بالا رفتن از پله بعد از تعویض مفصل زانو

بالا رفتن از پله بعد از عمل تعویض مفصل زانو یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های بیمارانی است که این جراحی را انجام داده‌اند. بسیاری از افراد پس از ترخیص برای ورود به خانه، رفتن به اتاق خواب یا انجام فعالیت‌های روزمره ناچارند از چند پله استفاده کنند و می‌خواهند بدانند از چه زمانی این کار امکان‌پذیر است و آیا بالا رفتن از پله می‌تواند به مفصل مصنوعی آسیب برساند یا خیر؟

در بسیاری از بیماران، بالا و پایین رفتن از چند پله ضروری می‌تواند از همان روزهای ابتدایی بعد از عمل، با کمک نرده یا وسیله کمکی و پس از آموزش توسط فیزیوتراپیست انجام شود. اما بالا رفتن طبیعی و بدون کمک از پله‌ها معمولاً به چند هفته زمان نیاز دارد و به قدرت عضلات، تعادل، میزان درد و تورم و روند بهبودی هر بیمار بستگی دارد.
 

بنابراین اگر تازه جراحی کرده‌اید، توانایی بالا رفتن از پله را فقط بر اساس تعداد روزهای گذشته ارزیابی نکنید. وضعیت زانو و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست اهمیت بیشتری دارد.

بعد از تعویض مفصل زانو از چه زمانی می‌توان از پله بالا رفت؟

زمان دقیق بالا رفتن از پله بعد از عمل تعویض مفصل زانو برای همه بیماران یکسان نیست. بعضی بیماران حتی قبل از ترخیص از بیمارستان، زیر نظر فیزیوتراپیست بالا و پایین رفتن از چند پله را تمرین می‌کنند؛ به‌خصوص اگر در منزل خود پله داشته باشند.

در این مرحله هدف این نیست که بیمار مانند قبل از جراحی و به‌صورت یکی‌درمیان از پله‌ها عبور کند. هدف این است که بتواند پله‌های ضروری را با ایمنی و کنترل کافی طی کند.

در هفته‌های ابتدایی معمولاً بیمار هر دو پا را روی یک پله قرار می‌دهد و سپس به پله بعدی می‌رود. با کاهش درد و تورم، افزایش قدرت عضلات ران و بهبود تعادل، حرکت روی پله نیز به‌تدریج طبیعی‌تر می‌ شود.

به‌طور کلی می‌توان انتظار داشت:

روزهای ابتدایی: استفاده محدود از چند پله ضروری ممکن است با نرده، عصا و آموزش فیزیوتراپیست امکان‌پذیر باشد.
هفته‌های ابتدایی: بهتر است همچنان پله‌ها به روش گام‌به‌گام و با استفاده از نرده طی شوند.
پس از چند هفته: با افزایش قدرت پا و بهبود تعادل، بسیاری از بیماران استقلال بیشتری پیدا می‌کنند.
مراحل بعدی توان‌بخشی: در صورت تأیید پزشک یا فیزیوتراپیست می‌توان حرکت طبیعی‌تر و یکی‌درمیان روی پله را تمرین کرد.این زمان‌بندی تقریبی است و نباید انتظار داشت همه بیماران در هفته مشخصی به یک سطح عملکرد برسند.

نحوه بالا رفتن از پله بعد از تعویض مفصل زانو

در هفته‌های ابتدایی، ترتیب حرکت پاها هنگام بالا رفتن از پله اهمیت زیادی دارد. قانون ساده هنگام بالا رفتن از پله به این صورت است که برای بالا رفتن اول پای سالم را قرار می دهید و نرده را باید محکم بگیرید. وزن خود را با کمک پای سالم و نرده کنترل کنید و پای جراحی‌شده را روی همان پله قرار دهید. پای جراحی‌شده را روی همان پله قرار دهید.سپس این مراحل را برای پله بعدی تکرار کنید.

در هفته‌های ابتدایی تلاش نکنید با سرعت زیاد یا به‌صورت یکی‌درمیان از پله‌ها بالا بروید. کنترل حرکت و جلوگیری از زمین خوردن از سرعت حرکت مهم‌تر است.

نحوه پایین آمدن از پله بعد از تعویض مفصل زانو

پایین آمدن از پله برای بسیاری از بیماران دشوارتر از بالا رفتن است؛ زیرا عضلات اطراف زانو باید کنترل بیشتری روی وزن بدن داشته باشند. برای پایین آمدن اول پای عمل شده را روی پله قرار دهید. اگر از عصا استفاده می‌کنید؛ نرده را با یک دست بگیرید و عصا را روی پله پایین‌تر قرار دهید. پای جراحی‌شده را روی همان پله ببرید؛ سپس پای سالم را پایین بیاورید.این روش باعث می‌شود فشار کمتری به پای جراحی‌شده وارد شود.

اگر هنگام پایین آمدن احساس می‌کنید تعادل کافی ندارید یا زانوی شما توان تحمل وزن را ندارد، خودتان را مجبور به ادامه مسیر نکنید و از فرد دیگری کمک بگیرید.

یک روش ساده برای به خاطر سپردن

بالا: پای سالم اول
پایین: پای عمل‌شده اول

البته روش دقیق استفاده از عصا، واکر یا نرده باید متناسب با شرایط شما توسط فیزیوتراپیست آموزش داده شود.

آیا بالا رفتن از پله به پروتز زانو آسیب می‌زند؟

این نگرانی برای بسیاری از بیماران وجود دارد که بالا رفتن از پله باعث شل شدن، جابه‌جایی یا خراب شدن پروتز زانو شود.

در شرایط معمول، اگر روند جراحی و بهبودی مناسب باشد و بیمار مطابق توصیه پزشک فعالیت کند، استفاده معمول و کنترل‌شده از پله به‌خودی‌خود باعث آسیب به پروتز زانو نمی‌شود.

مفصل مصنوعی برای تحمل وزن بدن و انجام فعالیت‌های معمول روزمره طراحی شده است. در هفته‌های ابتدایی، نگرانی اصلی بیشتر مربوط به موارد زیر است:

• ضعف عضلات
• کاهش تعادل
• درد و تورم
• زمین خوردن
• حرکات ناگهانی و بدون کنترل

بنابراین بهتر است تا زمانی که قدرت و تعادل کافی پیدا نکرده‌اید، از نرده یا وسیله کمکی استفاده کنید.

چرا بالا رفتن از پله بعد از عمل زانو سخت است؟

ممکن است بیماری بتواند روی زمین صاف نسبتاً راحت راه برود اما هنگام بالا رفتن از پله احساس ضعف یا درد داشته باشد. این مسئله در دوره ابتدایی بهبودی غیرعادی نیست.

یکی از مهم‌ترین دلایل آن ضعف عضلات جلوی ران یا عضلات چهارسر ران است. این عضلات نقش مهمی در صاف کردن زانو و بالا بردن وزن بدن هنگام عبور از پله دارند.بعد از جراحی، درد و کاهش فعالیت می‌تواند به‌طور موقت قدرت این عضلات را کاهش دهد.

عوامل دیگری نیز می‌توانند بالا رفتن از پله را دشوار کنند، از جمله:

• تورم زانو
• محدودیت خم شدن زانو
• درد هنگام تحمل وزن
• ضعف عضلات ران و لگن
• کاهش تعادل
• ترس از زمین خوردن
• اضافه وزن
• مشکلات مفصلی یا درد در پای مقابل

به همین دلیل توان‌بخشی فقط به خم و صاف کردن زانو محدود نمی‌شود و تقویت عضلات اطراف زانو و لگن نیز اهمیت زیادی دارد.

نقش فیزیوتراپی در بالا رفتن از پله

فیزیوتراپی بخش مهمی از دوره نقاهت بعد از تعویض مفصل زانو است. هرچه قدرت عضلات و کنترل حرکتی بیمار بهتر شود، استفاده از پله نیز معمولاً راحت‌تر خواهد شد.در برنامه‌های توان‌بخشی ممکن است تمرین‌هایی برای موارد زیر در نظر گرفته شوند:

• تقویت عضلات جلوی ران
• تقویت عضلات لگن
• خم و صاف کردن زانو
• انتقال وزن
• بهبود تعادل
• افزایش دامنه حرکتی
• راه رفتن کنترل‌شده
• تمرین پله در مرحله مناسب

نوع، تعداد و شدت تمرین‌ها برای همه بیماران یکسان نیست. برنامه تمرینی باید بر اساس شرایط بیمار و توصیه پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود. انجام تمرین‌های سنگین‌تر با هدف سریع‌تر شدن بهبودی لزوماً نتیجه بهتری ایجاد نمی‌کند.

چند بار در روز می‌توان از پله استفاده کرد؟

برای تعداد دفعات استفاده از پله در روز نمی‌توان عدد مشخص و ثابتی برای همه بیماران تعیین کرد.در هفته‌های ابتدایی بهتر است استفاده از پله را به رفت‌وآمدهای ضروری محدود کنید.

برای مثال اگر اتاق خواب در طبقه بالا قرار دارد، برنامه روزانه خود را طوری تنظیم کنید که مجبور نباشید چند بار در روز بین طبقات رفت‌وآمد کنید. با افزایش قدرت عضلات و کاهش درد و تورم می‌توان به‌تدریج دفعات استفاده از پله را بیشتر کرد.

اگر پس از استفاده از پله متوجه افزایش قابل توجه درد یا تورم می‌شوید، ممکن است میزان فعالیت بیشتر از توان فعلی زانوی شما باشد.

نکات ایمنی هنگام استفاده از پله

در هفته‌های ابتدایی رعایت چند نکته ساده می‌تواند احتمال زمین خوردن را کاهش دهد:

• از نرده استفاده کنید.
• هنگام بالا و پایین رفتن عجله نکنید.
• در صورت نیاز از عصا یا وسیله کمکی استفاده کنید.
• پله‌ها باید روشن و بدون مانع باشند.
• فرش یا زیرانداز شل را از مسیر بردارید.
• هنگام بالا رفتن وسیله سنگین حمل نکنید.
• از دمپایی یا کفش لغزنده استفاده نکنید.
• هنگام خستگی شدید از پله استفاده نکنید.

در هفته‌های ابتدایی، در صورت ضعف یا مشکل تعادل بهتر است فرد دیگری نزدیک شما باشد. وجود نرده به‌خصوص در هفته‌های ابتدایی اهمیت زیادی دارد؛ حتی اگر احساس می‌کنید می‌توانید بدون کمک از پله استفاده کنید.

چه زمانی می‌توان بدون عصا از پله بالا رفت؟

کنار گذاشتن عصا فقط به تعداد هفته‌هایی که از جراحی گذشته بستگی ندارد.معمولاً پزشک یا فیزیوتراپیست در شرایط زیر اجازه کاهش استفاده یا کنار گذاشتن وسیله کمکی را می‌دهد:

• بیمار بتواند بدون لنگیدن راه برود.
• بیمار تعادل مناسبی داشته باشد.
• بیمار بتواند وزن بدن را به‌خوبی روی پای عمل‌شده کنترل کند.
• قدرت عضلات اطراف زانو بیمار به حد مناسبی رسیده باشد.
• بیمار هنگام حرکت احساس بی‌ثباتی نداشته باشد.

در بعضی بیماران این شرایط زودتر ایجاد می‌شود و در بعضی دیگر به زمان بیشتری نیاز دارد.کنار گذاشتن زودهنگام عصا صرفاً برای اینکه بیمار احساس کند سریع‌تر بهبود یافته است، می‌تواند باعث ایجاد الگوی نادرست راه رفتن یا افزایش احتمال زمین خوردن شود.

چه زمانی می‌توان پله‌ها را یکی‌درمیان بالا رفت؟

زمان ثابتی برای همه افراد وجود ندارد. بالا رفتن طبیعی از پله، به شکلی که هر پا روی یک پله جداگانه قرار بگیرد، نیازمند قدرت مناسب عضلات جلوی ران، تعادل و کنترل کافی زانو است.در مراحل بعدی توان‌بخشی و پس از افزایش قدرت عضلات می‌توان با نظر فیزیوتراپیست این نوع حرکت را تمرین کرد.

معمولاً پایین آمدن یکی‌درمیان از پله دشوارتر از بالا رفتن است و ممکن است بیمار برای انجام راحت آن به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. صرف اینکه یک یا دو بار توانسته‌اید پله را به شکل طبیعی طی کنید، به این معنی نیست که باید استفاده از نرده را کنار بگذارید.

بالا رفتن از پله بعد از تعویض مفصل هر دو زانو

در افرادی که هر دو زانو هم‌زمان تحت جراحی قرار گرفته‌اند، استفاده از پله معمولاً دشوارتر است؛ زیرا برخلاف جراحی یک‌طرفه، بیمار یک پای کاملاً سالم برای تکیه کردن ندارد.

در این شرایط آموزش اختصاصی فیزیوتراپیست اهمیت بیشتری دارد و بیمار ممکن است در روزها یا هفته‌های ابتدایی به کمک شخص دیگری نیاز داشته باشد.

اگر قرار است هر دو زانوی شما جراحی شوند و خانه دارای پله است، بهتر است قبل از عمل موضوع را با جراح یا فیزیوتراپیست مطرح کنید تا نحوه ورود به خانه و رفت‌وآمد بین طبقات از قبل برنامه‌ریزی شود.

اگر خانه آسانسور نداشته باشد چه کنیم؟

وجود چند پله در ورودی خانه لزوماً به این معنی نیست که بیمار نمی‌تواند پس از جراحی به منزل بازگردد. بسیاری از بیماران پیش از ترخیص، نحوه عبور ایمن از پله‌های ضروری را تمرین می‌کنند. اما اگر منزل پله‌های زیاد دارد بهتر است:

• شرایط خانه را قبل از جراحی به پزشک اطلاع دهید.
• در صورت امکان محل استراحت، خواب و وسایل ضروری را در یک طبقه قرار دهید.
• رفت‌وآمد غیرضروری بین طبقات را در هفته‌های ابتدایی کاهش دهید.
• در روزهای نخست برای بالا و پایین رفتن از فرد دیگری کمک بگیرید.

آیا درد هنگام بالا رفتن از پله طبیعی است؟

مقداری درد، سفتی یا کشیدگی زانو در هفته‌های ابتدایی بعد از تعویض مفصل می‌تواند ایجاد شود. بالا رفتن از پله نسبت به راه رفتن روی سطح صاف به قدرت بیشتری از عضلات نیاز دارد و ممکن است ناراحتی بیشتری ایجاد کند.اما انتظار می‌رود این علائم به‌تدریج با ادامه روند بهبودی کاهش پیدا کنند.

اگر درد شدید، ناگهانی یا رو به افزایش است یا زانو توان تحمل وزن را ندارد، فعالیت را متوقف کرده و با پزشک خود تماس بگیرید.

چه علائمی نیاز به تماس با پزشک دارند؟

در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است با دکتر تعویض مفصل زانو یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید:

• افزایش قابل توجه یا ناگهانی درد زانو
• تورم شدید یا رو به افزایش
• احساس خالی کردن یا بی‌ثباتی زانو
• ناتوانی در تحمل وزن
• زمین خوردن یا ضربه مستقیم به زانوی جراحی‌شده
• قرمزی، گرمی یا تورم رو به افزایش اطراف زخم
• تب یا لرز
• ترشح از محل جراحی
• درد، حساسیت یا تورم غیرعادی ساق پا

این علائم لزوماً به دلیل استفاده از پله ایجاد نمی‌شوند و ممکن است نیازمند بررسی جداگانه باشند.

چه علائمی نیاز به بررسی فوری دارند؟

پس از تعویض مفصل زانو بعضی علائم را نباید صرفاً به خستگی ناشی از فعالیت نسبت داد.اگر دچار تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه شدید، به‌خصوص اگر همراه با درد یا تورم پا باشد، باید فوراً برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کنید.

این علائم می‌توانند نشانه یکی از عوارض جدی بعد از جراحی باشند و نباید منتظر ماند تا خودبه‌خود برطرف شوند.

چگونه سریع‌تر بتوانیم از پله بالا برویم؟

بهترین راه برای بازگشت سریع‌تر به استفاده طبیعی از پله، فشار بیش از حد به زانو نیست.مواردی که می‌توانند به بهبود عملکرد کمک کنند عبارت‌اند از:

• انجام منظم تمرین‌های تجویز‌شده
• تقویت عضلات جلوی ران
• تقویت عضلات لگن
• کاهش تورم زانو
• بهبود تدریجی دامنه خم شدن زانو
• تمرین تعادل
• راه رفتن منظم طبق توصیه پزشک
• شرکت منظم در جلسات فیزیوتراپی در صورت تجویز
• کنترل وزن در صورت نیاز
• تغذیه مناسب در دوره نقاهت

مهم‌تر از همه اینکه روند بهبودی خود را با بیمار دیگری مقایسه نکنید. ممکن است یک فرد چند هفته بعد از عمل بتواند نسبتاً راحت از پله استفاده کند، در حالی که بیمار دیگری برای رسیدن به همان سطح عملکرد به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.

جمع‌بندی

بالا رفتن از پله بعد از تعویض مفصل زانو در بسیاری از بیماران می‌تواند از همان روزهای ابتدایی و پس از آموزش فیزیوتراپیست برای پله‌های ضروری آغاز شود؛ اما بازگشت به بالا و پایین رفتن طبیعی از پله معمولاً به چند هفته توان‌بخشی و افزایش قدرت عضلات نیاز دارد.

سه نکته مهم را به خاطر بسپارید:

بالا رفتن: ابتدا پای سالم
پایین آمدن: ابتدا پای عمل‌شده
در هفته‌های اول: استفاده از نرده و حرکت آهسته

زمان کنار گذاشتن عصا و بالا رفتن یکی‌درمیان از پله نیز باید بر اساس قدرت عضلات، تعادل، درد و توصیه پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود، نه فقط بر اساس تعداد هفته‌هایی که از جراحی گذشته است.

سوالات متداول 

چند روز بعد از تعویض مفصل زانو می‌توان از پله بالا رفت؟

بعضی بیماران از همان روزهای ابتدایی و حتی پیش از ترخیص، تحت نظر فیزیوتراپیست استفاده از چند پله ضروری را تمرین می‌کنند. زمان دقیق به شرایط بیمار بستگی دارد.

اگر خانه آسانسور نداشته باشد می‌توان بعد از عمل به خانه برگشت؟

وجود پله لزوماً مانع بازگشت به خانه نیست. اگر بتوانید تحت آموزش فیزیوتراپیست پله‌های ضروری را با ایمنی طی کنید، معمولاً امکان مدیریت آن وجود دارد. اگر خانه پله‌های زیادی دارد بهتر است قبل از جراحی برنامه‌ریزی شود.

آیا پایین آمدن از پله سخت‌تر از بالا رفتن است؟

برای بسیاری از بیماران بله. پایین آمدن از پله به کنترل بیشتری از عضلات ران و زانو نیاز دارد و ممکن است بازگشت به حالت طبیعی هنگام پایین آمدن دیرتر اتفاق بیفتد.

آیا بالا رفتن از پله به پروتز زانو آسیب می‌زند؟

استفاده معمول و کنترل‌شده از پله، در صورت رعایت توصیه پزشک و فیزیوتراپیست، معمولاً به مفصل مصنوعی آسیب نمی‌زند.

هنگام بالا رفتن از پله کدام پا اول است؟

در مراحل ابتدایی معمولاً ابتدا پای سالم روی پله بالاتر قرار می‌گیرد و سپس پای جراحی‌شده به همان پله منتقل می‌شود.

هنگام پایین آمدن از پله کدام پا اول است؟

در مراحل ابتدایی معمولاً ابتدا پای جراحی‌شده و در صورت استفاده، عصا به پله پایین‌تر منتقل می‌شوند و سپس پای سالم پایین می‌آید.

آیا درد هنگام بالا رفتن از پله طبیعی است؟

مقداری درد یا سفتی در هفته‌های ابتدایی ممکن است وجود داشته باشد؛ اما درد شدید، ناگهانی یا رو به افزایش، ناتوانی در تحمل وزن یا افزایش غیرطبیعی تورم باید بررسی شود.

چه زمانی می‌توان پله‌ها را یکی‌درمیان طی کرد؟

زمان ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد. پس از بهبود قدرت عضلات، تعادل و کنترل زانو و با تأیید فیزیوتراپیست می‌توان این نوع حرکت را شروع کرد.

منابع

• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/recovery/
• https://www.newcastle-hospitals.nhs.uk/resources/knee-replacement-surgery/
• https://leaflets.ekhuft.nhs.uk/knee-replacement-operation/html/
• https://hipkneeinfo.org/knee-care/when-same-day-knee-surgery-is-right-for-you/