اگر زانو درد دارید و همزمان متوجه ورم پا شدهاید، طبیعی است که این سؤال برایتان پیش بیاید که آیا آرتروز زانو باعث ورم پا می شود؟ پاسخ کوتاه این است که آرتروز زانو میتواند باعث تورم و التهاب در اطراف خود مفصل زانو شود، اما ورم گسترده ساق، مچ یا کف پا همیشه به دلیل آرتروز نیست.
آرتروز زانو میتواند باعث التهاب بافتهای اطراف مفصل و تجمع مایع در زانو شود. در نتیجه، خود زانو متورم به نظر میرسد و ممکن است با درد، خشکی و محدود شدن حرکت همراه باشد.
با این حال، اگر تمام ساق پا، مچ پا یا کف پا ورم کرده باشد، باید علتهای دیگری مانند تجمع مایع در بافتها، مشکلات وریدی، آسیب، برخی بیماریها یا حتی لخته خون نیز بررسی شوند. بنابراین صرف داشتن آرتروز به این معنی نیست که هر نوع ورم پا از آرتروز ناشی میشود.
آرتروز زانو چگونه باعث ورم می شود؟
آرتروز یک بیماری مفصلی است که در آن غضروف محافظ انتهای استخوانها بهتدریج دچار آسیب و فرسایش میشود. با پیشرفت بیماری، فقط غضروف درگیر نیست و بخشهای مختلف مفصل، از جمله پوشش داخلی مفصل، استخوان و بافتهای اطراف نیز ممکن است تغییر کنند.
این تغییرات میتوانند باعث التهاب و افزایش مایع داخل یا اطراف مفصل شوند. به همین دلیل، یکی از علائم آرتروز زانو میتواند تورم زانو باشد. معمولاً در این حالت فرد علاوه بر ورم، علائم دیگری مانند موارد زیر را نیز تجربه میکند:
- درد زانو هنگام راه رفتن یا فعالیت
- خشکی زانو، بهخصوص بعد از استراحت
- کاهش دامنه حرکتی زانو
- احساس سفتی یا سنگینی در مفصل
- صدا دادن یا احساس ساییدگی هنگام حرکت
- حساس شدن زانو هنگام لمس
- افزایش تورم بعد از فعالیت یا فشار بیشتر به زانو
بنابراین اگر ورم شما بیشتر در اطراف خود زانو دیده میشود و همزمان درد و خشکی مفصل دارید، آرتروز میتواند یکی از علتهای احتمالی باشد.
آیا آرتروز زانو باعث ورم ساق پا هم می شود؟
اینجا باید بین ورم زانو و ورم ساق پا تفاوت بگذاریم. آرتروز مستقیماً بیماری ساق پا نیست. در آرتروز، مشکل اصلی در مفصل زانو اتفاق میافتد. بنابراین اگر ساق پا از زیر زانو تا مچ به شکل قابل توجهی متورم شده باشد، نباید بدون بررسی، علت آن را آرتروز زانو بدانیم.
ورم ساق پا میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. تجمع مایع در بافتها، مشکلات گردش خون و وریدها، کمتحرکی طولانی، بعضی داروها، آسیبهای عضلانی یا مفصلی و برخی بیماریهای قلب، کلیه یا کبد از جمله علل احتمالی هستند.
از طرف دیگر، فردی که آرتروز زانو دارد ممکن است به دلیل درد و محدودیت حرکتی کمتر راه برود. این کاهش فعالیت میتواند در بعضی افراد با افزایش ورم اندام تحتانی همراه شود، اما این موضوع با این ادعا که «آرتروز مستقیماً باعث ورم کل پا شده است» تفاوت دارد.
آیا آرتروز زانو باعث ورم مچ پا می شود؟
ورم مچ پا به تنهایی علامت اختصاصی آرتروز زانو نیست. اگر زانو درد و آرتروز دارید اما متوجه شدهاید که مچ پا یا کف پای شما نیز متورم شده است، باید شکل و محل ورم را بررسی کرد. برای مثال، اگر تورم فقط اطراف زانوست، احتمال ارتباط آن با مشکل مفصل بیشتر است؛ اما اگر ورم تا ساق، مچ یا انگشتان پا ادامه پیدا کرده، علتهای دیگری نیز باید در نظر گرفته شوند.
بهخصوص اگر تورم با فشار دادن پوست باعث ایجاد فرورفتگی شود، ممکن است با تجمع مایع در بافتها روبهرو باشید.
آیا ورم پا در افراد مبتلا به آرتروز طبیعی است؟
داشتن مقداری تورم در خود زانو در فرد مبتلا به آرتروز میتواند اتفاق بیفتد و یکی از علائم شناختهشده بیماری است اما نمیتوان هر نوع ورم پا را طبیعی و ناشی از آرتروز دانست. تورم خفیف و دورهای زانو ممکن است همراه با آرتروز دیده شود، اما هر تورم جدید، شدید یا مداوم را نباید صرفاً به آرتروز نسبت داد.
یک نکته مهم این است که ورم زانو ممکن است در زمانهایی بیشتر شود و سپس کاهش پیدا کند. فعالیت زیاد، فشار مکرر روی مفصل و تحریک بافتهای اطراف زانو میتوانند علائم را تشدید کنند.
اگر تورم جدید است، بهطور ناگهانی ایجاد شده، مرتب بیشتر میشود یا همراه با علائم غیرمعمول است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
ورم زانو در آرتروز چه شکلی است؟
تورم ناشی از آرتروز معمولاً در اطراف مفصل زانو دیده میشود. ممکن است قسمت جلویی زانو، اطراف کشکک یا بخشهای کناری مفصل کمی پفکرده به نظر برسد.
گاهی نیز تجمع مایع داخل مفصل باعث میشود زانو بزرگتر از زانوی سالم به نظر برسد. در چنین شرایطی ممکن است خم و راست کردن زانو سختتر شود و فرد احساس فشار یا پری داخل مفصل داشته باشد. تجمع مایع در مفصل زانو به دلایل مختلفی از جمله آرتروز اتفاق میافتد بنابراین برای تشخیص اینکه تورم واقعاً مربوط به آرتروز است یا خیر، بررسی محل تورم اهمیت زیادی دارد.
تفاوت ورم ناشی از آرتروز با ورم ناشی از مشکلات دیگر چیست؟
تشخیص علت ورم فقط با نگاه کردن به پا همیشه امکانپذیر نیست، اما چند نکته میتواند به شما کمک کند بهتر متوجه شرایط شوید.
| وضعیت | محل شایع ورم | علائم همراه |
| آرتروز زانو | بیشتر اطراف زانو | درد، خشکی و محدودیت حرکت |
| تجمع مایع در زانو | اطراف و داخل مفصل | احساس پری، سفتی و محدود شدن حرکت |
| کیست بیکر | پشت زانو و گاهی پشت ساق | احساس فشار یا توده پشت زانو |
| ادم | ساق، مچ و کف پا | گاهی فرورفتگی پوست پس از فشار |
| آسیب یا التهاب بافتی | محل آسیب | درد، حساسیت و گاهی قرمزی |
| مشکلات وریدی | بیشتر ساق و مچ | احساس سنگینی و تورم، بهخصوص پس از ایستادن طولانی |
این جدول برای آشنایی اولیه است و جای تشخیص پزشکی را نمیگیرد؛ چون چند بیماری مختلف میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
چه زمانی ورم پا می تواند نشانه یک مشکل جدی باشد؟
اگر ورم پا ناگهانی و بدون علت مشخص ایجاد شده باشد، نباید آن را صرفاً به آرتروز نسبت داد. تورم ناگهانی یک پا، بهخصوص اگر همراه با درد، گرمی یا تغییر رنگ پوست باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد. لخته خون در وریدهای پا یکی از مواردی است که باید در چنین شرایطی مورد توجه قرار گیرد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کرد؟
اگر ورم پا همراه با علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه یا سرفه خونی باشد، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است؛ زیرا این علائم میتوانند با مشکلات جدی مانند آمبولی ریه یا بیماریهای قلبی ارتباط داشته باشند.
همچنین اگر زانو بسیار گرم و قرمز شده، تورم شدید است یا تب دارید، بهتر است سریعتر ارزیابی پزشکی انجام شود؛ زیرا عفونت مفصل نیز میتواند باعث تورم زانو شود.
اگر ورم زانو به آرتروز مربوط باشد، چه کار کنیم؟
اگر مشخص شده باشد که تورم خود زانو به آرتروز مربوط است، کنترل بیماری و کاهش فشار روی مفصل اهمیت دارد. در ادامه اقدامات لازم در صورت ورم زانو همراه با آرتروز را برای شما نام می بریم:
فعالیت بدنی مناسب داشته باشید
کمتحرکی طولانی معمولاً انتخاب خوبی برای زانو نیست. فعالیتهایی که فشار کمتری به مفصل وارد میکنند، مانند پیادهروی متناسب با توان فرد یا ورزشهای آبی، میتوانند در برنامه درمانی افراد مبتلا به آرتروز مورد استفاده قرار بگیرند. تقویت عضلات اطراف زانو نیز میتواند به کاهش فشار واردشده به مفصل کمک کند.
البته نوع و شدت ورزش باید با وضعیت زانو و میزان درد فرد هماهنگ باشد. فعالیتی را انتخاب کنید که درد و تورم زانو را بهطور واضح تشدید نکند و در صورت افزایش علائم، شدت فعالیت را کاهش دهید.
وزن خود را کنترل کنید
اضافهوزن فشار بیشتری به مفاصل تحملکننده وزن، از جمله زانو، وارد میکند و با افزایش خطر و شدت آرتروز ارتباط دارد. کاهش وزن در افرادی که اضافهوزن دارند میتواند فشار مکانیکی واردشده به زانو را کمتر کند.
علت اصلی ورم را مشخص کنید
اگر با وجود درمان آرتروز، ورم ساق یا مچ پا ادامه دارد، بهتر است فقط روی آرتروز تمرکز نکنید. پزشک ممکن است بر اساس محل ورم، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و معاینه تصمیم بگیرد بررسیهای بیشتری انجام شود. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چون درمان ورم پا کاملاً به علت آن بستگی دارد.
برای تشخیص ورم پا چه پزشکی باید مراجعه کنیم؟
اگر ورم شما بیشتر در خود زانوست و با درد، خشکی و محدودیت حرکت همراه شده، متخصص ارتوپدی یا دکتر تعویض مفصل زانو میتواند وضعیت مفصل را بررسی کند.
اما اگر ورم از زانو پایینتر است، هر دو پا را درگیر کرده یا همراه با علائم دیگری مانند تغییر رنگ، گرمی یا درد ساق است، ممکن است بررسی علتهای دیگری نیز لازم باشد. بهطور کلی اگر درد و ورم بیشتر در خود زانوست: مراجعه به متخصص ارتوپدی مناسب است. متخصص ارتوپدی در صورت آرتروز شدید و نیاز عمل تعویض مفصل زانو را ممکن است برای شما تجویز کند. اگر ساق یا مچ پا بدون علت مشخص ورم کرده است: بهتر است برای مشخص شدن علت، توسط پزشک ارزیابی شوید.
اگر یک پا بهطور ناگهانی و همراه با درد، گرمی یا تغییر رنگ متورم شده است یا ورم همراه با تنگی نفس یا درد قفسه سینه است ارزیابی پزشکی سریع اهمیت دارد.
پزشک معمولاً بر اساس شرح حال، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز آزمایشهای تصویربرداری یا سایر بررسیها علت ورم را مشخص میکند. تشخیص دقیق اهمیت دارد، زیرا درمان آرتروز زانو با درمان مشکلاتی مانند اختلالات وریدی یا لخته خون یکسان نیست.
جمع بندی
آرتروز زانو میتواند باعث تورم زانو شود، اما ورم کل پا، ساق یا مچ پا را نباید بهطور خودکار به آرتروز نسبت داد. در آرتروز، التهاب و تغییرات داخل مفصل میتواند باعث تجمع مایع و تورم اطراف زانو شود. گاهی نیز مشکلاتی مانند کیست بیکر میتوانند در کنار بیماری زانو ایجاد شوند.
اما اگر تورم از زانو پایینتر رفته و ساق، مچ یا کف پا را درگیر کرده است، علتهای دیگری مانند ادم، مشکلات وریدی، آسیب یا برخی بیماریهای زمینهای نیز باید بررسی شوند. اگر هم زمان زانو درد و آرتروز زانو دارید می توانید به دکتر طاهری اعظم مراجعه کنید تا علت را برررسی کند.
منابع:
- https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
- https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/symptoms/
- https://www.nhs.uk/conditions/oedema/
- https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
- https://msk-bexley.nhs.uk/conditions/knee-pain/knee-osteoarthritis
