درد لگن ممکن است هنگام راه رفتن، نشستن طولانی یا حتی خوابیدن شروع شود. گاهی منشأ آن مفصل است، گاهی استخوان‌ها و گاهی عضلات و تاندون‌های اطراف. به همین دلیل، درد در این ناحیه همیشه نشانه آرتروز نیست و همه مشکلات لگن هم به جراحی تعویض مفصل لگن نیاز ندارند.
انواع بیماری لگن شامل مشکلات مفصلی، بیماری‌های استخوانی، التهاب مفاصل پشت لگن و اختلالات بافت‌های اطراف آن است. در این مقاله، مهم‌ترین بیماری‌ها و آسیب‌های اسکلتی‌عضلانی لگن را معرفی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چه علائمی به بررسی پزشکی نیاز دارند.
بیماری لگن دقیقاً کدام قسمت بدن را درگیر می‌کند؟
لگن ساختاری استخوانی در پایین تنه است که ستون فقرات را به اندام‌های پایینی متصل می‌کند. برای شناخت بیماری‌های آن، بهتر است سه بخش را از هم جدا کنیم:
استخوان‌های لگن: حلقه استخوانی پایین تنه که از اندام‌های داخلی نیز محافظت می‌کند.
مفاصل لگن: شامل مفصل اتصال استخوان ران به لگن و مفاصل ساکروایلیاک؛ یعنی محل اتصال استخوان خاجی در پایین ستون فقرات به دو طرف لگن.
بافت‌های اطراف: عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها و کیسه‌های کوچک حاوی مایع که حرکت بافت‌ها روی یکدیگر را آسان می‌کنند.
مفصل اتصال ران به لگن در اصطلاح پزشکی «مفصل ران» نام دارد، اما در زبان روزمره اغلب به آن «مفصل لگن» می‌گوییم. بیماری‌های این مفصل، فقط بخشی از مشکلات ناحیه لگن هستند.
انواع بیماری لگن کدام‌اند؟
۱. آرتروز مفصل لگن
آرتروز یکی از بیماری‌های شایع مفصل لگن است. در این بیماری، غضروف پوشاننده سطح مفصل به‌تدریج آسیب می‌بیند و استخوان‌های اطراف نیز تغییر می‌کنند. نتیجه می‌تواند درد، خشکی و کاهش حرکت باشد.
درد معمولاً در کشاله ران احساس می‌شود، اما ممکن است به ران یا زانو هم انتشار پیدا کند. برخی افراد هنگام پوشیدن جوراب، بالا رفتن از پله یا بلند شدن از صندلی مشکل پیدا می‌کنند.
افزایش سن، اضافه‌وزن، سابقه آسیب و شکل‌گیری نامناسب مفصل از عوامل خطر آرتروز هستند. با این‌حال، این بیماری فقط در سالمندان دیده نمی‌شود.
۲. روماتیسم و بیماری‌های التهابی مفاصل لگن
روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی به‌اشتباه به بافت‌های بدن حمله می‌کند. التهاب ناشی از آن می‌تواند مفصل لگن را درگیر کند و به‌مرور به غضروف و استخوان آسیب برساند.
درد، خشکی پس از بی‌حرکتی و درگیری مفاصل دیگر ممکن است همراه آن دیده شوند. بیماری‌های التهابی دیگری مانند آرتریت پسوریاتیک نیز می‌توانند بر مفصل لگن اثر بگذارند.
در این بیماری‌ها، تسکین درد تنها بخشی از درمان است. کنترل التهاب و جلوگیری از آسیب مفصل، به درمان اختصاصی زیر نظر روماتولوژیست نیاز دارد.
۳. التهاب مفاصل ساکروایلیاک؛ درد در پشت لگن
مفاصل ساکروایلیاک در پشت لگن و دو طرف استخوان خاجی قرار دارند. التهاب آن‌ها «ساکروایلیت» نامیده می‌شود و ممکن است با درد پایین کمر یا باسن همراه باشد.
این التهاب گاهی بخشی از بیماری‌های روماتیسمی مانند اسپوندیلوآرتریت محوری است. در این گروه از بیماری‌ها، درد و خشکی ممکن است با استراحت طولانی بیشتر و با حرکت بهتر شوند. درد شبانه و خشکی صبحگاهی نیز می‌توانند وجود داشته باشند.
البته هر درد پشت لگن به معنی التهاب این مفاصل نیست؛ مشکلات کمر و بافت‌های اطراف هم باید بررسی شوند. تشخیص بر اساس مجموعه علائم، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود.
۴. پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از ضعف استخوان
پوکی استخوان، استحکام استخوان‌ها را کاهش می‌دهد و احتمال شکستگی را بالا می‌برد. این بیماری مخصوص لگن نیست، اما می‌تواند استخوان‌های این ناحیه را آسیب‌پذیر کند.
پوکی استخوان معمولاً تا پیش از شکستگی علامت مشخصی ندارد. بنابراین، نمی‌توان هر درد لگنی را به آن نسبت داد. در افراد دارای استخوان ضعیف، حتی زمین خوردن ساده یا فشار کم ممکن است باعث شکستگی شود.
بررسی خطر شکستگی و سنجش تراکم استخوان در افراد واجد شرایط به تشخیص و انتخاب درمان کمک می‌کند.
۵. سیاه‌شدگی سر استخوان ران در محل مفصل لگن
سیاه‌شدگی یا نکروز استخوان زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به بخشی از استخوان مختل شود و بافت آن آسیب ببیند. یکی از محل‌های مهم درگیری، سر استخوان ران است؛ همان بخش گردی که داخل حفره لگن قرار می‌گیرد.
این بیماری ممکن است ابتدا بی‌علامت باشد و سپس با درد کشاله ران، باسن یا درد هنگام تحمل وزن ظاهر شود. در مراحل پیشرفته، سر استخوان ممکن است فرورفته و شکل طبیعی خود را از دست بدهد.
آسیب شدید، مصرف طولانی‌مدت کورتون به‌ویژه با دوز بالا، مصرف زیاد الکل و برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند داسی‌شکل از عوامل خطر هستند. وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست.
۶. بورسیت و مشکلات تاندون‌های اطراف لگن
همه دردهای لگن از استخوان یا داخل مفصل شروع نمی‌شوند. التهاب بورس‌ها و مشکلات تاندون‌ها نیز می‌توانند درد ایجاد کنند. بورس، کیسه کوچکی حاوی مایع است که اصطکاک میان بافت‌ها را کاهش می‌دهد.
بورسیت در بخش بیرونی لگن ممکن است باعث دردی شود که هنگام خوابیدن روی همان سمت، بالا رفتن از پله یا راه رفتن طولانی بیشتر می‌شود. فشار تکراری، ضربه و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
درمان معمولاً با اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی و داروی مناسب آغاز می‌شود؛ جراحی برای بورسیت به‌ندرت لازم است.
۷. مشکلات ساختاری و تکاملی مفصل لگن
گاهی شکل مفصل باعث توزیع نامناسب فشار و آسیب تدریجی می‌شود. دو نمونه مهم عبارت‌اند از:
دیسپلازی تکاملی لگن: حفره مفصل به اندازه کافی سر استخوان ران را دربرنمی‌گیرد. شدت آن متفاوت است و در موارد شدید با دررفتگی همراه می‌شود. باقی ماندن این مشکل می‌تواند زمینه درد و آرتروز زودرس را فراهم کند.
گیر افتادگی مفصل لگن: شکل استخوان‌ها باعث تماس نامناسب هنگام حرکت می‌شود. این تماس ممکن است به غضروف یا لابروم، یعنی حلقه بافتی محکم دور حفره مفصل، آسیب برساند. درد هنگام خم کردن یا چرخاندن مفصل از علائم احتمالی آن است.
۸. بیماری پرتس در کودکان
پرتس بیماری نادری در کودکان است که به اختلال موقت خون‌رسانی سر استخوان ران مربوط می‌شود. این بیماری با دررفتگی مادرزادی لگن تفاوت دارد.
کودک ممکن است بلنگد یا از درد لگن، ران و حتی زانو شکایت کند. به همین دلیل، گاهی برای پیدا کردن علت زانودرد کودک باید مفصل لگن هم بررسی شود.
هدف درمان، حفظ حرکت و کمک به مناسب ماندن شکل سر استخوان هنگام ترمیم است. تعویض مفصل، درمان معمول پرتس در کودکی نیست.
۹. عفونت مفصل لگن
عفونت مفصل از علت‌های کمتر شایع اما جدی درد است. درد شدید با شروع سریع، محدودیت حرکت و تب یا احساس ناخوشی می‌توانند نشانه‌های آن باشند.
این وضعیت باید فوری بررسی شود؛ زیرا تأخیر در درمان ممکن است به مفصل آسیب برساند. درمان معمولاً شامل بستری، آنتی‌بیوتیک و تخلیه مایع عفونی است.
شکستگی و دررفتگی لگن چه تفاوتی با بیماری‌های آن دارند؟
شکستگی و دررفتگی در گروه آسیب‌ها قرار می‌گیرند، اما از علت‌های مهم درد و اختلال حرکت هستند. شکستگی استخوان‌های لگن ممکن است پس از تصادف یا سقوط رخ دهد؛ در افراد مبتلا به پوکی استخوان، ضربه‌های خفیف‌تر هم می‌توانند باعث شکستگی شوند.
دررفتگی مفصل و بعضی شکستگی‌های اطراف آن ممکن است به غضروف یا خون‌رسانی استخوان آسیب بزنند. آسیب قبلی همچنین می‌تواند زمینه آرتروز در سال‌های بعد را فراهم کند.
درمان به محل و شدت آسیب بستگی دارد. شکستگی استخوان لگن با شکستگی بالای استخوان ران یکسان نیست و همه این آسیب‌ها به تعویض مفصل نیاز ندارند.
آیا درد لگن می‌تواند علت غیرارتوپدی داشته باشد؟
بله. درد عمقی پایین شکم یا داخل لگن ممکن است به دستگاه ادراری، روده یا اندام‌های تولیدمثل مربوط باشد. عفونت ادراری، بعضی بیماری‌های روده، اندومتریوز و مشکلات پروستات از نمونه‌های آن هستند.
اگر درد با سوزش ادرار، تغییر اجابت مزاج، خونریزی غیرعادی یا علائم مرتبط با قاعدگی همراه است، این اطلاعات را به پزشک بگویید. چنین دردهایی را نباید بدون بررسی به استخوان یا مفصل نسبت داد.
بیماری‌های لگن چگونه تشخیص داده می‌شوند؟
بررسی از شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک درباره محل دقیق درد، زمان شروع، ارتباط آن با حرکت یا استراحت، سابقه ضربه و داروهای مصرفی سؤال می‌کند.
بسته به یافته‌ها، ممکن است عکس ساده برای بررسی استخوان و مفصل، ام‌آر‌آی برای بررسی دقیق‌تر بعضی آسیب‌ها، یا آزمایش خون برای ارزیابی التهاب و عفونت درخواست شود. سنجش تراکم استخوان نیز برای بررسی پوکی استخوان کاربرد دارد. همه افراد به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند.
برای شروع، به‌ویژه اگر منشأ درد روشن نیست، مراجعه به پزشک عمومی مناسب است. بر اساس یافته‌ها ممکن است بررسی ارتوپدی، روماتولوژی یا تخصص مرتبط دیگری لازم شود.
درمان انواع بیماری لگن چگونه انجام می‌شود؟
درمان واحدی برای همه مشکلات لگن وجود ندارد:
- آرتروز و بعضی مشکلات بافت‌های اطراف: تمرین متناسب، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و کنترل درد.
- بیماری‌های روماتیسمی: داروهای اختصاصی برای کنترل التهاب و کاهش آسیب مفصل.
- پوکی استخوان: درمان برای تقویت استخوان و کاهش خطر شکستگی.
- عفونت: درمان فوری با آنتی‌بیوتیک و در صورت نیاز تخلیه مفصل.
- شکستگی، مشکلات ساختاری و نکروز استخوان: درمان متناسب با شدت و مرحله بیماری که گاهی شامل جراحی می‌شود.
تعویض مفصل فقط یکی از گزینه‌ها برای شرایط مشخص، مانند تخریب پیشرفته مفصل یا بعضی شکستگی‌هاست؛ نه درمان عمومی درد لگن.
چه زمانی درد لگن نیاز به مراجعه دارد؟
اگر درد مرتب برمی‌گردد، بیشتر می‌شود، خواب یا فعالیت روزانه را مختل کرده یا طی حدود دو هفته بهتر نشده است، برای معاینه وقت بگیرید. مراجعه به اورژانس لازم است اگر:
- پس از زمین خوردن یا ضربه، درد شدید دارید.
- نمی‌توانید راه بروید یا وزن خود را روی پا تحمل کنید.
- پس از آسیب، بی‌حسی یا کاهش حس ایجاد شده است.
درد شدید و ناگهانی بدون ضربه، درد همراه با تب یا ناخوشی، و گرمی یا تورم ناحیه نیز باید همان روز بررسی شوند.
اگر درد داخل لگن با احتمال بارداری همراه است، ارزیابی فوری لازم است؛ درد شدید همراه با غش یا خونریزی زیاد نیز نیاز به مراجعه اورژانسی دارد.
پیش از مراجعه، محل درد و فعالیت‌هایی را که آن را بیشتر می‌کنند یادداشت کنید و فهرست داروها و سابقه آسیب‌های قبلی را همراه داشته باشید. این جزئیات کمک می‌کنند بررسی از همان ابتدا در مسیر مناسب پیش برود.
منابع:
- https://www.nhs.uk/symptoms/hip-pain/
- https://www.nhs.uk/symptoms/pelvic-pain/
- https://www.orthoinfo.org/bodypart/hip-thigh/osteoarthritis-of-the-hip/
- https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteonecrosis
- https://www.niams.nih.gov/health-topics/ankylosing-spondylitis
- https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/broken-bones/pelvic-fractures/
- https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/
