عفونت بعد از تعویض مفصل لگن می‌تواند نگرانی‌آور باشد؛ به‌خصوص وقتی هنوز در دوره نقاهت هستید و هر درد یا تغییر در زخم، ذهن‌تان را درگیر می‌کند. کمی درد و ورم پس از جراحی ممکن است بخشی از روند بهبود باشد، اما دردی که بیشتر می‌شود، ترشح از زخم، قرمزی رو به گسترش یا تب و لرز نیاز به بررسی پزشکی دارد.
عفونت اطراف مفصل مصنوعی را «عفونت مفصل مصنوعی» یا PJI می‌نامند. این مشکل گاهی فقط پوست و بافت سطحی زخم را درگیر می کند و گاهی به بافت‌های عمقی و خود پروتز می رسد. روش درمان به عمق عفونت، زمان شروع نشانه‌ها، میکروب عامل، وضعیت اتصال پروتز به استخوان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. برای همین، یک نسخه یا روش جراحی واحد برای همه وجود ندارد. عفونت پروتز لگن باید حتما توسط جراح بررسی شود تا روند درمان آغاز شود.
اگر زخم‌تان چرک می‌کند، تب یا لرز دارید، یا درد و قرمزی لگن رو به افزایش است، همین امروز با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید. در صورت تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی شدید یا بدحالی ناگهانی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
علائم عفونت پروتز لگن چیست؟
عفونت ممکن است در روزها یا هفته‌های اول بعد از عمل دیده شود، اما گاهی ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد خودش را نشان می‌دهد. نشانه‌ها در همه افراد یکسان نیستند و نبود تب به‌تنهایی عفونت را رد نمی‌کند. علائم احتمالی عفونت پروتز لگن عبارت اند از:
- درد لگن یا ران که رو به افزایش است یا با استراحت هم آرام نمی‌شود.
- قرمزی، گرمی یا ورم اطراف زخم
- ترشح تازه، چرکی یا بدبو از محل برش
- باز شدن زخم یا دیر خوب شدن آن
- تب، لرز یا احساس ناخوشی
- سفتی یا محدودیت حرکتی تازه، به‌ویژه اگر پس از بهتر شدن دوباره شروع شود.
پس از جراحی، مقداری درد و ورم می‌تواند طبیعی باشد. مسأله مهم، شدت گرفتن علائم یا برگشت آن‌ها پس از دوره‌ای از بهبود است. اگر مطمئن نیستید تغییرات طبیعی‌اند یا نه، با تیم جراحی تماس بگیرید و عکس یا شرح دقیق علائم را برایشان آماده کنید. آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) ترشح زخم، قرمزی و تورم رو به افزایش و درد مداوم را از نشانه‌های نیازمند پیگیری می‌داند.
پزشک چطور عفونت پروتز لگن را تشخیص می‌دهد؟
تشخیص معمولاً با یک آزمایش به‌تنهایی انجام نمی‌شود. پزشک درباره زمان شروع درد و ترشح، روند بهبود، داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای سؤال می‌کند و زخم و لگن را معاینه می‌کند. ممکن است بررسی‌ها شامل این موارد باشد:
1. آزمایش خون: آزمایش‌هایی مانند CRP و ESR می‌توانند نشانه التهاب را بررسی کنند. بالا بودن آن‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که پروتز عفونی شده است؛ پس از عمل هم تفسیر نتیجه باید با توجه به زمان جراحی و وضعیت بیمار انجام شود.
2. تصویربرداری: عکس ساده رادیولوژی گاهی به ارزیابی وضعیت پروتز و استخوان کمک می‌کند. تصویربرداری به‌تنهایی معمولاً برای رد یا تأیید عفونت کافی نیست.
3. نمونه‌گیری از مایع مفصل: در صورت نیاز، پزشک با روشی استریل از مفصل مایع می‌گیرد تا تعداد سلول‌ها و احتمال وجود میکروب بررسی شود.
4. نمونه‌برداری حین جراحی: اگر جراحی لازم باشد، ممکن است چند نمونه از بافت‌های اطراف پروتز برای کشت به آزمایشگاه فرستاده شود تا میکروب عامل و حساسیت آن به داروها مشخص شود.
در برخی موارد، پزشک ترجیح می‌دهد پیش از گرفتن نمونه، مصرف آنتی‌بیوتیک جدید شروع نشود، چون ممکن است پیدا کردن میکروب را دشوار کند. این تصمیم را فقط تیم درمان می‌گیردو اگر حال عمومی بیمار وخیم باشد یا احتمال عفونت شدید مطرح شود، درمان فوری ممکن است اولویت داشته باشد. اگر آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنید، آن را خودسرانه قطع یا شروع نکنید و نام دارو و زمان آخرین دوز را به پزشک بگویید.
درمان عفونت پروتز لگن
درمان معمولاً ترکیبی از کنترل منبع عفونت، نمونه‌گیری دقیق و تجویز آنتی‌بیوتیک هدفمند است. متخصص ارتوپدی درباره نیاز به جراحی تصمیم می‌گیرد و متخصص بیماری‌های عفونی می‌تواند در انتخاب و پایش داروها نقش داشته باشد. هدف، کنترل عفونت و حفظ توان حرکتی بیمار تا حد ممکن است.
۱. درمان عفونت سطحی
گاهی عفونت فقط پوست یا بافت‌های نزدیک به زخم را درگیر کرده و به مفصل مصنوعی نرسیده است. پزشک ممکن است زخم را بررسی کند، مراقبت موضعی را تنظیم کند یا آنتی‌بیوتیک تجویز کند اما از روی ظاهر زخم نمی‌توان با اطمینان گفت عفونت سطحی است. اگر درد عمقی، ترشح مداوم یا تب دارید، لازم است احتمال درگیری پروتز هم بررسی شود. درمان سطحی و عفونت عمقی یکسان نیستند.
۲. شست‌وشو و پاک‌سازی مفصل با حفظ پروتز
اگر عفونت زود تشخیص داده شود، پروتز محکم باشد و شرایط بیمار مناسب باشد، ممکن است جراح پاک‌سازی بافت‌های عفونی و شست‌وشوی مفصل را انجام دهد و پروتز اصلی را نگه دارد. این روش معمولاً با نام DAIR شناخته می‌شود. بسته به نوع مفصل، ممکن است بخشی از قطعات قابل‌تعویض پروتز نیز عوض شود.
این روش برای همه مناسب نیست. طول مدت علائم، وضعیت بافت‌ها، نوع میکروب و ثبات پروتز مهم‌اند. هرچه عفونت دیرتر تشخیص داده شود، احتمال باقی ماندن میکروب روی پروتز و برگشت عفونت بیشتر می‌شود. راهنمای IDSA می‌گوید در بعضی عفونت‌ها پزشک می‌تواند پروتز را خارج نکند و با جراحی، بافت‌های عفونی را پاک‌سازی و مفصل را شست‌وشو دهد؛ سپس آنتی‌بیوتیک بدهد. این روش وقتی محتمل‌تر است که عفونت تازه شروع شده باشد و پروتز هنوز محکم به استخوان وصل باشد.
۳. خارج کردن و تعویض پروتز
اگر پروتز لق شده باشد، عفونت طولانی‌مدت یا پیچیده باشد، یا پاک‌سازی با حفظ پروتز مناسب تشخیص داده نشود، ممکن است خارج کردن پروتز لازم باشد. در این شرایط دو رویکرد کلی وجود دارد:
تعویض یک‌مرحله‌ای: پروتز عفونی خارج می‌شود و پروتز جدید در همان جراحی قرار می‌گیرد. این گزینه برای برخی بیماران با شرایط مناسب، از جمله مشخص بودن میکروب و مناسب بودن بافت‌ها، قابل بررسی است.
تعویض دومرحله‌ای: ابتدا پروتز خارج می‌شود، بافت‌های عفونی پاک‌سازی می‌شوند و گاهی یک فاصله‌گذار آنتی‌بیوتیکی موقت جای پروتز قرار می‌گیرد. پس از درمان و ارزیابی دوباره، در جراحی دیگری پروتز جدید گذاشته می‌شود.
مدت فاصله بین دو مرحله برای همه یکسان نیست. پزشک با توجه به وضعیت زخم، آزمایش‌ها، کشت‌ها و شرایط استخوان تصمیم می‌گیرد چه زمانی مرحله بعد ممکن است. گاهی هم در بیمارانی که جراحی‌های بیشتر برایشان مناسب نیست، برنامه درمانی متفاوتی در نظر گرفته می‌شود. انتخاب بین این روش‌ها به عوامل متعددی وابسته است و بهتر است توسط تیمی باتجربه در عفونت پروتز انجام شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها برای عفونت پروتز لگن چه نقشی دارند؟
آنتی‌بیوتیک بخش مهمی از درمان است، اما انتخاب دارو باید بر اساس میکروب شناسایی‌شده، نتیجه کشت، حساسیت دارویی، نوع جراحی، حساسیت‌های دارویی و وضعیت کلیه و کبد انجام شود. درمان ممکن است ابتدا با داروی تزریقی شروع شود و بعد، در صورت مناسب بودن شرایط، به داروی خوراکی تغییر کند. مدت درمان هم برای همه یکسان نیست و گاهی چندین هفته یا بیشتر طول می‌کشد.
دارو را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید و برای کم کردن عوارض، تغییر دوز یا قطع آن با پزشک هماهنگ کنید. در طول درمان ممکن است به آزمایش خون یا بررسی عوارض دارویی نیاز باشد. اگر دچار واکنش حساسیتی، اسهال شدید، زردی، تهوع آزاردهنده یا علامت تازه‌ای شدید، با پزشک تماس بگیرید. درباره مصرف مکمل‌ها و داروهای دیگر هم اطلاع دهید، چون بعضی داروها با آنتی‌بیوتیک‌ها تداخل دارند. مصرف خودسرانه یک آنتی‌بیوتیک مشخص برای «عفونت پروتز» توصیه نمی شود.
در دوران درمان چه کارهایی کمک می‌کند؟
- پیگیری‌ها را جدی بگیرید. نتیجه یک آزمایش یا کم شدن درد لزوماً به معنی پایان عفونت نیست. پزشک روند بهبود را با علائم، معاینه و گاهی آزمایش‌ها می‌سنجد.
- از زخم طبق دستور مراقبت کنید. زخم را دستکاری نکنید و مواد ضدعفونی‌کننده یا پماد را بدون توصیه تیم درمان روی آن نزنید.
- داروها را خودسرانه تغییر ندهید. حتی اگر علائم بهتر شدند، پیش از پایان دوره دارو با پزشک هماهنگ کنید.
- فعالیت و توان‌بخشی را با نظر جراح تنظیم کنید. محدودیت حرکتی، استفاده از واکر و زمان شروع تمرین‌ها به عمل و وضعیت عفونت بستگی دارد.
- فهرست داروها و نتایج آزمایش را نگه دارید. این اطلاعات برای پزشکانی که در درمان شما همکاری می‌کنند مفید است.
آیا عفونت پروتز لگن درمان می‌شود؟
بسیاری از بیماران با برنامه درمانی مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما درمان می‌تواند طولانی و پیچیده باشد و گاهی عفونت برمی‌گردد. میزان موفقیت را نمی‌توان بدون دانستن شرایط فرد پیش‌بینی کرد. سن و بیماری‌های زمینه‌ای، مدت عفونت، نوع میکروب، وضعیت استخوان و پروتز و پاسخ بدن به درمان همگی اثر دارند. پیگیری منظم حتی پس از بهتر شدن زخم و درد اهمیت دارد، چون عود عفونت ممکن است مدتی بعد آشکار شود.
پرسش‌های رایج
آیا هر ترشحی از زخم یعنی پروتز عفونی شده است؟
نه. ترشح می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد، اما ترشح تازه یا ادامه‌دار، به‌ویژه همراه با درد، قرمزی یا تب، باید سریع ارزیابی شود. خودتان با آنتی‌بیوتیک یا پانسمان نامناسب درمانش نکنید.
آیا با آنتی‌بیوتیک می‌توان از جراحی جلوگیری کرد؟
گاهی در عفونت سطحی یا برخی شرایط خاص، درمان دارویی ممکن است کافی باشد. اما عفونت عمقی اطراف پروتز معمولاً به ارزیابی تخصصی و گاهی جراحی نیاز دارد. تصمیم را نمی‌توان صرفاً از روی علائم یا پاسخ موقت به دارو گرفت.
اگر درد کمتر شد، می‌توانم درمان را متوقف کنم؟
خیر. کمتر شدن درد به‌تنهایی نشان نمی‌دهد عفونت کاملاً برطرف شده است. هر تغییری در دارو یا برنامه درمانی را با پزشک هماهنگ کنید.
جمع‌بندی
عفونت پروتز لگن جدی است، اما هرچه زودتر بررسی شود، فرصت بیشتری برای انتخاب روش مناسب وجود دارد. افزایش درد، ترشح از زخم، قرمزی یا تب بعد از تعویض مفصل را به جراح اطلاع دهید. تشخیص ممکن است به آزمایش خون، نمونه‌گیری از مفصل و کشت نیاز داشته باشد؛ درمان نیز بسته به شرایط می‌تواند از مراقبت زخم و آنتی‌بیوتیک تا پاک‌سازی جراحی یا تعویض پروتز متفاوت باشد. این مقاله جای معاینه و توصیه پزشک را نمی‌گیرد؛ اگر علائم عفونت دارید، برای ارزیابی با جراح ارتوپد خود تماس بگیرید.
منابع:
- https://www.idsociety.org/practice-guideline/prosthetic-joint-infection
- https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/joint-replacement-infection/
- https://www.orthoinfo.org/globalassets/pdfs/periprosthetic-joint-infections-cpg_pls.pdf
- https://www.boa.ac.uk/resource/speciality-standards-specs-peri-prosthetic-joint-infection.html
