آرتروز زانو در مردان

آرتروز زانو در مردان یکی از مشکلات شایع مفصل زانو است که می‌تواند باعث درد، خشکی، محدود شدن حرکت و کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزانه شود. اگرچه احتمال ابتلا به آرتروز زانو با افزایش سن بیشتر می‌شود اما این بیماری فقط مختص سالمندان نیست و حتی مردان جوان نیز ممکن است به‌خصوص پس از آسیب‌های ورزشی، صدمات زانو، اضافه وزن یا فعالیت‌های شغلی سنگین با آن مواجه شوند.

درد آرتروز معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و در مراحل اولیه بیشتر هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا فعالیت احساس می‌شود. با پیشرفت بیماری ممکن است درد شدیدتر شود و حتی در زمان استراحت نیز ادامه پیدا کند.

نکته مهم این است که هر درد یا صدای زانو به معنی آرتروز نیست. تشخیص بیماری بر اساس علائم، معاینه پزشک و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود.

آرتروز زانو در مردان چیست؟

آرتروز زانو یا استئوآرتریت زانو نوعی بیماری مفصلی است که در آن به‌تدریج تغییراتی در غضروف، استخوان زیر غضروف و سایر ساختارهای مفصل ایجاد می‌شود.

غضروف سالم کمک می‌کند استخوان‌های مفصل هنگام حرکت با کمترین اصطکاک روی یکدیگر حرکت کنند. با ایجاد تغییرات آرتروزی، عملکرد طبیعی مفصل کاهش پیدا می‌کند و فرد ممکن است درد، خشکی و محدودیت حرکتی را تجربه کند.

شدت علائم همیشه با شدت تغییرات موجود در عکس زانو یکسان نیست. ممکن است یک فرد در تصویربرداری تغییرات قابل توجهی داشته باشد اما درد کمی احساس کند و فرد دیگری با تغییرات کمتر، درد و محدودیت بیشتری داشته باشد.

آیا آرتروز زانو در مردان با زنان متفاوت است؟

اصول تشخیص و درمان آرتروز در زنان و مردان تقریباً مشابه است، اما برخی عوامل خطر در مردان اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. مردان ممکن است بیشتر در معرض مواردی مانند:

• مشاغل فیزیکی و سنگین
• بلند کردن مکرر اجسام سنگین
• زانو زدن یا چمباتمه زدن طولانی
• فوتبال، کشتی و ورزش‌های برخوردی
• آسیب رباط صلیبی یا منیسک
• فعالیت ورزشی شدید بدون آمادگی کافی
• صدمات ناشی از کار یا تصادف

قرار داشته باشند.

به همین دلیل هنگام بررسی آرتروز زانو در مردان باید علاوه بر سن و وزن، سابقه شغلی، ورزشی و آسیب‌های قدیمی زانو نیز مورد توجه قرار گیرد.
 

علائم آرتروز زانو در مردان چیست؟

از علائم آرتروز زانو در مردان می توان به: درد زانو هنگام راه رفتن، درد هنگام بالا یا پایین رفتن از پله، خشکی زانو بعد از استراحت یا بی‌حرکتی، کاهش دامنه حرکت زانو، تورم اطراف مفصل، احساس سفتی زانو، حساسیت زانو هنگام لمس، احساس ساییدگی یا خش‌خش هنگام حرکت، ضعف عضلات اطراف زانو،دشواری هنگام بلند شدن از صندلی، کاهش توانایی انجام فعالیت‌های کاری یا ورزشی اشاره کرد. 

درد آرتروز زانو چه شکلی است؟

در مراحل ابتدایی، درد معمولاً هنگام فعالیت بیشتر می‌شود و با استراحت کاهش پیدا می‌کند. فرد ممکن است پس از پیاده‌روی طولانی، بالا رفتن از پله یا ایستادن زیاد احساس درد کند.

با پیشرفت آرتروز، مدت زمان درد بیشتر شده و فرد ممکن است پس از فعالیت‌های سبک‌تر نیز ناراحتی داشته باشد. در مراحل شدیدتر حتی درد هنگام استراحت یا شب نیز ممکن است احساس شود.

آیا صدای تق‌تق زانو در مردان نشانه آرتروز است؟

خیر. صدای تق‌تق یا کلیک زانو به‌تنهایی به معنی آرتروز نیست. بسیاری از مردان بدون اینکه بیماری مفصلی داشته باشند هنگام خم و راست کردن زانو صدا احساس می‌کنند. زمانی که صدای زانو همراه با درد، تورم، خشکی یا محدودیت حرکتی باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.

آرتروز زانو خفیف، متوسط و شدید چه تفاوتی دارد؟

شدت آرتروز تنها بر اساس درد تعیین نمی‌شود و پزشک مجموعه علائم، معاینه و تصویربرداری را در نظر می‌گیرد. با این حال، برای درک ساده‌تر می‌توان وضعیت بیماران را به‌صورت کلی چنین توضیح داد:

این تقسیم‌بندی ساده است و تشخیص دقیق شدت بیماری باید توسط پزشک انجام شود.

علت آرتروز زانو در مردان چیست؟

معمولاً نمی‌توان یک علت واحد برای آرتروز زانو مشخص کرد. مجموعه‌ای از عوامل می‌توانند در ایجاد یا پیشرفت بیماری نقش داشته باشند.

افزایش سن

افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر آرتروز است. با بالا رفتن سن احتمال ایجاد تغییرات مفصلی بیشتر می‌شود، اما این موضوع به معنی آن نیست که همه مردان سالمند حتماً به آرتروز علامت‌دار مبتلا خواهند شد.

آسیب‌های قدیمی زانو

پارگی رباط صلیبی، آسیب منیسک، شکستگی‌های اطراف زانو و صدمات شدید ورزشی می‌توانند احتمال ایجاد آرتروز در سال‌های بعد را افزایش دهند.

به همین دلیل مردی که در جوانی دچار آسیب جدی زانو شده است، حتی سال‌ها بعد نیز باید دردهای مداوم زانو را جدی بگیرد.

اضافه وزن و چاقی

اضافه وزن فشار بیشتری به مفصل زانو وارد می‌کند. در مردانی که اضافه وزن دارند، کاهش وزن می‌تواند یکی از بخش‌های مهم برنامه کنترل علائم آرتروز باشد.

فعالیت‌های سنگین و تکراری

برخی فعالیت‌ها باعث می‌شوند زانو به‌طور مکرر تحت فشار قرار گیرد؛ به‌خصوص اگر فرد روزانه ساعات زیادی چنین حرکاتی انجام دهد. اقدامات زیر در کنار سایر عوامل خطر، احتمال مشکلات مفصل زانو را افزایش می دهند:

• جابه‌جایی اجسام سنگین
• زانو زدن مداوم
• چمباتمه زدن مکرر
• بالا و پایین رفتن زیاد از پله
• فعالیت‌های فیزیکی سنگین بدون استراحت کافی

آسیب‌های ورزشی

ورزش منظم به‌خودی‌خود عامل ایجاد آرتروز نیست و فعالیت بدنی مناسب حتی برای سلامت مفصل ضروری است. مشکل بیشتر زمانی ایجاد می‌شود که ورزش باعث آسیب‌هایی مانند پارگی رباط یا منیسک شود، یا فرد بدون آمادگی کافی فشار بیش از حد و مداومی به زانو وارد کند.

عوامل ژنتیکی و ساختار پا

سابقه خانوادگی، شکل مفصل و نحوه قرار گرفتن استخوان‌های پا نیز می‌توانند در میزان فشار واردشده بر بخش‌های مختلف زانو نقش داشته باشند.
 

دلایل ابتلا به آرتروز زانو در جوانی

آرتروز زانو در مردان جوان نسبت به سنین بالا کمتر شایع است، اما غیرممکن نیست. یکی از مهم‌ترین عوامل آرتروز زانو در جوانی، آسیب قبلی زانو است. برای مثال مردی که در فوتبال دچار پارگی رباط صلیبی یا آسیب منیسک شده است ممکن است سال‌ها بعد دچار تغییرات آرتروزی شود. عوامل دیگری مانند: اضافه وزن زیاد، آسیب‌های مکرر ورزشی، تصادف و شکستگی زانو، ناهنجاری محور پا، فعالیت شغلی بسیار سنگین، بازگشت زودهنگام به ورزش بعد از آسیب نیز می‌توانند احتمال مشکلات مفصلی را در سنین پایین‌تر افزایش دهند.

بنابراین اگر مرد جوانی برای چند هفته یا چند ماه درد مداوم زانو دارد، نباید آن را صرفاً به خستگی یا ورزش نسبت دهد.

آرتروز زانو در مردان ورزشکار و بدنساز

یکی از نگرانی‌های رایج این است که آیا بدنسازی، فوتبال یا دویدن باعث آرتروز زانو می‌شود؟ در حالت کلی، ورزش اصولی و متناسب با آمادگی بدن لزوماً باعث آرتروز نمی‌شود. اما آسیب ورزشی، تکنیک نادرست، افزایش ناگهانی شدت تمرین و ادامه ورزش با وجود آسیب جدی می‌تواند خطر مشکلات زانو را افزایش دهد.

مردانی که فوتبال، کشتی، بسکتبال یا ورزش‌های برخوردی انجام می‌دهند بیشتر در معرض آسیب رباط و منیسک قرار دارند.

در بدنسازی نیز حرکاتی مانند اسکوات یا پرس پا الزاماً ممنوع نیستند، اما وزن تمرین، دامنه حرکت و تکنیک اجرای حرکت باید متناسب با شرایط زانو باشد. اگر انجام تمرین باعث درد شدید، تورم یا ادامه ناراحتی برای ساعت‌ها یا روزها می‌شود، بهتر است برنامه تمرینی بررسی شود.

آرتروز زانو در مردانی که شغل سنگین دارند

در برخی مشاغل، فرد ساعت‌های زیادی روی پا می‌ایستد یا مجبور است مرتب زانو بزند، چمباتمه بزند یا بار سنگین جابه‌جا کند. کارگران ساختمانی، نصاب‌ها، تکنسین‌ها و بعضی افراد شاغل در محیط‌های صنعتی ممکن است بیشتر با چنین شرایطی روبه‌رو باشند.

اگر فرد به آرتروز زانو مبتلا شده باشد، لزوماً به معنی کنار گذاشتن کامل شغل نیست. گاهی می‌توان با اصلاح نحوه فعالیت، استفاده از تجهیزات مناسب، تقسیم کارهای سنگین و استراحت‌های کوتاه فشار واردشده بر زانو را کاهش داد. درد مداوم زانو که هر روز بعد از کار تشدید می‌شود نباید نادیده گرفته شود.
 

آرتروز زانو در مردان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

هر زانودردی آرتروز نیست. آسیب منیسک، مشکلات رباط‌ها، التهاب تاندون‌ها و برخی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند باعث درد زانو شوند. پزشک معمولاً ابتدا درباره موارد زیر سؤال می‌کند:

• محل درد
• مدت زمان شروع درد
• فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند
• سابقه آسیب زانو
• فعالیت ورزشی
• نوع شغل
• بیماری‌های زمینه‌ای

سپس دامنه حرکت، تورم، حساسیت، قدرت عضلات، ثبات زانو و نحوه راه رفتن بررسی می‌شود.

آیا آرتروز با عکس ساده زانو مشخص می‌شود؟

رادیوگرافی یا عکس ساده زانو یکی از روش‌های رایج برای بررسی تغییرات آرتروزی است. پزشک می‌تواند در آن مواردی مانند کاهش فضای مفصلی یا بعضی تغییرات استخوانی را بررسی کند. با این حال، تشخیص فقط بر اساس تصویر انجام نمی‌شود و علائم بیمار نیز اهمیت زیادی دارند.

آیا برای آرتروز زانو MRI لازم است؟

MRI برای تمام بیماران مبتلا به آرتروز ضروری نیست. در شرایطی که پزشک به مشکلات دیگری مانند آسیب منیسک یا رباط مشکوک باشد یا تشخیص نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد، ممکن است MRI درخواست شود.

بهترین درمان آرتروز زانو در مردان چیست؟

یک روش واحد را نمی‌توان برای تمام بیماران «بهترین درمان آرتروز زانو» دانست. انتخاب روش درمان به شدت آرتروز، شدت درد، سن، وزن، میزان فعالیت، شغل، آسیب های قبلی، بیماری های زمینه ای بستگی دارد. در بسیاری از مردان، درمان ابتدا با روش‌های غیرجراحی شروع می‌شود.

اصلاح فعالیت‌های روزانه

اصلاح فعالیت به معنی بی‌حرکت شدن کامل نیست. فعالیت‌هایی که باعث تشدید قابل توجه درد می‌شوند ممکن است برای مدتی کاهش پیدا کنند و فعالیت‌های کم‌فشار جایگزین شوند.

استراحت طولانی نیز انتخاب مناسبی نیست، زیرا می‌تواند باعث ضعف عضلات و کاهش عملکرد زانو شود.

کاهش وزن

اگر فرد اضافه وزن داشته باشد، کاهش وزن می‌تواند فشار واردشده بر زانو را کاهش دهد و در کنار سایر درمان‌ها به کنترل علائم کمک کند.

ورزش و تقویت عضلات

تقویت عضلات اطراف زانو، به‌ویژه عضلات ران، یکی از بخش‌های مهم درمان آرتروز است. فعالیت‌هایی مانند: پیاده‌روی کنترل‌شده، دوچرخه ثابت، ورزش در آب، شنا، تمرین‌های تقویتی مناسب در بسیاری از بیماران قابل انجام هستند.

برنامه تمرینی باید متناسب با شدت بیماری باشد و در افراد دارای درد شدید یا آرتروز پیشرفته بهتر است با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم شود.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی می‌تواند به تقویت عضلات، افزایش انعطاف‌پذیری و بهبود نحوه حرکت کمک کند. همچنین فیزیوتراپیست می‌تواند تمرین‌هایی متناسب با شرایط بیمار ارائه دهد تا فرد بدون وارد کردن فشار بیش از حد به زانو فعالیت خود را حفظ کند.

داروهای آرتروز زانو

در بعضی بیماران برای کنترل درد از داروهای موضعی یا خوراکی استفاده می‌شود. نوع دارو باید با توجه به شرایط فرد، بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی انتخاب شود.

مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب مناسب نیست؛ به‌خصوص در افرادی که بیماری کلیوی، مشکلات معده، فشار خون یا بیماری‌های قلبی دارند.

تزریق برای آرتروز زانو

بعضی بیماران درباره تزریق‌هایی مانند کورتون، ژل یا PRP سؤال دارند. این روش‌ها برای همه بیماران مناسب نیستند و نتایج آنها نیز یکسان نیست.

تزریق کورتون

ممکن است در برخی شرایط برای کاهش کوتاه‌مدت درد و التهاب مورد استفاده قرار گیرد.

تزریق ژل یا هیالورونیک اسید

در برخی بیماران مورد بررسی قرار می‌گیرد، اما میزان اثربخشی آن در افراد مختلف متفاوت است.

PRP

PRP نیز یکی از روش‌هایی است که برای بعضی بیماران مطرح می‌شود، اما نباید آن را درمان قطعی آرتروز دانست. انتخاب نوع تزریق باید پس از بررسی شدت بیماری و شرایط بیمار توسط پزشک انجام شود.

آیا آرتروز زانو در مردان نیاز به جراحی دارد؟

خیر. داشتن آرتروز به این معنی نیست که فرد حتماً باید جراحی شود. بسیاری از بیماران می‌توانند با کنترل وزن، ورزش، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و درمان‌های دارویی علائم خود را کنترل کنند.

جراحی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که بیماری شدید باشد و درمان‌های غیرجراحی دیگر نتوانند درد و محدودیت فرد را به اندازه کافی کنترل کنند.

از کجا بفهمیم آرتروز زانو به مرحله جراحی رسیده است؟

پزشک ممکن است جراحی را بیشتر مورد بررسی قرار دهد اگر:

• درد شدید و مداوم باشد
• راه رفتن به‌طور قابل توجهی محدود شده باشد
• بالا رفتن از پله یا انجام کارهای روزانه بسیار دشوار شده باشد
• درد در زمان استراحت نیز ادامه داشته باشد
• درمان‌های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند
• کیفیت زندگی فرد به‌شدت کاهش یافته باشد

در چنین شرایطی ممکن است تعویض مفصل زانو یکی از گزینه‌های درمانی باشد. تصمیم برای جراحی فقط بر اساس عکس رادیولوژی گرفته نمی‌شود و شدت علائم و تأثیر بیماری بر زندگی بیمار نیز اهمیت دارد.

مردان مبتلا به آرتروز زانو چه ورزش‌هایی انجام دهند؟

در بسیاری از مردان، فعالیت‌های کم‌فشار انتخاب مناسب‌تری هستند. از جمله: پیاده‌روی، دوچرخه ثابت، شنا، ورزش‌های آبی، تمرین‌های تقویت عضلات ران. شدت ورزش باید به‌تدریج افزایش پیدا کند.

چه ورزش‌هایی ممکن است نیاز به محدودیت داشته باشند؟

محدودیت برای همه بیماران یکسان نیست، اما فعالیت‌هایی که باعث درد شدید یا تورم می‌شوند باید با احتیاط انجام شوند. برای مثال در بعضی بیماران لازم است شدت موارد زیر کاهش پیدا کند:

• دویدن طولانی
• پرش‌های مکرر
• فوتبال در زمان تشدید علائم
• تمرین با وزنه بسیار سنگین
• اسکوات عمیق همراه با درد
• فعالیت‌های پرفشار طولانی

هدف این نیست که بیمار کاملاً بی‌تحرک شود، بلکه باید فعالیت مناسب با وضعیت مفصل انتخاب شود.

پیشگیری از آرتروز زانو در مردان

نمی‌توان از تمام موارد آرتروز جلوگیری کرد، اما می‌توان بعضی عوامل خطر را کاهش داد. برای کاهش احتمال مشکلات زانو بهتر است:

• وزن در محدوده مناسب نگه داشته شود
• عضلات پا تقویت شوند
• شدت ورزش به‌تدریج افزایش یابد
• آسیب‌های ورزشی به‌درستی درمان شوند
• پس از آسیب زانو زودتر از زمان مناسب به ورزش سنگین بازنگردید
• تکنیک صحیح حرکات ورزشی رعایت شود
• دردهای طولانی‌مدت زانو نادیده گرفته نشوند

در مشاغل سنگین نیز اصلاح نحوه انجام فعالیت‌های تکراری می‌تواند مفید باشد.

چه زمانی برای درد زانو به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد زانو چند هفته ادامه داشته باشد، مرتب تکرار شود یا فعالیت روزانه را محدود کند، بهتر است علت آن بررسی شود. علائمی مانند: درد مکرر هنگام راه رفتن، درد هنگام بالا رفتن از پله، تورم مداوم، خشکی قابل توجه زانو، کاهش دامنه حرکت، بدتر شدن تدریجی درد، محدود شدن فعالیت‌های روزمره نیاز به بررسی پزشکی دارند. برخی علائم به بررسی سریع‌تری نیاز دارند، از جمله:

• درد بسیار شدید پس از آسیب
• ناتوانی در تحمل وزن روی پا
• قفل شدن زانو
• تورم شدید و ناگهانی
• قرمزی و گرمی شدید زانو همراه با تب
• تغییر شکل واضح زانو پس از آسیب

این علائم لزوماً به معنی آرتروز نیستند و ممکن است علت دیگری داشته باشند.

جمع‌بندی

آرتروز زانو در مردان می‌تواند در سنین مختلف ایجاد شود. افزایش سن، اضافه وزن، آسیب‌های قدیمی زانو، بعضی ورزش‌ها و فعالیت‌های شغلی سنگین از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند خطر بروز مشکلات مفصلی را افزایش دهند.

در مراحل ابتدایی، بسیاری از بیماران با روش‌هایی مانند ورزش مناسب، کاهش وزن، تقویت عضلات، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت می‌توانند علائم خود را کنترل کنند.

در مقابل، اگر درد شدید و مداوم باشد، راه رفتن و فعالیت‌های روزانه محدود شوند و درمان‌های غیرجراحی پاسخ کافی ندهند، پزشک ممکن است گزینه‌های جراحی مانند تعویض مفصل زانو را بررسی کند.

اگر درد زانو بیش از چند هفته ادامه دارد یا انجام فعالیت‌های روزمره را مختل کرده است، بهتر است به جای تحمل طولانی‌مدت درد یا درمان خودسرانه، علت آن توسط پزشک بررسی شود.

سوالات متداول درباره آرتروز زانو در مردان
 

مهم‌ترین علت آرتروز زانو در مردان چیست؟

معمولاً یک علت واحد وجود ندارد. افزایش سن، اضافه وزن، آسیب‌های قبلی زانو، عوامل ژنتیکی و فشارهای تکراری روی مفصل می‌توانند در ایجاد آرتروز نقش داشته باشند.
 

آیا مردان جوان هم به آرتروز زانو مبتلا می‌شوند؟

بله. آسیب رباط و منیسک، شکستگی، اضافه وزن، ناهنجاری‌های پا و برخی فعالیت‌های ورزشی یا شغلی سنگین می‌توانند باعث بروز زودتر مشکلات مفصلی شوند.
 

آیا بدنسازی برای آرتروز زانو ضرر دارد؟

بدنسازی اصولی الزاماً مضر نیست. نوع حرکت، میزان وزنه، دامنه حرکت و شدت آرتروز اهمیت دارند. حرکتی که باعث درد شدید یا تورم زانو می‌شود باید اصلاح یا محدود شود.
 

آیا پیاده‌روی برای آرتروز زانو خوب است؟

در بسیاری از بیماران پیاده‌روی کنترل‌شده مفید است. میزان و شدت پیاده‌روی باید متناسب با شرایط فرد باشد و نباید باعث افزایش شدید درد یا تورم شود.
 

آیا دویدن برای آرتروز زانو ممنوع است؟

برای همه بیماران ممنوع نیست. تصمیم به ادامه یا محدود کردن دویدن به شدت آرتروز، میزان درد و وضعیت عمومی زانو بستگی دارد.
 

آیا آرتروز زانو  در مردان بدون جراحی درمان می‌شود؟

در بسیاری از بیماران می‌توان علائم را بدون جراحی کنترل کرد. ورزش، کاهش وزن، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و دارو از روش‌های غیرجراحی هستند.
 

بهترین ورزش برای آرتروز زانو در مردان چیست؟

یک ورزش واحد برای همه بهترین نیست. پیاده‌روی کنترل‌شده، دوچرخه ثابت، ورزش در آب و تمرین‌های تقویت عضلات ران از گزینه‌های رایج هستند.
 

آیا آرتروز زانو درمان قطعی دارد؟

درمان‌ها معمولاً با هدف کاهش درد، حفظ حرکت و بهبود عملکرد انجام می‌شوند. در آرتروز بسیار پیشرفته، تعویض مفصل زانو می‌تواند برای بیماران مناسب مطرح شود.
 

چه زمانی تعویض مفصل زانو برای مردان لازم می‌شود؟

زمانی که درد و محدودیت شدید باشد، فعالیت‌های روزمره مختل شده باشند و درمان‌های غیرجراحی نتیجه کافی ایجاد نکرده باشند، پزشک ممکن است تعویض مفصل را بررسی کند.
 

آیا آرتروز زانو باعث ازکارافتادگی می‌شود؟

آرتروز خفیف یا متوسط لزوماً باعث ازکارافتادگی نمی‌شود. اما در موارد شدید می‌تواند توانایی راه رفتن یا انجام بعضی مشاغل فیزیکی را محدود کند. شدت این محدودیت در افراد مختلف متفاوت است.

منابع:

• https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/arthritis-of-the-knee
• https://www.nice.org.uk/guidance/NG226/chapter/recommendations
• https://acrjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/art.41142
• https://www.cdc.gov/arthritis/risk-factors/index.html
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32638548/