یکی از جراحی های مهم ارتوپدی، تعویض مفصل زانو است. هدف از این جراحی کاهش درد، بهبود حرکت مفصل و افزایش توانایی فرد در انجام فعالیتهای روزمره است. تغذیه مناسب نقش مهمی در آمادهسازی بدن برای جراحی، حفظ توده عضلانی، تأمین مواد مغذی مورد نیاز و طی کردن بهتر دوران نقاهت دارد.
تغذیه مناسب میتواند به آمادهسازی بدن و طی کردن بهتر دوره بهبودی کمک کند.رژیم غذایی مناسب برای تعویض مفصل زانو متعادل و سرشار از پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی، فیبر و مایعات کافی است. در ادامه غذاهای مفید برای تعویض مفصل زانو در دوران نقاهت را کامل شرح می دهیم.
اهمیت تغذیه مناسب در تعویض مفصل زانو
بدن پس از جراحی برای ترمیم بافتها و بازگشت تدریجی به فعالیت طبیعی، به انرژی و مواد مغذی کافی نیاز دارد. دریافت پروتئین کافی از رژیم غذایی به حفظ و بازسازی عضلات کمک میکند. ویتامینها و مواد معدنی مختلف نیز نقش مهمی در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، ساخت بافتهای جدید و سلامت استخوانها دارند. اگر اضافه وزن دارید؛ بخشی از آماده سازی برای عمل اصلاح عادات غذایی و رسیدن به وزن مناسب است زیرا اضافه وزن فشار بیشتری به مفصل زانو وارد می کند. در دوران نقاهت ممکن است به دلیل کاهش فعالیت بدنی، تغییر رژیم غذایی یا مصرف برخی داروهای مسکن دچار یبوست شوید. داشتن تغذیه سالم به کنترل یبوست در دوران پس از جراحی کمک میکند.
لیست غذاهای مناسب برای بعد از تعویض مفصل زانو
در ادامه لیست غذاهای مناسب برای تعویض مفصل زانو را برای شما نام می بریم.
غذاهای پروتئینی
غذاهای پروتئینی، مهم ترین بخش رژیم غذایی پس از جراحی است. بدن برای حفظ توده عضلانی و ترمیم بافتها به پروتئین نیاز دارد. عضلات قوی پا نیز نقش مهمی در توانبخشی و بازگشت تدریجی به راه رفتن دارند. از منابع مناسب پروتئین می توان به: مرغ و گوشت کم چرب، ماهی، تخم مرغ، شیر و ماست، پنیر کم نمک، عدس و لوبیا، نخود، سویا و فرآورده های ان، مغزها و دانه ها اشاره کرد. پروتئین را در وعده های مختلف غذایی توزیع کنید و رژیم غذایی را فقط به یک منبع پروتئینی محدود نکنید.
ماهیهای چرب و اسیدهای چرب امگا ۳
ماهیهایی مانند سالمون، ساردین منبع مناسبی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. در صورت نداشتن محدودیت غذایی، ماهی میتواند یکی از منابع مناسب پروتئین و امگا ۳ باشد.زیرا ماهیهایی مانند سالمون، ساردین منبع مناسبی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا ۳ هستند و مصرف ماهی میتواند به تأمین این اسیدهای چرب ضروری کمک می کند. اگر در آستانه جراحی هستید؛ بهتر است میزان و زمان مصرف مکملهای امگا ۳ را با پزشک هماهنگ کنید. مصرف برخی مکملها ممکن است در شرایط خاص با داروها یا برنامه جراحی تداخل داشته باشد بنابراین حتما برای مصرف آن با دکتر تعویض مفصل زانو هماهنگ کنید.
میوه ها و سبزیجات تازه
مصرف متنوع میوه و سبزیجات اهمیت زیادی برای جراحی زانو دارد زیرا ویتامینها، مواد معدنی، آنتیاکسیدانها و فیبر مورد نیاز بدن را تأمین می کند. پرتقال، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای و سایر مواد غذایی حاوی ویتامین Cرا در رژیم غذایی خود حتما قرار دهید. سبزیجات برگ سبز، هویج، گوجهفرنگی، کلم بروکلی و انواع سبزیجات رنگارنگ نیز گزینههای مناسبی برای رژیم غذایی هستند.
مواد غذایی سرشار از ویتامین c
ویتامین C یکی از مواد مغذی مهم برای عملکرد طبیعی بدن و ساخت کلاژن است. یکی از اجزای مهم بافت های بدن، کلاژن است. مرکبات، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای، بروکلی و گوجهفرنگی سرشار از ویتامین c هستند. ترجیحا این مواد غذایی را در قالب یک رژیم متنوع مصرف کنید و بدون توصیه پزشک از دوزهای بالای مکمل ویتامین c استفاده نکنید.
غذاهای حاوی آهن
مصرف آهن برای تولید هموگلوبین و انتقال اکسیژن در بدن ضروری است. پیش از جراحی حتما آهن کافی دریافت کنید. از منابع آهن می توان به: گوشت قرمز کمچرب، مرغ، ماهی، عدس، لوبیا، نخود و برخی سبزیجات برگ سبز اشاره کرد. اگر کمبود آهن دارید یا کم خون هستید؛حتما آزمایش دهید تا علت کمبود مشخص شود.
لبنیات و منابع کلسیم
مصرف کلسیم برای سلامت استخوان ها اهمیت زیادی دارد. شیر، ماست، پنیر و برخی محصولات غنیشده سرشار از کلسیم اند. دریافت کلسیم کافی قبل و بعد از تعویض مفصل زانو در سالمندان، بخشی از یک رژیم غذایی مناسب برای حفظ سلامت استخوانها است. شیر، ماست، پنیر و مواد غذایی غنیشده از منابع کلسیم هستند. با این حال، مصرف کلسیم بهتنهایی مانع نیاز به تعویض مفصل زانو نمیشود و مقدار مورد نیاز آن باید با توجه به سن، وضعیت استخوانها و شرایط جسمانی فرد تعیین شود.کلسیم مورد نیاز هر فرد به سن، شرایط جسمانی و وضعیت تغذیهای او بستگی دارد. در صورت وجود پوکی استخوان یا کمبود مواد مغذی پزشک بررسی های بیشتری انجام می دهد.
غذاهای حاوی ویتامین D
ویتامین D در سلامت استخوان و عملکرد طبیعی عضلات و سیستم ایمنی نقش مهمی دارد. ماهیهای چرب، زرده تخممرغ و برخی مواد غذایی غنیشده حاوی ویتامین D هستند. کمبود ویتامین D در برخی افراد شایع است؛ به همین خاطر پزشک پیش از جراحی انجام آزمایش خون توصیه می کند. در صورت وجود کمبود، مصرف مکمل را طبق نظر پزشک انجام دهید.
غلات کامل و مواد غذایی پر فیبر
همان طور که اشاره شد کاهش فعالیت بدنی بعد از تعویض مفصل زانو احتمال یبوست را افزایش می دهد به همین دلیل، مصرف فیبر کافی و نوشیدن مایعات مناسب اهمیت زیادی دارد. از منابع سرشار از فیبر می توان به نان سبوسدار، جو دوسر، برنج قهوهای، حبوبات، میوهها و سبزیجات اشاره کرد. مواد غذایی حاوی فیبر را حتما با آب کافی مصرف کنید. مصرف فیبر بدون مایعات کافی ممکن است در بعضی افراد باعث تشدید مشکلات گوارشی شود.
مغزها و دانه ها
مغزها و دانه ها میان وعده مناسبی در رژیم غذایی فرد پس از جراحی است. بادام، گردو، فندق، تخمهها و سایر مغزها حاوی پروتئین، چربیهای مفید، ویتامینها و مواد معدنی هستند. اگر اضافه وزن دارید؛ مغزها و دانه ها را به صورت کنترل شده مصرف کنید زیرا انرژی بالایی دارد.
آب و مایعات کافی
آب هم در لیست غذاهای مفید برای تعویض مفصل زانو است زیرا هیدراته ماندن بدن برای عملکرد طبیعی آن اهمیت دارد. کم آبی باعث احساس ضعف و تشدید یبوست می شود. میزان مصرف مایعات را با توجه به شرایط فرد تنظیم کنید. افرادی که بیماریهای کلیوی، قلبی یا محدودیت مصرف مایعات دارند، باید توصیه پزشک خود را در اولویت قرار دهند.
غذاهای مناسب قبل از تعویض مفصل زانو
روزها و هفتههای پیش از جراحی رژیم غذایی متعادل داشته باشید. مصرف پروتئین کافی، سبزیجات، میوهها، غلات کامل و منابع سالم چربی به به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک می کند. تخممرغ و نان سبوسدار در وعده صبحانه، مرغ یا ماهی همراه با سبزیجات و غلات کامل در وعده اصلی و ماست، میوه یا مقدار مناسبی مغزها نیز از غذاهای سالم است. اگر اضافه وزن دارید؛ کاهش وزن را به صورت اصولی و با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام دهید و رژیم سخت نگیرید.
بعد از تعویض مفصل زانو از چه غذاهایی کمتر استفاده کنیم؟
پس از جراحی پیشنهاد می شود؛ غذاهای بسیار شور، فستفودها، خوراکیهای بسیار فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و غذاهای سرشار از چربیهای ناسالم مصرف نکنید. اگر فشار خون یا بیماری های زمینه ای دارید؛ نمک زیاد مصرف نکنید. در رژیم غذایی خود تنها خوراکی های شیرین با ارزش غذایی کم قرار ندهید زیرا این مواد میتوانند کالری زیادی وارد بدن کنند، بدون اینکه مواد مغذی مورد نیاز را به اندازه کافی تأمین کنند.
مصرف مکمل ها بعد از تعویض مفصل زانو
همه افرادی که قصد جراحی تعویض مفصل زانو دارند؛ به مکمل نیاز ندارند. در شرایطی که آزمایشها یا شرایط جسمی فرد نشاندهنده کمبود یک ماده مغذی باشد، پزشک ممکن است مکمل مناسب تجویز کند. مصرف خودسرانه مکملها، بهخصوص مکملهای با دوز بالا اکیدا توصیه نمیشود. مکملهای ویتامینی و گیاهی نیز ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشند یا در نزدیکی زمان جراحی نیاز به تنظیم داشته باشند. قبل از جراحی فهرست تمام مکملها و داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
برنامه غذایی ساده برای دوران نقاهت جراحی
در جدول زیر برنامه غذایی ساده برای دوران نقاهت جراحی را می توانید مشاهده کنید:
| صبحانه | تخممرغ، نان سبوسدار، پنیر کمنمک و یک واحد میوه |
| میانوعده | ماست یا مقدار مناسبی مغزها و یک میوه |
| ناهار | مرغ یا ماهی، برنج قهوهای یا نان سبوسدار، همراه با سبزیجات |
| میانوعده عصر | میوه، ماست یا شیر |
| شام | سوپ حاوی حبوبات و سبزیجات یا یک وعده سبک شامل منبع پروتئین و سبزیجات |
| مایعات | آب به مقدار مناسب در طول روز، مگر اینکه پزشک محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده باشد. |
این برنامه تنها یک نمونه عمومی است و برای افراد مبتلا به دیابت، بیماری کلیوی، بیماری قلبی یا سایر بیماریهای زمینهای باید با نظر متخصص تنظیم شود.
جمعبندی
غذاهای مفید برای تعویض مفصل زانو شامل منابع پروتئینی مانند ماهی، مرغ، تخممرغ و حبوبات، میوهها و سبزیجات تازه، لبنیات، غلات کامل، مغزها و منابع غذایی ویتامینها و مواد معدنی هستند. مصرف آب کافی و فیبر نیز برای جلوگیری از یبوست در دوران کاهش فعالیت اهمیت دارد.
با این حال، تغذیه بهتنهایی جایگزین مراقبتهای پزشکی، فیزیوتراپی و برنامه توانبخشی بعد از جراحی نیست. همچنین برخی بیماران به دلیل بیماریهای زمینهای یا مصرف داروها به رژیم غذایی متفاوتی نیاز دارند.
اگر قرار است عمل تعویض مفصل زانو انجام دهید، بهتر است پیش از جراحی درباره رژیم غذایی، وزن مناسب، داروها و مکملهای مصرفی خود با جراح یا متخصص تغذیه مشورت کنید. یک برنامه غذایی متعادل در کنار فیزیوتراپی و رعایت توصیههای پزشک میتواند به طی کردن بهتر دوران نقاهت و بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره کمک کند.
