شنیدن عبارت «آرتروز خفیف زانو» ممکن است نگران‌کننده باشد؛ مخصوصاً اگر درد تازه شروع شده یا می‌خواهید پیاده‌روی و کارهای روزمره‌تان را ادامه دهید اما این تشخیص به تنهایی به معنی نیاز به جراحی یا کنار گذاشتن فعالیت نیست. بسیاری از افراد می‌توانند با ورزش مناسب، مدیریت فعالیت و در صورت نیاز درمان‌های دیگر، علائمشان را کنترل کنند.
«خفیف» ممکن است به کم بودن علائم یا محدود بودن تغییراتی که در تصویربرداری دیده شده اشاره کند. این اصطلاح به‌تنهایی نمی‌تواند شدت درد یا روند آینده بیماری را مشخص کند؛ برای انتخاب روش درمان آرتروز زانو، حال و توانایی‌های خود فرد اهمیت بیشتری دارد.
آرتروز خفیف زانو یعنی چه؟
آرتروز یا «استئوآرتریت» وضعیتی است که در آن مفصل به‌تدریج تغییر می‌کند. زانو از استخوان‌ها، غضروف، رباط‌ها، عضلات و بافت‌های دیگر تشکیل شده است. آرتروز فقط به غضروف مربوط نیست و می‌تواند بخش‌های مختلف مفصل را درگیر کند. این تغییرات ممکن است باعث درد، خشکی یا محدودیت حرکت شوند.
در بعضی افراد علائم برای مدت طولانی خفیف می‌مانند؛ اما در بعضی دیگرنشانه هایی از بهتر شدن و تشدید علائم دیده می‌شود. تشخیص خفیف بودن آرتروز زانو به تنهایی پیش‌بینی نمی‌کند بیماری چه زمانی یا چقدر تغییر می‌کند. آرتروز هم لزوماً با گذشت زمان بدتر نمی‌شود.
مقایسه درجه های مختلف آرتروز زانو
| ویژگی | آرتروز خفیف زانو | آرتروز متوسط زانو | آرتروز شدید زانو |
| درد | معمولاً هنگام فعالیت یا پس از آن؛ ممکن است گاهی بروز کند | پرتکرارتر و گاهی هنگام استراحت هم احساس می‌شود | می‌تواند شدید و مداوم باشد، حتی در استراحت یا شب |
| خشکی و حرکت | خشکی کوتاه پس از بی‌حرکتی؛ حرکت معمولاً کمی محدود است | خشکی و محدودیت حرکت بیشتر می‌شود | خم و راست کردن زانو یا راه رفتن ممکن است به‌وضوح دشوار شود |
| کارهای روزمره | بیشتر فعالیت‌ها ممکن است ادامه پیدا کنند، شاید با تنظیم شدت | پله، پیاده‌روی طولانی یا برخاستن از صندلی می‌تواند سخت‌تر شود | راه رفتن و کارهای روزمره ممکن است به‌شدت محدود شوند |
| تصویربرداری | ممکن است تغییرات کم دیده شود یا عکس برای تشخیص لازم نباشد | ممکن است تغییرات واضح‌تری دیده شود | ممکن است تغییرات ساختاری چشمگیر باشد؛ اما عکس به‌تنهایی میزان درد را نشان نمی‌دهد |
| درمان رایج | ورزش متناسب، تقویت عضلات و مدیریت فعالیت؛ دارو در صورت نیاز با نظر پزشک | ورزش و فیزیوتراپی ادامه می‌یابد؛ ممکن است درمان دارویی یا گزینه‌های دیگر بررسی شود | درمان‌های غیرجراحی همچنان مهم‌اند؛ اگر درد و محدودیت با آن‌ها بهتر نشود، پزشک ممکن است جراحی را بررسی کند |
شدت آرتروز را نمی‌شود فقط از روی عکس یا میزان درد مشخص کرد. ممکن است عکس تغییرات زیادی نشان دهد، اما فرد درد کمی داشته باشد؛ یا با وجود تغییرات کم در عکس، درد زیادی احساس کند. پزشک شدت مشکل و درمان مناسب را با توجه به درد، حرکت و اثر آن بر زندگی روزمره ارزیابی می‌کند.
علائم آرتروز خفیف زانو چیست؟
علائم آرتروز خفیف زانو در افراد مختلف فرق می‌کند و ممکن است هر روز یکسان نباشد. برخی افراد درد کمی دارند و بعضی‌ها هنگام فعالیت بیشتر متوجه زانوی خود می‌شوند. نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:
- درد هنگام راه رفتن، بالا یا پایین رفتن از پله، برخاستن از صندلی یا پس از فعالیت طولانی
- خشکی زانو پس از مدتی بی‌حرکتی، مثلاً هنگام بیدار شدن یا بعد از نشستن
- حساسیت یا ناراحتی در اطراف مفصل
- محدود شدن حرکت زانو یا دشوار شدن صاف کردن کامل پا
- صدای ساییدگی یا تق‌تق هنگام حرکت؛ این صدا به‌تنهایی نشانه قطعی آرتروز نیست
- گاهی ورم یا احساس ضعف و ناپایداری
علائم ممکن است مدتی کمتر شوند و دوباره با افزایش فعالیت برگردند. اگر درد زانو مداوم است، علت آن را با پزشک ارتوپد بررسی کنید؛ چون هر درد زانویی آرتروز نیست و مشکلات دیگری هم می‌توانند نشانه‌های مشابه داشته باشند.
آرتروز خفیف چگونه تشخیص داده می‌شود؟
در جلسه معاینه، پزشک درباره محل و زمان شروع درد، فعالیت‌هایی که آن را تشدید می‌کنند، سابقه آسیب زانو و بیماری‌های دیگر سؤال می کند. سپس ممکن است دامنه حرکت، حساسیت، ورم، قدرت عضلات و نحوه راه رفتن را بررسی کند.
برای همه افراد عکس‌برداری لازم نیست. در بسیاری از افراد ۴۵ سال به بالا که دردشان با فعالیت بیشتر می‌شود و خشکی صبحگاهی ندارند یا خشکی‌شان حداکثر ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، پزشک می‌تواند آرتروز را بر پایه شرح حال و معاینه تشخیص دهد. تصویربرداری معمولاً وقتی مطرح می‌شود که نشانه‌ها غیرمعمول باشند یا احتمال علت دیگری وجود داشته باشد. عکس ساده ممکن است تغییراتی مانند کاهش فضای مفصل یا زوائد استخوانی را نشان دهد؛ اما تصویربرداری به‌تنهایی میزان درد یا توانایی فرد را مشخص نمی‌کند. ام‌آر‌آی نیز برای تشخیص معمول آرتروز لازم نیست؛ اگر زانو قفل می‌کند یا حرکتش محدود شده، پزشک علت را بررسی می‌کند و درباره نیاز به تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.
آیا باید ورزش و پیاده‌روی را کنار گذاشت؟
معمولاً نه. کم‌تحرکی می‌تواند قدرت عضلات اطراف زانو را کاهش دهد و انجام کارهای روزمره را سخت‌تر کند. ورزش متناسب با شرایط فرد از پایه‌های اصلی کنترل آرتروز است. ممکن است در آغاز تمرین کمی ناراحتی ایجاد شود؛ اما ورزش برای آرتروز زانو مفید است و به کاهش درد و بهتر شدن عملکرد کمک می‌کند.
برای شروع می‌توانید فعالیت کم‌فشار و قابل‌تحملی را انتخاب کنید، مانند:
- پیاده‌روی در مسیر هموار و با مدت کوتاه
- دوچرخه ثابت یا دوچرخه‌سواری آرام
- شنا یا ورزش در آب
- تمرین‌های تقویتی و حرکتی با برنامه فیزیوتراپیست
از زمان و شدت کم شروع کنید و به‌تدریج آن را بیشتر کنید. ناراحتی خفیف و گذرا هنگام آغاز تمرین ممکن است رخ دهد. اگر درد شدید شد، ماندگار بود یا هر بار بیشتر شد، تمرین را سبک‌تر کنید و درباره جایگزین مناسب با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. هدف حرکت منظم و قابل‌تداوم است، نه فشار آوردن به زانو.
ورزش‌درمانی و فیزیوتراپی چه کمکی می‌کنند؟
فیزیوتراپیست می‌تواند بر اساس علائم و توان شما تمرین‌هایی برای تقویت عضلات ران و اطراف زانو، افزایش انعطاف‌پذیری و بهبود تعادل پیشنهاد کند. این تمرین‌ها ممکن است راه رفتن، بالا رفتن از پله و برخاستن از صندلی را آسان‌تر کنند. فیزیوتراپی فقط برای کسانی نیست که درد زیادی دارند؛ یاد گرفتن حرکت درست و تنظیم میزان فعالیت هم می‌تواند مفید باشد.
نتیجه معمولاً به تداوم تمرین و متناسب بودن آن بستگی دارد. برنامه‌ای که بتوانید در زندگی روزمره ادامه دهید، از برنامه سنگینی که پس از چند روز رهایش می‌کنید کاربردی‌تر است.
کاهش وزن برای آرتروز زانو خفیف
اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن می‌تواند به کاهش درد و بهتر شدن عملکرد زانو کمک کند. لازم نیست با هدفی سخت و ناگهانی شروع کنید؛ تغییرهای کوچک و قابل تداوم در خوراک و تحرک، با کمک پزشک یا متخصص تغذیه، برای بسیاری از افراد عملی‌تر است.
کفش راحت و مناسب ممکن است راه رفتن را آسان‌تر کند. کارهایی را که درد را تشدید می‌کنند به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و بینشان استراحت کوتاه داشته باشید. استراحت مطلق معمولاً راه‌حل بلندمدت نیست؛ تا حدی که زانو تحمل می‌کند، حرکت روزانه را حفظ کنید. گرما یا سرما هم ممکن است برای بعضی افراد تسکین موقتی ایجاد کند؛ آن را با محافظت از پوست امتحان کنید و ببینید کدام‌یک برایتان راحت‌تر است.
برای آرتروز خفیف زانو دارو لازم است؟
در آرتروز خفیف زانو، درمان معمولاً با آموزش، ورزش و تنظیم عادت‌های روزانه شروع می‌شود. اگر درد مانع حرکت یا انجام تمرین‌هاست، پزشک یا داروساز می‌تواند درباره دارو راهنمایی کند. برای آرتروز زانو، پیشنهاد می شود در صورت نیاز به دارو، داروی ضدالتهاب موضعی مصرف کنید و درمان دارویی در کنار روش‌های غیردارویی به کار گیرید.
داروهای موضعی هم برای همه مناسب نیستند. قرص‌های ضدالتهاب ممکن است برای افرادی با برخی مشکلات معده، کلیه، کبد یا قلب، یا کسانی که داروهای دیگری مصرف می‌کنند، خطر داشته باشند. پیش از مصرف منظم هر دارویی، به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی دیگری می‌خورید، با پزشک مشورت کنید.
تزریق کورتون برای آرتروز خفیف زانو
تزریق کورتون ممکن است در شرایط خاص، پس از ارزیابی پزشک، برای تسکین کوتاه‌مدت درد پیشنهاد شود؛ اما جای تمرین و مدیریت بلندمدت را نمی‌گیرد. آرتروز خفیف زانو معمولاً به تعویض مفصل زانو نیاز ندارد. این جراحی زمانی بررسی می‌شود که درد و محدودیت حرکت زندگی روزمره را به‌شدت مختل کرده باشد و درمان‌های غیرجراحی مؤثر نبوده باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد یا خشکی زانو ادامه دارد، فعالیت‌های روزانه را مختل کرده یا رو به بدتر شدن است، برای ارزیابی نزد دکتر تعویض مفصل زانو وقت بگیرید. همچنین اگر زانو پس از آسیب درد گرفته، مرتب خالی می‌کند یا نمی‌توانید آن را به‌خوبی خم و راست کنید، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
اگر درد شدید و ناگهانی است، زانو به‌شدت ورم کرده یا داغ و قرمز است، تب یا لرز دارید، نمی‌توانید زانو را حرکت دهید یا نمی‌توانید روی پا بایستید برای دریافت کمک پزشکی فوری اقدام کنید. این علائم را صرفاً به آرتروز خفیف نسبت ندهید؛ ممکن است علت دیگری داشته باشند که نیاز به رسیدگی فوری دارد.
جمع‌بندی
آرتروز خفیف زانو معمولاً به معنی پایان فعالیت یا قطعی بودن جراحی نیست. برنامه مناسب به علائم، توانایی‌های شما و تأثیر درد بر زندگی روزمره بستگی دارد. ورزش تدریجی، تقویت عضلات، کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن و مشورت درباره دارو می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند. اگر تازه تشخیص گرفته‌اید، از پزشک یا فیزیوتراپیست بپرسید چه تمرین‌هایی برای شما مناسب است و چه تغییری در علائم نیاز به پیگیری دوباره دارد.
پرسش‌های متداول
آیا آرتروز خفیف زانو درمان قطعی دارد؟
درمان قطعی‌ای که تغییرات مفصل را برگرداند معمولاً وجود ندارد؛ بااین‌حال، بسیاری از افراد می‌توانند علائم و توان حرکتی‌شان را با برنامه مناسب مدیریت کنند.
آیا با آرتروز خفیف می‌توان پیاده‌روی کرد؟
اغلب بله. با مدت و شدتی قابل‌تحمل شروع کنید و آن را به‌تدریج افزایش دهید. اگر درد شدید شد یا پس از فعالیت ماندگار بود، برنامه را سبک‌تر کنید و راهنمایی بگیرید.
آیا آرتروز خفیف حتماً پیشرفت می‌کند؟
نه لزوماً. روند آن در افراد متفاوت است و تشخیص خفیف به‌تنهایی زمان یا میزان تغییرات آینده را مشخص نمی‌کند.
منابع:
- https://www.nice.org.uk/guidance/NG226/chapter/recommendations
- https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
- https://www.nhs.uk/symptoms/knee-pain/
- https://www.nhs.uk/conditions/septic-arthritis/
