آرتروز زانو بیشتر با افزایش سن شناخته میشود، اما برخلاف تصور رایج، جوانان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. آرتروز زانو در جوانی بهخصوص در افرادی دیده میشود که سابقه آسیب ورزشی، پارگی رباط یا مینیسک، اضافه وزن، فشار مکرر روی مفصل یا بعضی مشکلات ساختاری زانو دارند.
بنابراین اگر در سنین جوانی هنگام راه رفتن، ورزش، بالا رفتن از پله یا پس از نشستن طولانی دچار درد و خشکی مداوم زانو شدهاید، آرتروز یکی از احتمالات است؛ البته هر زانودردی به معنای آرتروز نیست.
مشکلاتی مانند آسیب مینیسک، اختلالات کشکک زانو، التهاب تاندونها و آسیبهای ورزشی نیز میتوانند علائمی شبیه آرتروز ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص علت اصلی درد قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
آیا آرتروز زانو در جوانی امکانپذیر است؟
بله. اگرچه احتمال ابتلا به آرتروز با افزایش سن بیشتر می شود، این بیماری محدود به سالمندان نیست و میتواند در افراد جوان نیز ایجاد شود.
برای «جوانی» در آرتروز یک مرز سنی قطعی وجود ندارد و پزشکان بیشتر از سن، به علت ایجاد بیماری، سابقه آسیب، وضعیت غضروف و شدت علائم توجه می کنند. ممکن است فردی در دهه سوم یا چهارم زندگی به دلیل آسیب قبلی زانو دچار تغییرات آرتروزی شود، درحالیکه فرد دیگری در سن بالاتر هیچ علامت قابلتوجهی نداشته باشد.
یکی از نمونههای شایع، فرد جوانی است که چند سال قبل هنگام انجام فوتبال یا ورزش دیگر دچار پارگی رباط صلیبی یا آسیب مینیسک شده است. حتی اگر فرد بعد از درمان دوباره به فعالیت عادی برگردد، این آسیب ممکن است در سالهای آینده احتمال بروز تغییرات آرتروزی را افزایش دهد. به آرتروزی که پس از آسیب یا ضربه به مفصل ایجاد میشود، آرتروز پس از آسیب گفته میشود.
علت آرتروز زانو در جوانی چیست؟
آرتروز معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و مجموعهای از شرایط میتوانند در ایجاد یا پیشرفت آن نقش داشته باشند. در افراد جوان، عوامل زیر اهمیت بیشتری دارند.
آسیبهای ورزشی و ضربه به زانو
یکی از مهمترین علتهای آرتروز زانو در جوانان، سابقه آسیب مفصل است. پارگی رباط صلیبی، آسیب مینیسک، شکستگیهای اطراف زانو و صدمات شدید مفصلی ممکن است ساختار و نحوه توزیع فشار در زانو را تغییر دهند.
برای مثال یک فرد ۳۰ ساله که در ۲۰ سالگی دچار آسیب شدید رباط یا مینیسک شده است، ممکن است هنگام ورزش یا فعالیت روزمره با درد و خشکی زانو مواجه شود.
اضافه وزن و چاقی
افزایش وزن فشار بیشتری به مفاصل تحملکننده وزن، بهخصوص زانو، وارد میکند. اگر اضافه وزن همراه با ضعف عضلات یا سابقه آسیب زانو باشد، فشار واردشده به مفصل بیشتر اهمیت پیدا میکند.
در افرادی که اضافه وزن دارند، کاهش وزن اصولی میتواند به کاهش فشار روی مفصل و کنترل بهتر درد کمک کند.
فشار مکرر روی مفصل
برخی مشاغل و فعالیتهای ورزشی باعث میشوند زانو بارها تحت فشار زیادی قرار بگیرد. حرکات تکراری، حمل بارهای سنگین یا تمرینهای شدید و غیراصولی در کنار سایر عوامل میتوانند احتمال آسیب مفصل را افزایش دهند.
البته ورزش بهخودیخود باعث آرتروز نمیشود. فعالیت بدنی مناسب برای تقویت عضلات و حفظ عملکرد مفصل مفید است. مشکل بیشتر زمانی ایجاد میشود که ورزش با آسیب مکرر، فشار بیش از حد یا تکنیک نادرست همراه باشد.
مشکلات ساختاری و انحراف زانو
در بعضی افراد مفصل زانو به شکلی است که فشار بهطور مساوی روی تمام قسمتهای مفصل زانو پخش نمیشود. در این شرایط ممکن است یک بخش از مفصل نسبت به قسمتهای دیگر فشار بیشتری تحمل کند.
اگر این وضعیت شدید باشد و برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال آسیب غضروف و ایجاد علائم آرتروز افزایش پیدا میکند.
عوامل ژنتیکی
سابقه خانوادگی نیز میتواند در استعداد ابتلا به آرتروز نقش داشته باشد. با این حال اگر یکی از اعضای خانواده آرتروز زانو داشته باشد، به این معنا نیست که فرد حتما در آینده دچار این بیماری خواهد شد.
ضعف عضلات اطراف زانو
عضلات ران نقش مهمی در حمایت و کنترل مفصل زانو دارند. ضعف این عضلات میتواند نحوه حرکت زانو و نیروهای واردشده به مفصل را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل تقویت اصولی عضلات یکی از قسمتهای مهم درمان بسیاری از افراد مبتلا به آرتروز زانو است.
علائم آرتروز زانو در جوانی چیست؟
علائم ممکن است بهآرامی شروع شوند و در مراحل اولیه فقط هنگام فعالیتهای سنگین احساس شوند. شدت علائم نیز لزوما با میزان تغییرات دیدهشده در عکس زانو یکسان نیست.
| علامت | معمولا چگونه احساس میشود؟ |
| درد زانو | بیشتر هنگام راه رفتن طولانی، ورزش یا فعالیت |
| خشکی زانو | پس از استراحت یا بیحرکتی احساس میشود |
| درد هنگام بالا یا پایین آمدن از پله | هنگام بالا یا پایین رفتن ممکن است بیشتر شود |
| کاهش دامنه حرکت | خم و راست کردن زانو دشوارتر میشود |
| تورم | ممکن است بعد از فعالیت بیشتر شود |
| احساس ساییدگی | هنگام حرکت زانو احساس یا صدایی ایجاد میشود |
| کاهش توان ورزشی | فرد نمیتواند مانند گذشته فعالیت کند |
| درد بعد از فعالیت | پس از پیادهروی یا ایستادن طولانی ایجاد میشود |
نکته مهم این است که صدا دادن یا تقتق زانو بهتنهایی نشانه آرتروز نیست. بسیاری از افراد سالم نیز هنگام خم و راست کردن زانو صداهایی احساس میکنند.
از کجا بفهمیم زانودرد آرتروز است یا مشکل دیگری؟
یکی از مهمترین نگرانیهای افراد جوان این است که هر درد یا صدای زانو را به آرتروز ارتباط میدهند، درحالی که دلایل مختلفی برای زانو درد وجود دارد.
| مشکل | الگوی احتمالی علائم |
| آرتروز زانو | درد هنگام فعالیت، خشکی، کاهش حرکت و گاهی تورم |
| آسیب مینیسک | درد پس از پیچش زانو، گیر کردن یا قفل شدن |
| مشکلات کشکک | درد جلوی زانو، بهخصوص هنگام بالا آمدن از پله یا نشستن طولانی |
| التهاب تاندون | درد در محل مشخص که با بعضی حرکات بیشتر میشود |
| آسیب رباط | احساس ناپایداری یا خالی کردن زانو |
این جدول فقط برای آشنایی کلی است و نمیتوان بر اساس علائم بهتنهایی تشخیص قطعی داد. معاینه پزشک تعویض مفصل زانو یا ارتوپد برای مشخص کردن علت درد ضروری است.
آرتروز زانو در جوانی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص معمولا مرحلهبهمرحله انجام میشود. ابتدا پزشک درباره زمان شروع درد، محل درد، فعالیتهایی که باعث تشدید علائم میشوند، سابقه آسیب و جراحی قبلی و میزان فعالیت ورزشی سؤال میکند.
سپس زانو از نظر دامنه حرکت، تورم، حساسیت، قدرت عضلات، راستای پا و ثبات مفصل بررسی میشود. اگر پزشک به تصویربرداری نیاز داشته باشد، معمولا رادیوگرافی ساده زانو میتواند اطلاعات اولیهای درباره فضای مفصل و تغییرات استخوانی ارائه دهد.
MRI برای همه افراد مبتلا به زانو درد لازم نیست. در بعضی بیماران، بهخصوص زمانی که آسیب مینیسک، رباط، غضروف یا سایر بافتهای زانو مطرح باشد، پزشک ممکن است MRI درخواست کند.
بهترین درمان آرتروز زانو در جوانی چیست؟
برای همه جوانان مبتلا به آرتروز یک درمان ثابت وجود ندارد. بهترین درمان آرتروز زانو در جوانی درمانی است که بر اساس علت بیماری، شدت آسیب، وزن، وضعیت عضلات، میزان فعالیت فرد انتخاب شود.
در بسیاری از افراد جوان، درمان ابتدا با روشهای غیرجراحی آغاز میشود. هدف این درمانها کاهش درد، حفظ حرکت مفصل، افزایش قدرت عضلات و کمک به ادامه فعالیتهای روزمره است.
ورزش و فیزیوتراپی
استراحت دائمی معمولا راه مناسبی برای درمان آرتروز نیست. بیتحرکی طولانی میتواند باعث ضعیف شدن عضلات و کاهش عملکرد مفصل شود.
تمرینهای تقویت عضلات ران، حرکات کششی و ورزشهای کمفشار مانند شنا، دوچرخه ثابت و در بعضی افراد پیادهروی میتوانند مفید باشند.
البته برنامه تمرینی باید بر اساس وضعیت هر فرد تنظیم شود. انجام حرکتی که درد شدید ایجاد میکند یا ادامه تمرین سنگین با وجود آسیب زانو ممکن است شرایط را بدتر کند.
کاهش وزن
در افرادی که اضافه وزن دارند، کاهش وزن میتواند فشار واردشده به زانو را کاهش دهد و حرکت را آسانتر کند. هدف، کاهش وزن سریع نیست. رژیم متعادل، فعالیت بدنی مناسب و کاهش وزن تدریجی و قابل حفظ اهمیت بیشتری دارد.
اصلاح فعالیتهای روزانه و ورزشی
ابتلا به آرتروز به معنای کنار گذاشتن کامل ورزش نیست. ممکن است لازم باشد برخی فعالیتهایی که درد را بهوضوح تشدید میکنند کاهش پیدا کنند یا موقتا با فعالیتهای کمفشارتر جایگزین شوند.
برای یک فرد جوان و ورزشکار، هدف درمان این است که تا جای ممکن فعالیت حفظ شود، اما نوع و شدت ورزش با وضعیت مفصل هماهنگ باشد.
داروهای مسکن و ضدالتهاب
در بعضی بیماران پزشک ممکن است برای کنترل درد از داروهای مسکن یا ضدالتهاب استفاده کند. انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فرد، بیماریهای زمینهای و داروهای دیگری که مصرف میکند انجام شود. مصرف طولانیمدت یا خودسرانه بعضی داروهای ضدالتهاب میتواند عوارض ایجاد کند.
تزریق داخل مفصل زانو
در بعضی بیماران، تزریق داخل مفصل میتواند برای کنترل موقت علائم مطرح شود. بسته به شرایط بیمار ممکن است پزشک گزینههایی مانند تزریق داروهای ضدالتهاب یا برخی تزریقهای دیگر را بررسی کند.
نکته مهم این است که هیچ نوع تزریقی برای تمام بیماران بهترین گزینه نیست و تزریق نیز نمیتواند در همه موارد غضروف آسیبدیده را کاملا به حالت اولیه برگرداند. بنابراین انتخاب نوع تزریق باید پس از معاینه و بررسی وضعیت مفصل انجام شود.
آیا آرتروز زانو در جوانی درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر در آرتروز پیشرفته نمیتوان انتظار داشت تمام تغییرات ایجادشده در مفصل بهطور کامل معکوس شده و زانو دقیقا مانند قبل شود.
اما این موضوع به معنی غیرقابلدرمان بودن علائم نیست. بسیاری از افراد با فیزیوتراپی، تقویت عضلات، کنترل وزن، اصلاح فعالیتها و درمان مناسب میتوانند درد خود را کنترل کنند و فعالیت روزانه مناسبی داشته باشند. بنابراین تشخیص آرتروز نباید به معنی کنار گذاشتن فعالیت یا تصور ناتوانی دائمی تلقی شود.
آیا جوانان مبتلا به آرتروز به جراحی نیاز دارند؟
در اغلب موارد خیر. مشاهده آرتروز در عکس زانو به تنهایی دلیل انجام جراحی تعویض مفصل زانو نیست.
در افراد جوان تا حد امکان شرایط مفصل، محل آسیب، راستای پا، شدت تخریب غضروف و میزان تأثیر بیماری بر زندگی بررسی میشود و درمان متناسب با همین عوامل انتخاب خواهد شد.
در بعضی بیماران جوان که فشار بیشتری روی یک قسمت مشخص از مفصل وارد میشود، ممکن است جراحیهای اصلاحی برای تغییر نحوه توزیع فشار مطرح شوند.
تعویض مفصل زانو معمولا زمانی بررسی میشود که آسیب مفصل شدید باشد، درد و محدودیت حرکتی کیفیت زندگی فرد را بهطور قابلتوجهی کاهش داده باشد و روشهای درمانی دیگر نتیجه کافی ایجاد نکرده باشند. بنابراین سن تنها عامل تصمیمگیری برای تعویض مفصل نیست، اما در افراد جوان انتخاب روش جراحی باید با دقت بیشتری انجام شود.
برای جلوگیری از آرتروز زانو در جوانی چه کنیم؟
پیشگیری از تمام موارد آرتروز امکانپذیر نیست، اما کاهش بعضی عوامل خطر میتواند به حفظ سلامت مفصل کمک کند. حفظ وزن مناسب، تقویت عضلات پا، یادگیری تکنیک صحیح هنگام ورزش، استفاده از برنامه تمرینی متناسب و درمان مناسب آسیبهای زانو از اقدامات مهم هستند.
افرادی که قبلا دچار پارگی رباط، آسیب مینیسک یا شکستگی اطراف زانو شدهاند، بهتر است برنامه توانبخشی خود را جدی بگیرند و بازگشت به ورزش را به شکل اصولی انجام دهند.
اگر جوان هستیم و احتمال میدهیم آرتروز داشته باشیم، چه کار کنیم؟
اولین کار، کنار گذاشتن کامل فعالیت یا مصرف مداوم و خودسرانه دارو نیست. اگر درد زانو بیش از چند هفته ادامه پیدا کرده، مرتب تکرار میشود یا فعالیت روزانه و ورزشی را محدود کرده است، بهتر است علت آن توسط متخصص بررسی شود.
پس از تشخیص، معمولا یک برنامه درمانی متناسب با علت درد تنظیم میشود که ممکن است شامل اصلاح فعالیت، تقویت عضلات، فیزیوتراپی، کنترل وزن و در صورت نیاز دارو یا روشهای درمانی دیگر باشد.
هرچه علت درد زانو زودتر مشخص شود، امکان انتخاب درمان مناسبتر و جلوگیری از محدود شدن بیشتر فعالیت وجود دارد.
چه زمانی برای زانودرد به پزشک مراجعه کنیم؟
زانودرد خفیف پس از یک فعالیت سنگین همیشه نشانه بیماری جدی نیست. اما اگر درد مداوم یا تکرارشونده باشد، بررسی علت آن منطقی است.
تورم شدید زانو، ناتوانی در تحمل وزن، قفل شدن زانو، خالی کردن مکرر زانو، محدودیت قابلتوجه حرکت، تغییر شکل مفصل یا درد شدید پس از آسیب از مواردی هستند که بهتر است سریعتر ارزیابی پزشکی شوند.
سخن پایانی
آرتروز زانو در جوانی اگرچه نسبت به سنین بالا کمتر دیده میشود، اما امکان بروز آن وجود دارد. سابقه آسیبهای ورزشی، پارگی رباط یا مینیسک، اضافه وزن، فشار مکرر روی زانو و بعضی مشکلات ساختاری میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
با این حال، تشخیص آرتروز در سن جوانی به معنای از دست دادن توانایی حرکت یا نیاز حتمی به جراحی نیست. بسیاری از بیماران میتوانند با ورزش و فیزیوتراپی مناسب، کنترل وزن، اصلاح فعالیت و درمان پزشکی علائم خود را کنترل کنند.
اگر زانودرد برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده یا باعث محدود شدن فعالیتهای روزانه و ورزشی شده است، بهتر است علت آن توسط متخصص ارتوپدی بررسی شود تا درمان بر اساس شرایط واقعی مفصل انتخاب شود.
سوالات متداول درباره آرتروز زانو در جوانی
آرتروز زانو در چه سنی شروع میشود؟
سن مشخصی برای شروع آرتروز وجود ندارد. این بیماری در سنین بالاتر شایعتر است، اما در افراد جوان، بهخصوص پس از آسیبهای مفصلی، نیز ممکن است ایجاد شود.
آیا آرتروز زانو در جوانی خطرناک است؟
آرتروز معمولا یک بیماری اورژانسی نیست، اما در صورت پیشرفت میتواند باعث درد مزمن و محدودیت حرکتی شود. به همین دلیل بهتر است دردهای مداوم زانو نادیده گرفته نشوند.
آیا آرتروز زانو باعث ناتوانی در جوانی میشود؟
لزوما خیر. بسیاری از بیماران با درمان مناسب میتوانند فعالیتهای روزمره و حتی بسیاری از فعالیتهای ورزشی خود را ادامه دهند.
آیا پیادهروی برای آرتروز زانو خوب است؟
در بسیاری از افراد، پیادهروی کنترلشده میتواند بخشی از فعالیت بدنی مناسب باشد. اگر پیادهروی باعث افزایش واضح درد یا تورم شود، شدت و مدت فعالیت باید متناسب با وضعیت زانو تنظیم شود.
آیا بدنسازی برای آرتروز زانو مضر است؟
بدنسازی لزوما ممنوع نیست و تقویت عضلات میتواند مفید باشد. با این حال حرکات، وزنه و دامنه تمرین باید متناسب با وضعیت زانو انتخاب شوند.
آیا آرتروز زانو در جوانی خوب میشود؟
تغییرات آرتروز پیشرفته معمولا بهطور کامل به حالت اولیه بازنمیگردند، اما در بسیاری از افراد میتوان درد و محدودیت حرکتی را بهخوبی کنترل کرد.
آیا جوانان مبتلا به آرتروز به تعویض مفصل نیاز دارند؟
در اغلب موارد درمان ابتدا با روشهای غیرجراحی انجام میشود. تعویض مفصل بیشتر زمانی مطرح میشود که آسیب مفصل و علائم شدید باشند و سایر درمانها نتیجه کافی نداشته باشند.
منبع:
- https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/arthritis-of-the-knee
- https://www.nice.org.uk/guidance/NG226/chapter/recommendations
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31908149/
- https://oarsi.org/education/oarsi-guidelines
