ورزش‌های بعد از تعویض مفصل زانو

بعد از عمل تعویض مفصل زانو، حتی حرکت ساده‌ای مثل بلند شدن از تخت می‌تواند با نگرانی همراه باشد: «اگر زانویم را خم کنم، آسیبی نمی‌بیند؟» درد، ورم و احساس سنگینی پا هم این تردید را بیشتر می‌کنند.

ورزش‌های بعد از تعویض مفصل زانو معمولاً از حرکت‌های ساده روی تخت و راه رفتن کوتاه با کمک شروع می‌شوند. قرار نیست از همان ابتدا زیاد راه بروید یا زانو را با فشار خم کنید؛ هدف این است که حرکت و قدرت پا به‌تدریج برگردد و کارهای روزانه آسان‌تر شوند.

این مقاله برای شناخت تمرین‌های رایج و مراقبت هنگام انجام آن‌هاست. مبنای اجرای تمرین‌ها، برنامه ترخیص و آموزش جراح یا فیزیوتراپیست شماست؛ به‌خصوص درباره میزان وزن‌گذاری روی پای عمل‌شده و محدودیت‌های اختصاصی جراحی.

پنج تمرین رایج بعد از تعویض مفصل زانو

تمرین‌های زیر را زمانی انجام دهید که در برنامه شما قرار گرفته‌اند. حرکت‌ها باید آرام و کنترل‌شده باشند. هنگام تلاش نفس را حبس نکنید و برای بیشتر خم شدن زانو از فشار ناگهانی کمک نگیرید.

۱. بالا و پایین بردن مچ پا

حالت شروع: روی تخت دراز بکشید یا بنشینید و پا را در وضعیت راحت قرار دهید.

روش انجام: پنجه پا را به سمت صورت بیاورید، سپس آن را از خود دور کنید؛ شبیه فشردن و رها کردن پدال.

نکته اجرا: حرکت از مچ انجام می‌شود؛ لازم نیست تمام پا را بلند کنید.

۲. سفت کردن عضله جلوی ران

حالت شروع: به پشت دراز بکشید و پای عمل‌شده را صاف روی تخت بگذارید.

روش انجام: عضله جلوی ران را سفت کنید؛ انگار می‌خواهید پشت زانو را آرام به تخت نزدیک کنید. حدود پنج ثانیه نگه دارید و سپس عضله را شل کنید.

نکته اجرا: هدف، انقباض عضله ران است؛ زانو را با دست به پایین فشار ندهید.

۳. سر دادن پاشنه روی تخت

حالت شروع: به پشت بخوابید و پاها را روی تخت قرار دهید.

روش انجام: پاشنه پای عمل‌شده را روی تخت به سمت باسن بکشید تا زانو به‌آرامی خم شود. سپس پاشنه را جلو ببرید و پا را دوباره صاف کنید.

نکته اجرا: پاشنه روی تخت می‌ماند. زانو را تا محدوده آموزش‌داده‌شده خم کنید و از همراهتان نخواهید آن را با فشار بیشتر خم کند.

۴. بالا آوردن پای صاف

حالت شروع: به پشت دراز بکشید و پای عمل‌شده را صاف نگه دارید.

روش انجام: ابتدا عضله جلوی ران را سفت کنید. سپس پا را کمی از تخت بلند کنید و آرام پایین بیاورید.

نکته اجرا: این حرکت را پس از تأیید فیزیوتراپیست انجام دهید. اگر هنگام بلند کردن پا، زانو خم می‌شود یا نمی‌توانید حرکت را کنترل کنید، آن را با زور ادامه ندهید.

۵. خم کردن زانو روی صندلی

حالت شروع: روی صندلی محکم و بدون چرخ بنشینید؛ ران روی نشیمنگاه و پا روی زمین باشد.

روش انجام: پای عمل‌شده را آرام روی زمین به عقب بکشید تا زانو خم شود. سپس پا را جلو ببرید.

نکته اجرا: ران را روی صندلی نگه دارید و حرکت را بدون تکان ناگهانی انجام دهید.

برای دیدن وضعیت بدن در این حرکت‌ها، می‌توانید از راهنمای تصویری تمرین‌های تعویض مفصل زانو در آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا استفاده کنید. اگر اجرای حرکتی برایتان مبهم است، در جلسه فیزیوتراپی همان حرکت را انجام دهید تا درمانگر آن را اصلاح کند.

منبع:https://www.orthoinfo.org/bodypart/kneelower-leg/total-knee-replacement-exercise-guide/

چرا ورزش بعد از تعویض مفصل زانو مهم است؟

جراحی، سطوح آسیب‌دیده مفصل را جایگزین می‌کند، اما قدرت عضلات و حرکت زانو به تمرین نیاز دارند. درد و کم‌تحرکی پیش از عمل نیز ممکن است عضلات پا را ضعیف کرده باشند.

توان‌بخشی به شما کمک می‌کند زانو را بهتر خم و صاف کنید، کنترل بیشتری روی پا داشته باشید و راحت‌تر بنشینید، بلند شوید و راه بروید. حرکت‌های اولیه پا به گردش خون هم کمک می‌کنند، اما جای داروهای تجویزشده برای پیشگیری از لخته را نمی‌گیرند.

پیشرفت فقط با مسافت پیاده‌روی سنجیده نمی‌شود. بلند شدن راحت‌تر از صندلی یا برداشتن قدم‌های منظم‌تر هم نشانه‌های مهمی هستند.

از کجا شروع کنیم؟ مسیر بهبودی در سه مرحله

زمان عبور از هر مرحله برای همه یکسان نیست. وضعیت زخم، قدرت عضلات، تعادل و نوع جراحی بر سرعت پیشرفت اثر می‌گذارند.

در بسیاری از بیماران، حرکت و راه رفتن با کمک خیلی زود پس از جراحی آغاز می‌شود. لازم نیست برای شروع تمرین‌های تجویزشده منتظر از بین رفتن کامل درد و ورم بمانید. بهبودی بعد از تعویض مفصل زانو معمولاً چند ماه طول می‌کشد. در این مدت، قدرت پا و حرکت زانو به‌تدریج بهتر می‌شوند. اگر فرد دیگری زودتر عصایش را کنار گذاشته، به این معنی نیست که شما از روند بهبودی عقب مانده‌اید؛ شرایط و سرعت بهبودی هر فرد متفاوت است.

تعداد و دفعات تمرین را چطور مشخص کنیم؟

برنامه شما باید سه چیز را روشن کند: کدام حرکت، چند تکرار و چند نوبت در روز. تعداد تکرارها ممکن است برای حرکت‌های مختلف یکسان نباشد.

جلسه‌های کوتاه و پراکنده در طول روز معمولاً بهتر از جمع کردن تمام تمرین‌ها در یک نوبت طولانی تحمل می‌شوند. اگر برنامه ترخیص تعداد یا دفعات را مشخص نکرده، برای تکمیل آن با بخش جراحی یا فیزیوتراپی تماس بگیرید.

برای منظم شدن تمرین‌ها، یک یادداشت ساده کافی است:

• نام تمرین و تعداد تجویزشده
• نوبت‌های انجام‌شده
• وضعیت درد و ورم پس از تمرین و صبح روز بعد

تعداد تکرار، مدت پیاده‌روی و سختی حرکت‌ها را هم‌زمان افزایش ندهید. تغییر یک مورد در هر مرحله کمک می‌کند واکنش زانو را بهتر تشخیص دهید.

پیاده‌روی بعد از عمل چگونه باشد؟

در شروع، پیاده‌روی باید کوتاه، منظم و با وسیله کمکی مناسب باشد. مقدار مجاز تکیه دادن روی پای عمل‌شده را از دستور جراح پیروی کنید.

در مسیر صاف و خلوت قدم بزنید و عجله نکنید. همان الگوی راه رفتنی را تمرین کنید که در بیمارستان به شما آموزش داده‌اند. واکر یا عصا را فقط به این دلیل که درد کمتر شده کنار نگذارید؛ تعادل و کیفیت قدم‌ها هم مهم‌اند.

اگر بدون وسیله کمکی لنگ می‌زنید یا بدن را به یک طرف خم می‌کنید، پیش از تغییر وسیله، راه رفتنتان را با فیزیوتراپیست بررسی کنید. استفاده از پله نیز به آموزش روش صحیح و کار با نرده یا وسیله کمکی نیاز دارد.

پیاده‌روی جای همه تمرین‌ها را نمی‌گیرد. تمرین‌های اختصاصی خم و صاف کردن زانو و تقویت عضلات، بخش دیگری از برنامه توان‌بخشی هستند.

چه مقدار درد هنگام تمرین قابل‌انتظار است؟

احساس کشش و مقداری ناراحتی ممکن است در شروع تمرین وجود داشته باشد. بااین‌حال، درد تیز را نباید تحمل کنید یا نشانه مفید بودن تمرین بدانید.

برای تصمیم‌گیری، فقط به حس زانو هنگام حرکت توجه نکنید؛ وضعیت آن پس از تمرین و روز بعد هم مهم است:

بیشتر بودن درد در روز بعد می‌تواند نشان دهد مقدار تمرین برای وضعیت فعلی شما زیاد بوده است. این مقاله جای بررسی علائم هشدار را نمی‌گیرد؛ در صورت بروز آن علائم، منتظر روز بعد نمانید.

درد و ورم بعد از تمرین را چگونه کمتر کنیم؟

بین فعالیت‌ها استراحت کنید و پا را مطابق آموزشی که گرفته‌اید بالا بگذارید. برای استراحت طولانی، بالش را دائماً زیر زانو قرار ندهید تا زانو در حالت خم باقی بماند؛ روش حمایت از ساق و پاشنه را از فیزیوتراپیست یاد بگیرید.

اگر استفاده از سرما برایتان مجاز است، کیسه سرد را با یک لایه پارچه روی ناحیه قرار دهید؛ معمولاً هر بار تا 20 دقیقه کافی است. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید و بین نوبت‌ها به پوست فرصت برگشت به وضعیت معمول بدهید. اگر حس پوست کم شده یا مشکل گردش خون دارید، روش مناسب استفاده از سرما را از تیم درمان بپرسید.

داروهای کنترل درد را مطابق نسخه مصرف کنید. اگر با وجود مصرف آن‌ها نمی‌توانید تمرین‌های تجویزشده را انجام دهید، موضوع را به پزشک تعویض مفصل زانو اطلاع دهید؛ مقدار دارو را خودسرانه تغییر ندهید.

چه زمانی دوچرخه ثابت و ورزش آبی مناسب‌اند؟

دوچرخه ثابت

با بهتر شدن حرکت زانو و کنترل عضلات، ممکن است دوچرخه ثابت به برنامه اضافه شود. ارتفاع زین و مقاومت دستگاه باید متناسب با توانایی شما تنظیم شوند.

اگر هنوز نمی‌توانید رکاب را راحت یک دور کامل بچرخانید، با فشار این کار را انجام ندهید. زمان شروع به میزان حرکت زانو و ارزیابی درمانگر بستگی دارد.

راه رفتن در آب و شنا

ورزش آبی می‌تواند در ادامه بهبودی مفید باشد، اما ورود به استخر باید تا ترمیم کامل زخم و دریافت اجازه جراح به تعویق بیفتد. پانسمان ضدآب به‌تنهایی مجوز شنا نیست. ورود و خروج ایمن از استخر نیز به اندازه خود تمرین اهمیت دارد.

برای کدام فعالیت‌ها باید بیشتر احتیاط کنیم؟

در دوره ابتدایی بهبودی، از پرش، چرخش ناگهانی روی پای عمل‌شده و فعالیت‌هایی که احتمال افتادن دارند دوری کنید. دویدن، فوتبال و تمرین‌های سنگین را خودسرانه شروع نکنید.

پس از بهبودی هم معمولاً فعالیت‌هایی مثل پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری ترجیح داده می‌شوند؛ این فعالیت‌ها نسبت به دویدن و پرش، ضربه کمتری به مفصل وارد می‌کنند. درباره ورزش‌های پرضربه ممکن است محدودیت طولانی‌مدت توصیه شود.

زانو زدن لزوماً برای همیشه ممنوع نیست، اما شروع آن باید پس از اجازه پزشک باشد. تمرین با وزنه نیز به انتخاب حرکت و مقدار مقاومت مناسب نیاز دارد؛ نداشتن درد به‌تنهایی معیار آمادگی نیست.

چه علائمی نیاز به پیگیری فوری دارند؟

با مشاهده موارد زیر، تمرین را متوقف کنید و برای ارزیابی فوری با تیم درمان یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• درد جدید ساق یا افزایش قابل‌توجه ورم یک پا
• تب، لرز یا ترشح از زخم
• قرمزی، گرمی، درد یا تورمی که رو به بدتر شدن است.

این علائم ممکن است به لخته یا عفونت مربوط باشند و نباید صرفاً به تمرین نسبت داده شوند.

تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه، حتی بدون درد و ورم پا، نیازمند تماس فوری با اورژانس است. منتظر نوبت بعدی ویزیت یا فیزیوتراپی نمانید.

برای شروع امروز چه کار کنم؟

برنامه ترخیصتان را کنار دست بگذارید و تمرین‌های همان مرحله را انجام دهید. نوبت‌ها را در طول روز پخش کنید، از وسیله کمکی توصیه‌شده استفاده کنید و واکنش زانو را پس از فعالیت یادداشت کنید.

هدف، خسته کردن پا یا رسیدن سریع به یک عدد مشخص نیست. تمرین مناسب باید به‌تدریج کمک کند زانو را بهتر حرکت دهید و کارهای روزانه را با کنترل و اطمینان بیشتری انجام دهید.

منابع:

• https://www.orthoinfo.org/bodypart/kneelower-leg/total-knee-replacement-exercise-guide/
• https://www.orthoinfo.org/bodypart/kneelower-leg/total-knee-replacement/
   
• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/recovery/
• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/complications/
• https://www.nhsinform.scot/tests-and-treatments/surgical-procedures/recovery-from-knee-replacement-surgery/
• https://bcuhb.nhs.wales/services/the-north-wales-surgical-centre/advice-following-your-knee-replacement-surgery/
   
• https://www.uhd.nhs.uk/uploads/about/docs/our_publications/patient_information_leaflets/orthopaedics/Your_knee_replacement_surgery_453-21.pdf