مصرف داروهای تیروئید لزوماً باعث پوکی استخوان نمیشود. در مورد لووتیروکسین، نگرانی اصلی زمانی است که مقدار دارو بیش از نیاز بدن باشد و این وضعیت ادامه پیدا کند. مصرف طولانیمدت لووتیروکسین لزوماً به استخوانها آسیب نمیزند. خطر بیشتر زمانی مطرح میشود که مقدار دارو برای مدتی طولانی بیش از نیاز بدن باشد. به همین دلیل، آزمایشهای دورهای تیروئید برای بررسی و تنظیم دوز دارو اهمیت دارند.

تیروئید چه ارتباطی با سلامت استخوان دارد؟
استخوان بافتی زنده است که پیوسته بازسازی میشود؛ بخشی از بافت قدیمی تخریب و با استخوان جدید جایگزین میشود. هورمونهای تیروئید بر سرعت این فرایند تأثیر میگذارند.
اگر هورمون تیروئید بیش از اندازه باشد، سرعت تخریب استخوان میتواند از ساخت آن پیشی بگیرد. ادامه این وضعیت ممکن است تراکم استخوان را کاهش دهد و احتمال شکستگی را افزایش دهد. به همین دلیل، پرکاری تیروئیدِ درماننشده از عوامل تهدیدکننده سلامت استخوان است. کمکاری تیروئید بهخودیخود، برخلاف پرکاری، عامل خطر شناختهشدهای برای پوکی استخوان محسوب نمیشود.
درمان پرکاری تیروئید و بازگشت هورمونها به محدوده طبیعی میتواند سرعت از دست رفتن استخوان را کاهش دهد. بااینحال، افرادی که عوامل خطر دیگری دارند، ممکن است همچنان به ارزیابی و درمان جداگانه برای سلامت استخوان نیاز داشته باشند.
آیا قرص لووتیروکسین باعث پوکی استخوان میشود؟
لووتیروکسین برای جبران کمبود هورمون تیروئید تجویز میشود. اگر دوز آن متناسب با نیاز بدن باشد، هدف درمان بازگرداندن عملکرد هورمونی به وضعیت طبیعی است.
اما اگر مقدار دارو بیش از نیاز باشد، ممکن است بدن در معرض هورمون اضافی قرار بگیرد و TSH، یعنی هورمون محرک تیروئید، بیش از حد پایین بیاید.مصرف لووتیروکسین با دوزی بیشتر از نیاز بدن میتواند بهمرور باعث کاهش تراکم استخوان شود. زنان یائسه بیشتر در معرض این عارضه هستند؛ بنابراین بررسی منظم آزمایشهای تیروئید و تنظیم دوز دارو اهمیت دارد.
دوز بیش ازنیاز همیشه نتیجه مصرف خودسرانه نیست. نیاز بدن به دارو ممکن است با افزایش سن، تغییر وزن یا عوامل دیگر تغییر کند؛ در نتیجه، دوزی که قبلاً مناسب بوده ممکن است، بعدها به بازبینی نیاز داشته باشد.
همچنین عدد دوز دارو ب هتنهایی نشان نمیدهد که مصرف آن زیاد یا کم است. مقدار مناسب برای هر فرد بر اساس شرایط بالینی و نتیجه آزمایشها تعیین میشود.

آیا همه داروهای تیروئید اثر یکسانی دارند؟
خیر. لووتیروکسین، هورمون موردنیاز بدن را در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید تأمین میکند. در مقابل، داروهای ضدتیروئید برای کاهش تولید هورمون در افراد مبتلا به پرکاری تجویز میشوند.
بنابراین نمیتوان خطر ناشی از دریافت بیشازحد لووتیروکسین را به همه داروهای تیروئید نسبت داد. کنترل پرکاری تیروئید، خود یکی از اقدامات مهم برای کاهش اثرات نامطلوب هورمون اضافی بر استخوان است.
چه کسانی به مراقبت بیشتری نیاز دارند؟
سالمندان، زنان یائسه و افرادی که برای مدت طولانی هورمون تیروئید اضافی در بدن داشتهاند، بیشتر در معرض کاهش تراکم استخوان هستند. پزشک با بررسی شرایط این افراد مشخص میکند که آیا به سنجش تراکم استخوان یا اقدامات پیشگیرانه نیاز دارند. سابقه پوکی استخوان یا شکستگی با ضربه خفیف نیز باید در ارزیابی خطر در نظر گرفته شود.
در برخی بیماران مبتلا به سرطان تیروئید، پایین نگهداشتن TSH بخشی از برنامه درمان است. هدف آزمایش در این افراد میتواند با بیماران مبتلا به کمکاری معمول تیروئید متفاوت باشد. پزشک باید فایده این درمان را در کنار خطرات احتمالی آن، از جمله اثر بر استخوان، ارزیابی کند.
TSH باید چقدر باشد؟
برای همه بیماران یک عدد ثابت و ایده آل وجود ندارد. در بیشتر بزرگسالان مبتلا به کمکاری اولیه تیروئید، هدف درمان قرارگرفتن TSH در محدوده مرجع آزمایشگاه است؛ این محدوده معمولاً حدود ۰٫۴ تا ۴ میلیواحد در لیتر است. سن، بارداری و شرایط پزشکی میتوانند هدف درمان را تغییر دهند.
نگرانی درباره اثرات درمان بیشازحد، بهویژه زمانی مطرح است که TSH به کمتر از ۰٫۱ میلیواحد در لیتر برسد و پایین باقی بماند. با اینحال، یک نتیجه آزمایش بهتنهایی برای تشخیص پوکی استخوان یا تصمیم درباره تغییر دوز کافی نیست. پزشک نتیجه را با توجه به علت درمان، آزمایشهای دیگر و وضعیت فرد تفسیر میکند.
پژوهشها درباره لووتیروکسین و شکستگی چه میگویند؟
در یک مطالعه بزرگ منتشرشده در مجله BMJ در سال ۲۰۱۱، مصرف لووتیروکسین در افراد ۷۰ ساله و بالاتر، بهویژه در دوزهای بالاتر، با افزایش خطر شکستگی همراه بود. اما این پژوهش مشاهدهای بود و نمیتوانست بهتنهایی ثابت کند که دارو علت شکستگیها بوده است.
همچنین اطلاعات TSH شرکتکنندگان در دسترس نبود؛ بنابراین مشخص نبود چه تعداد از آنها دوز مناسب و چه تعداد هورمون بیشازنیاز دریافت میکردند. نتایج چنین مطالعهای را نمیتوان بدون درنظرگرفتن سن و وضعیت هورمونی، به همه مصرفکنندگان تعمیم داد.
پیام کاربردی این پژوهش، اهمیت تنظیم دقیق دوز و پایش درمان، بهخصوص در سالمندان است؛ نه اینکه تمام مصرفکنندگان لووتیروکسین دچار پوکی استخوان خواهند شد.
چطور میتوان خطر پوکی استخوان را کاهش داد؟
آزمایشهای پیگیری را انجام دهید. معمولاً حدود ۶ تا ۸ هفته پس از شروع لووتیروکسین یا تغییر دوز، آزمایش تکرار میشود. پس از تثبیت درمان، بررسی معمولاً سالانه است؛ بعضی افراد به پیگیری نزدیکتر نیاز دارند.
دوز دارو را خودسرانه تغییر ندهید. تغییر قابلتوجه وزن، بارداری یا شروع و قطع بعضی داروها و مکملها را به پزشک اطلاع دهید، زیرا ممکن است نیاز به لووتیروکسین تغییر کند.
دارو را منظم و طبق دستور مصرف کنید. تغییر مداوم شیوه مصرف یا مصرف نامنظم میتواند تنظیم درمان را دشوار کند.
از سلامت استخوانها مراقبت کنید. فعالیت بدنی منظم، دریافت کافی کلسیم از رژیم غذایی، حفظ سطح مناسب ویتامین D و پرهیز از سیگار به سلامت استخوان کمک میکنند. نیاز به مکمل باید بر اساس وضعیت فرد ارزیابی شود.
مکمل کلسیم و آهن را همزمان با لووتیروکسین نخورید. این مکملها میتوانند جذب دارو را کاهش دهند و معمولاً باید دستکم چهار ساعت با آن فاصله داشته باشند.
آیا مصرفکنندگان لووتیروکسین باید سنجش تراکم استخوان انجام دهند؟
مصرف لووتیروکسین بهتنهایی به این معنا نیست که همه افراد به سنجش تراکم استخوان نیاز دارند. تصمیم درباره این بررسی باید بر اساس سن، وضعیت یائسگی، سابقه شکستگی، سابقه پرکاری طولانیمدت و سایر عوامل خطر گرفته شود.
اگر سابقه پوکی استخوان دارید یا برای مدتی طولانی هورمون تیروئید شما بیش از حد طبیعی بوده است، درباره نیاز به سنجش تراکم استخوان با پزشک صحبت کنید. آزمایش تیروئید و سنجش تراکم استخوان دو بررسی متفاوتاند و جای یکدیگر را نمیگیرند.
آیا برای پیشگیری از پوکی استخوان باید داروی تیروئید را قطع کرد؟
خیر؛ نگرانی درباره پوکی استخوان، بهتنهایی دلیل قطع لووتیروکسین نیست. بسیاری از بیماران برای جبران کمبود هورمون به درمان طولانیمدت نیاز دارند. قطع یا کاهش خودسرانه دارو میتواند کمکاری تیروئید را دوباره ایجاد کند.
اگر درباره اثر دارو بر استخوانها نگران هستید، اقدام مناسب بررسی آزمایشهای تیروئید، بازبینی دوز و ارزیابی عوامل خطر استخوانی با پزشک است. هدف، ادامه درمان موردنیاز بدن با دوز مناسب و پیشگیری از دریافت هورمون اضافی است.























