شب روی پهلو میخوابید، اما درد کنار لگن مجبورتان میکند برگردید. شاید هم هنگام بالا رفتن از پله یا بعد از پیادهروی، قسمت بیرونی ران درد بگیرد. این درد از کجاست؛ مفصل ران، عضله یا کمر؟
یکی از علتهای احتمالی، بورسیت تروکانتر است. بورسیت تروکانتر التهاب یکی از کیسههای کوچک اطراف استخوان ران است البته در بسیاری از دردهای این ناحیه، تاندونها هم نقش دارند. شناخت این تفاوت کمک میکند انتظار واقعبینانهتری از درمان داشته باشید.
در این مقاله، منظور از «کنار لگن» قسمت بیرونیِ بالای ران است. مقاله زیر برای شناخت علائم و مسیر درمان نوشته شده و جای معاینه و تشخیص فردی را نمیگیرد.
ویدئو توضیحات دکتر درباره بورسیت تروکانتر
بورسیت تروکانتر چیست و چه تفاوتی با GTPS دارد؟
در قسمت بیرونیِ بالای استخوان ران، برجستگیای به نام «تروکانتر بزرگ» وجود دارد. نزدیک آن، کیسههای کوچکی حاوی مایع قرار دارند که «بورسا» نامیده میشوند. این کیسهها مانند بالشتک، اصطکاک بین استخوان و بافتهای اطراف را کم میکنند. التهاب بورسا در این ناحیه، بورسیت تروکانتر نام دارد.
بااینحال، درد کنار لگن همیشه فقط از بورسا نیست. تاندونها، یعنی بافتهایی که عضله را به استخوان وصل میکنند، نیز ممکن است درگیر باشند. به مجموعه این مشکلات «سندرم درد تروکانتر بزرگ» یا GTPS گفته میشود.
بورسیت یکی از اجزای احتمالی این مجموعه است. در ادامه، مراقبتهای عمومی برای درد این ناحیه مطرح میشود؛ انتخاب درمان دقیق به این بستگی دارد که کدام بافت بیشتر درگیر است.

علائم معمول بورسیت تروکانتر چیست؟
نشانه اصلی، درد و حساسیت در قسمت بیرونی بالای ران است. درد ممکن است به سمت پایین ران هم گسترش پیدا کند و درموقعیتهای زیر بیشتر شود:
- خوابیدن روی پهلوی دردناک
- فشار دادن یا لمس کنار لگن
- بالا رفتن از پله
- پیادهروی یا ایستادن طولانی
- بلند شدن از صندلی
بعضی افراد ابتدا درد تیزتری احساس میکنند و بعد درد حالت مبهم و گستردهتری پیدا میکند. این الگوها به تشخیص کمک میکنند، اما برای مشخص کردن علت، معاینه لازم است.
چرا این درد شروع میشود؟
گاهی درد بعد از زمین خوردن روی پهلو یا افزایش فعالیت ایجاد میشود؛ مثلاً وقتی پس از مدتی کمتحرکی، ناگهان پیادهروی طولانی یا دویدن را شروع میکنید. فشار تکراری میتواند بافتهای این ناحیه را تحریک کند.
گاهی هم شروع مشخصی وجود ندارد. بررسی فعالیتهای روزانه و وضعیتهای تشدیدکننده درد، به پیدا کردن عوامل مؤثر کمک میکند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در این وضعیتها، مراجعه را به تعویق نیندازید:
- درد شدید پس از افتادن یا ضربه، یا ناتوانی در راه رفتن و وزن گذاشتن روی پا: به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید و ناگهانی بدون ضربه، داغی و تورم ناحیه، یا درد همراه با تب و بدحالی: همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید.
اگر علامت فوری ندارید، اما درد خواب یا فعالیت روزانه را مختل کرده، بدتر میشود یا مرتب برمیگردد، برای معاینه وقت بگیرید. بهتر نشدن درد پس از حدود دو هفته مراقبت خانگی نیز دلیل مناسبی برای مراجعه است؛ لازم نیست با درد شدید دو هفته صبر کنید.
تشخیص بورسیت تروکانتر چگونه انجام میشود؟ آیا MRI لازم است؟
پزشک ابتدا درباره شروع درد، سابقه ضربه و فعالیتهای تشدیدکننده سؤال میکند و سپس محل حساسیت و حرکت مفصل را بررسی میکند.
MRI برای همه لازم نیست. تصویربرداری زمانی درخواست میشود که یافتههای معاینه، احتمال آسیب یا بیماری دیگری را مطرح کنند یا تشخیص روشن نباشد. بنابراین انجام نشدن تصویربرداری در اولین مراجعه، بهخودیخود نشانه ناقص بودن بررسی نیست.
درمان بورسیت تروکانتر از کجا شروع میشود؟
مسیر معمول درمان، کاهش فشارهای تحریککننده و بازگشت تدریجی به فعالیت است. تسکین درد کمک میکند حرکت راحتتر شود؛ تمرین هدفمند نیز توان عضلات و تاندونها را افزایش میدهد.
۱. میزان فعالیت را تنظیم کنید
استراحت کامل معمولاً هدف نیست. فعالیتی را که مرتب درد را شعلهور میکند، سبکتر یا کوتاهتر کنید.
برای مثال، اگر پیادهروی طولانی درد را بیشتر میکند، مسیر را کوتاهتر کنید یا بین آن استراحت کنید. تغییر وضعیت در کارهای طولانی نیز میتواند کمککننده باشد. هدف این است که تا حد امکان فعال بمانید، بدون اینکه هر بار علائم را تشدید کنید. برای پیدا کردن مقدار مناسب فعالیت، یادداشت کوتاهی داشته باشید:
- چه فعالیتی انجام دادید و چقدر طول کشید؟
- درد هنگام فعالیت و پس از آن چگونه بود؟
- خواب آن شب و وضعیت صبح روز بعد چه تغییری کرد؟
این یادداشتها کمک میکنند هنگام مراجعه، بهجای گفتن «ورزش درد را بیشتر میکند»، دقیقاً توضیح دهید کدام فعالیت و چه مقداری مشکلساز است.
۲. فشار مستقیم روی کنار لگن را کمتر کنید
روی پهلوی دردناک نخوابید. اگر روی پهلوی مقابل میخوابید، بالشی بین پاها بگذارید تا پای بالایی به سمت پایین نیفتد. خوابیدن به پشت نیز میتواند گزینه دیگری باشد.
هنگام نشستن پاها را روی هم نیندازید و هنگام ایستادن، وزن بدن را برای مدت طولانی روی یک پا رها نکنید.

۳. برای تسکین درد از سرما و داروی مناسب کمک بگیرید
کیسه سرد را در پارچه بپیچید و حدود 10 تا 15 دقیقه روی ناحیه دردناک بگذارید. یخ را مستقیم روی پوست قرار ندهید.
داروهای ضدالتهاب ممکن است درد را کاهش دهند، اما انتخاب آنها باید با توجه به شرایط شما باشد. پیش از شروع داروی جدید، درباره مناسب بودن آن و مدت مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
اگر در ناحیه مشکل حس پوستی یا گردش خون دارید، بدون راهنمایی درمانگر از سرما یا گرما استفاده نکنید.
۴. تمرین هدفمند و فیزیوتراپی را پیگیری کنید
تمرین باید با توان فعلی شما شروع شود و بهتدریج پیشرفت کند. کمی ناراحتی در شروع بعضی تمرینها ممکن است رخ دهد، اما برنامه نباید باعث بدتر شدن مداوم علائم شود. اگر تمرینی درد تازه ایجاد میکند یا وضعیت را بدتر میکند، آن را متوقف کنید و برای تنظیم برنامه راهنمایی بگیرید. از فیزیوتراپیست بخواهید سه چیز را مشخص کند:
- چه تمرینی انجام دهید؟
- با چه مقدار شروع کنید؟
- چه زمانی مقدار آن را افزایش دهید؟
اهمیت تمرین فقط یک توصیه عمومی نیست. در یک کارآزمایی منتشرشده در BMJ در سال ۲۰۱۸، افراد مبتلا به مشکل تاندونهای عضلات باسن، با آموزش تنظیم فشار و تمرین هدفمند، در پیگیری یکساله بهبود کلی بیشتری نسبت به گروه دریافتکننده یک تزریق کورتون گزارش کردند؛ البته شدت درد دو گروه در آن زمان تفاوت معناداری نداشت. این پژوهش درباره درگیری تاندون بود، نه تمام علتهای درد لگن.
۵. اگر بهتر نشدید، برنامه درمان باید دوباره بررسی شود
اگر با تنظیم فعالیت و تمرین مناسب درد کنترل نشود، قدم بعدی ارزیابی مجدد است. در بعضی افراد، تزریق کورتون برای کاهش درد مطرح میشود. تزریق معمولاً درمان اول نیست و اثر تسکینی آن به معنی برطرف شدن علت زمینهای نیست.
جراحی برای بورسیت تروکانتر بهندرت لازم میشود و معمولاً فقط پس از نتیجه نگرفتن از درمانهای غیرجراحی مناسب بررسی میشود. منظور از جراحی بورسیت، تعویض مفصل نیست. بورسیت تروکانتر با آسیب داخل مفصل ران تفاوت دارد؛ تعویض مفصل لگن برای برخی بیماریهای پیشرفته و آسیبهای خود مفصل مطرح میشود و درمان معمول بورسیت نیست
بهبود چقدر طول میکشد؟
کم شدن درد با کامل شدن دوره توانبخشی یکسان نیست. ممکن است خواب و راه رفتن زودتر بهتر شوند اما رسیدن به توان لازم برای فعالیت بیشتر زمان ببرد.
در GTPS، توانبخشی ممکن است چند ماه طول بکشد و گاهی به ۶ تا 12 ماه برسد. این بازه، پیشبینی قطعی برای هر فرد یا به معنی درد شدید در تمام این مدت نیست. روند کلی باید به سمت بهتر شدن باشد، هرچند دورههای تشدید علائم هم ممکن است رخ دهند.
برای ارزیابی پیشرفت، فقط شدت درد یک روز را ملاک نگذارید. ببینید طی چند هفته، خواب، تحمل راه رفتن و انجام کارهای روزانه چه تغییری کردهاند. اگر روند بهتر نمیشود یا درد افزایش پیدا میکند، برنامه نیاز به بازبینی دارد.
برای مراجعه چه چیزهایی آماده کنیم؟
برای بررسی اولیه میتوانید به پزشک عمومی مراجعه کنید؛ در صورت نیاز، ارجاع برای فیزیوتراپی یا ارزیابی تخصصی انجام میشود. پیش از ویزیت، این موارد را یادداشت کنید:
- محل دقیق درد و اینکه به کجا انتشار پیدا میکند.
- زمان شروع و سابقه ضربه یا تغییر فعالیت
- وضعیتهایی که درد را بیشتر یا کمتر میکنندو
- تأثیر درد بر خواب، راه رفتن و کارهای روزانه
- داروها و درمانهای امتحانشده و نتیجه آنها.
اگر درد شبانه دارید، توضیح دهید فقط با خوابیدن روی پهلو ایجاد میشود یا در وضعیتهای دیگر هم ادامه دارد. برای مراجعه لازم نیست از قبل نام بیماری را بدانید؛ توصیف دقیق تجربهتان، نقطه شروع خوبی برای انتخاب درمان مناسب است.























