمار است. معمولاً زمانی تعویض مفصل زانو مطرح می‌شود که:

• درد زانو شدید و مداوم شده باشد.
• درد هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام فعالیت‌های روزمره مشکل ایجاد کند.
• خشکی و محدودیت حرکت زانو قابل توجه باشد.
• تغییر شکل زانو یا تخریب شدید مفصل وجود داشته باشد.
• درمان‌هایی مانند ورزش درمانی، فیزیوتراپی، کنترل وزن و داروها تأثیر کافی نداشته باشند یا برای فرد مناسب نباشند.
• درد و محدودیت حرکتی به‌طور قابل توجهی کیفیت زندگی فرد را کاهش داده باشد.

وجود درد زانو به‌تنهایی به این معنی نیست که بیمار حتماً به تعویض مفصل نیاز دارد. ابتدا علت درد و میزان آسیب مفصل باید توسط متخصص ارتوپدی بررسی شود. راهنماهای معتبر نیز تعویض مفصل را زمانی مطرح می‌کنند که علائم مفصل کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده و درمان‌های غیرجراحی مؤثر یا مناسب نباشند.

تعویض مفصل زانو در چه سنی رایج‌تر است؟

اگرچه محدودیت سنی مشخصی برای تعویض مفصل زانو وجود ندارد، این جراحی بیشتر در میانسالی و سالمندی انجام می‌شود؛ زیرا احتمال بروز آرتروز شدید زانو با افزایش سن بیشتر می‌شود. اما باید میان «سن رایج انجام جراحی» و «سن مناسب برای جراحی» تفاوت قائل شد.

رایج بودن جراحی در یک محدوده سنی به این معنی نیست که افراد جوان‌تر یا مسن‌تر نمی‌توانند کاندید مناسبی باشند. برای مثال، اطلاعات رجیستری انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا در سال‌های گذشته میانگین سن بیماران تحت تعویض کامل زانو را حدود 67 سال گزارش کرده است؛ این عدد فقط یک میانگین آماری است و نباید به‌عنوان سن الزامی برای جراحی در نظر گرفته شود.در نهایت، شدت بیماری و شرایط فرد اهمیت بیشتری از سن شناسنامه‌ای دارد.

آیا حداقل سن برای تعویض مفصل زانو وجود دارد؟

خیر. نمی‌توان گفت حداقل سن تعویض مفصل زانو حتماً 40، 50 یا عدد مشخص دیگری است. تعویض مفصل در افراد جوان کمتر انجام می‌شود، اما اگر بیماری یا آسیب مفصل بسیار شدید باشد و سایر روش‌های درمانی نتیجه مناسبی نداشته باشند، ممکن است جراح ارتوپد این روش را حتی برای یک فرد جوان‌تر نیز در نظر بگیرد.

دلیل احتیاط بیشتر در افراد جوان این است که آنها معمولاً سال‌های بیشتری با پروتز زندگی خواهند کرد و اغلب فعالیت بدنی بیشتری دارند. بنابراین احتمال اینکه در آینده پروتز دچار فرسودگی شود یا بیمار به جراحی مجدد تعویض مفصل نیاز پیدا کند، بیشتر است. انجمن جراحان مفصل ران و زانو آمریکا نیز اشاره می‌کند که هرچه فرد هنگام نخستین تعویض مفصل جوان‌تر باشد، احتمال نیاز به تعویض یا اصلاح پروتز در آینده بیشتر می‌شود.

به همین دلیل در بیماران جوان، پزشک پیش از جراحی عواملی مانند شدت تخریب مفصل، میزان درد، سطح فعالیت و گزینه‌های درمانی دیگر را با دقت بیشتری بررسی می‌کند.
 

تعویض مفصل زانو در افراد زیر 50 سال

سن کمتر از 50 سال به‌تنهایی مانع تعویض مفصل زانو نیست. با این حال، پزشکان معمولاً تلاش می‌کنند تا زمانی که امکان دارد از مفصل طبیعی بیمار محافظت کنند.

در فردی که آرتروز خفیف یا متوسط دارد، ممکن است روش‌هایی مانند ورزش درمانی، تقویت عضلات اطراف زانو، کاهش وزن در صورت نیاز، فیزیوتراپی و درمان دارویی بتوانند علائم را کنترل کنند.

اما اگر فرد جوان دچار تخریب شدید مفصل، درد مداوم، محدودیت قابل توجه فعالیت و کاهش کیفیت زندگی باشد و درمان‌های غیرجراحی نتیجه مناسبی ایجاد نکرده باشند، تعویض مفصل در جوانی می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد.

بنابراین صرف جوان بودن بیمار نباید باعث شود جراحی ضروری برای سال‌ها به تعویق بیفتد؛ همان‌طور که جوان بودن به‌تنهایی نیز دلیل کافی برای انجام جراحی نیست.

تعویض مفصل زانو در 50 تا 60 سالگی

در این بازه سنی نیز تصمیم‌گیری بر اساس وضعیت مفصل انجام می‌شود. ممکن است فردی در 55 سالگی دچار آرتروز پیشرفته و درد شدید باشد و برای تعویض مفصل کاندید مناسبی محسوب شود.

موضوع مهم در این سن، بررسی طول عمر مورد انتظار پروتز و میزان فعالیت بیمار است. اگر جراحی در سن پایین‌تری انجام شود، احتمال نیاز به جراحی مجدد در سال‌های آینده نسبت به فردی که در سن بالاتر جراحی می‌شود، افزایش پیدا می‌کند.

با این حال، اگر درد شدید باعث کاهش کیفیت زندگی شده باشد، صرفاً به دلیل احتمال نیاز به جراحی مجدد در آینده نباید تصمیم درمانی مناسب را بدون ارزیابی تخصصی به تعویق انداخت.

تعویض مفصل زانو در 60 تا 70 سالگی

بخش قابل توجهی از جراحی‌های تعویض مفصل زانو در این محدوده سنی انجام می‌شوند. آرتروز زانو در این سنین شایع‌تر است و برخی بیماران پس از سال‌ها استفاده از روش‌های غیرجراحی به مرحله‌ای می‌رسند که درد و محدودیت حرکتی آنها شدید شده است.

در صورتی که بیمار از سلامت عمومی مناسبی برخوردار باشد و ارزیابی‌های قبل از جراحی مشکل خاصی نشان ندهند، سن 60 یا 70 سالگی به‌خودی‌خود مانعی برای جراحی محسوب نمی‌شود.
 

تعویض مفصل زانو در افراد بالای 70 سال

افراد بالای 70 سال نیز می‌توانند از تعویض مفصل زانو بهره ببرند. در این گروه، علاوه بر وضعیت زانو، سلامت عمومی بیمار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پزشک ممکن است قبل از جراحی مواردی مانند سلامت قلب و ریه، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، توانایی حرکتی، وضعیت عضلات و احتمال بروز عوارض بعد از جراحی را بررسی کند.

این بررسی‌ها به معنای نامناسب بودن جراحی تعویض مفصل زانو برای سالمندان نیست؛ بلکه کمک می‌کند ریسک جراحی برای هر فرد به‌صورت جداگانه ارزیابی شود.

آیا افراد بالای 80 سال می‌توانند تعویض مفصل زانو انجام دهند؟

بله. 80 یا حتی 90 سالگی به‌تنهایی مانع مطلق تعویض مفصل زانو نیست. ممکن است فردی 82 ساله از سلامت عمومی خوبی برخوردار باشد و بتواند جراحی را با نظر پزشک انجام دهد، در حالی که فردی جوان‌تر به دلیل برخی بیماری‌های زمینه‌ای نیاز به بررسی‌ها و مراقبت‌های بیشتری داشته باشد.

راهنمای NICE نیز تأکید می‌کند سن نباید به‌تنهایی مانع ارجاع بیمار برای بررسی امکان تعویض مفصل شود؛ البته خطرات جراحی در هر بیمار باید با توجه به شرایط اختصاصی او ارزیابی و توضیح داده شود.

بنابراین در سالمندان، سن شناسنامه‌ای تنها یکی از اطلاعات بیمار است و سلامت عمومی و توان جسمانی اهمیت بیشتری دارند.

چرا پزشکان برای تعویض مفصل زانو در جوانی محتاط‌تر هستند؟

مهم‌ترین دلیل، طول عمر پروتز زانو است. پروتز زانو دائمی و مادام‌العمر تضمین‌شده نیست. بسیاری از پروتزهای امروزی می‌توانند 20 سال یا بیشتر عملکرد مناسبی داشته باشند، اما طول عمر دقیق آنها به عواملی مانند نوع پروتز، وزن، سطح فعالیت، وضعیت استخوان، نحوه جراحی و شرایط فرد بستگی دارد. NHS اعلام می‌کند که تعویض مفصل زانو می‌تواند 20 سال یا بیشتر دوام داشته باشد.

انجمن جراحان مفصل ران و زانو آمریکا نیز گزارش می‌کند که در حدود 9 نفر از هر 10 بیمار، مفصل جایگزین‌شده پس از 20 سال همچنان عملکرد مناسبی دارد، هرچند نتیجه برای همه افراد یکسان نیست.

اگر یک فرد در سن بسیار پایین تحت جراحی قرار بگیرد، سال‌های بیشتری از مفصل مصنوعی استفاده خواهد کرد و به همین دلیل احتمال نیاز به تعویض مجدد مفصل زانو یا جراحی ریویژن در طول زندگی او بیشتر خواهد بود.

چه زمانی نباید برای تعویض مفصل عجله کرد؟

هر زانودردی به معنی نیاز به تعویض مفصل نیست. در بسیاری از موارد، به‌خصوص در مراحل اولیه و متوسط آرتروز، روش‌های غیرجراحی می‌توانند درد را کاهش دهند و عملکرد بیمار را بهتر کنند. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است ابتدا روش های زیر را پیشنهاد کند:

• ورزش درمانی و تقویت عضلات
• فیزیوتراپی
• کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن
• اصلاح فعالیت‌های روزمره
• داروهای مناسب برای کنترل درد
• و برخی درمان‌های دیگر

اگر این روش‌ها باعث کنترل قابل قبول علائم شوند، ممکن است فعلاً نیازی به تعویض مفصل وجود نداشته باشد. اما در صورتی که درد و محدودیت حرکتی همچنان شدید باشد و زندگی روزمره بیمار را مختل کند، ارزیابی برای جراحی منطقی‌تر خواهد بود.

چه بیماری‌هایی ممکن است باعث نیاز به تعویض مفصل زانو شوند؟

یکی از شایع‌ترین دلایل تعویض مفصل زانو آرتروز پیشرفته زانو است. در این بیماری، غضروف مفصل به‌تدریج آسیب می‌بیند و ممکن است درد، خشکی، محدودیت حرکت و تغییر شکل مفصل ایجاد شود.

در برخی افراد، بیماری‌های التهابی مفصل، آسیب‌های شدید قبلی، شکستگی‌های اطراف زانو یا سایر مشکلات مفصلی نیز می‌توانند در نهایت باعث تخریب شدید مفصل شوند.

بنابراین علت نیاز به تعویض مفصل در تمام بیماران یکسان نیست و تشخیص نهایی باید پس از معاینه و بررسی‌های تصویربرداری توسط جراح ارتوپد انجام شود.

برای جراحی سن مهم‌تر است یا شدت آرتروز؟

در تصمیم‌گیری برای تعویض مفصل، شدت علائم و تأثیر بیماری بر زندگی بیمار معمولاً اهمیت بیشتری از یک عدد مشخص برای سن دارند. پزشک ممکن است موارد زیر را در کنار هم بررسی کند:

بنابراین نمی‌توان تنها با دانستن سن یک فرد مشخص کرد که آیا او به تعویض مفصل نیاز دارد یا خیر.

آیا تعویض مفصل زانو در سن پایین خطرناک است؟

جراحی در سن پایین لزوماً خطرناک‌تر نیست، اما موضوع مهم، مدت زمانی است که فرد قرار است با پروتز زندگی کند. افراد جوان معمولاً فعال‌تر هستند و سال‌های بیشتری از پروتز استفاده خواهند کرد؛ به همین دلیل احتمال فرسودگی پروتز و نیاز به جراحی مجدد در آینده می‌تواند بیشتر باشد.

به همین علت جراح ارتوپد قبل از توصیه به تعویض مفصل در افراد جوان، مزایا و معایب جراحی و احتمال نیاز به جراحی مجدد را با بیمار بررسی می‌کند.

آیا سن بالا مانع تعویض مفصل زانو است؟

خیر. هیچ عدد مشخصی را نمی‌توان به‌عنوان حداکثر سن قطعی برای تعویض مفصل معرفی کرد.

اگر یک فرد سالمند درد شدید و تخریب مفصل داشته باشد و شرایط عمومی او اجازه جراحی بدهد، سن بالا به‌تنهایی دلیل کنار گذاشتن تعویض مفصل نیست.

البته در سنین بالاتر ارزیابی وضعیت قلبی، تنفسی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها، قدرت عضلات و توانایی بیمار برای انجام برنامه توان‌بخشی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

سؤالات متداول درباره سن تعویض مفصل زانو

بهترین سن برای تعویض مفصل زانو چند سال است؟

سن مشخصی برای همه بیماران وجود ندارد. شدت درد، تخریب مفصل، محدودیت فعالیت، پاسخ به درمان‌های قبلی و سلامت عمومی بیمار از سن مهم‌تر هستند.
 

آیا در 40 سالگی می‌توان تعویض مفصل زانو انجام داد؟

در صورت تخریب شدید مفصل و وجود علائم جدی، امکان آن وجود دارد. با این حال، به دلیل طول عمر محدود پروتز و احتمال نیاز به جراحی مجدد، تصمیم‌گیری در بیماران جوان با دقت بیشتری انجام می‌شود.
 

آیا تعویض مفصل زانو در 50 سالگی زود است؟

نه لزوماً. اگر درد و تخریب مفصل شدید باشد و روش‌های غیرجراحی مؤثر نباشند، ممکن است فرد 50 ساله کاندید مناسبی برای جراحی باشد.
 

آیا تعویض مفصل زانو در 80 سالگی امکان‌پذیر است؟

بله. سن بالای 80 سال به‌تنهایی مانع جراحی نیست. سلامت عمومی بیمار و میزان خطر جراحی باید به‌صورت فردی بررسی شود.
 

پروتز زانو چند سال دوام دارد؟

بسیاری از پروتزهای زانو می‌توانند حدود 20 سال یا بیشتر دوام داشته باشند، اما طول عمر آنها در افراد مختلف متفاوت است.
 

آیا هر فردی که آرتروز زانو دارد به تعویض مفصل نیاز دارد؟

خیر. بسیاری از بیماران می‌توانند با روش‌های غیرجراحی علائم خود را کنترل کنند. تعویض مفصل معمولاً زمانی مطرح می‌شود که علائم شدید باشند، کیفیت زندگی را مختل کنند و روش‌های غیرجراحی پاسخ کافی ایجاد نکرده باشند.

نتیجه‌گیری

در پاسخ به این سؤال که سن مناسب تعویض مفصل زانو چند سال است؟ باید گفت برای این جراحی نمی‌توان حداقل یا حداکثر سن ثابتی تعیین کرد.

اگرچه تعویض مفصل زانو بیشتر در افراد میانسال و سالمند انجام می‌شود، تصمیم نهایی باید بر اساس شدت درد، میزان آسیب مفصل، محدودیت حرکتی، تأثیر بیماری بر زندگی روزمره، نتیجه درمان‌های قبلی، سلامت عمومی و سطح فعالیت بیمار گرفته شود.

در افراد جوان‌تر، طول عمر پروتز و احتمال نیاز به جراحی مجدد اهمیت بیشتری دارد و در سالمندان نیز ارزیابی سلامت عمومی و خطرات جراحی ضروری است.

بنابراین اگر درد زانو فعالیت‌های روزانه شما را به‌شدت محدود کرده است، بهتر است به‌جای تصمیم‌گیری صرفاً بر اساس سن، توسط متخصص ارتوپدی و جراح زانو معاینه شوید. دکتر افشین طاهری اعظم پس از معاینه، بررسی تصاویر پزشکی و ارزیابی شرایط عمومی بیمار می‌تواند مشخص کند که آیا تعویض مفصل زانو در شرایط فعلی انتخاب مناسبی است یا بهتر است درمان‌های دیگری ادامه پیدا کنند.

منابع:

• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/what-is-a-knee-replacement/
• https://www.orthoinfo.org/globalassets/pdfs/ajrr-patient-facing-interim-report.pdf
• https://hipkneeinfo.org/knee-care/do-i-need-a-knee-replacement/
• https://hipkneeinfo.org/knee-care/dont-take-your-new-knee-joint-for-granted-follow-up-care/