تشخیص بیماری آرتروز زانو معمولاً با پرسیدن درباره علائم و معاینه پزشک شروع می‌شود؛ همه افراد برای تشخیص به عکس یا MRI نیاز ندارند. پزشک با توجه به سن، نوع درد، مدت خشکی مفصل و نتیجه معاینه تصمیم می‌گیرد تصویربرداری یا آزمایش دیگری لازم است یا نه. دیدن عبارت «آرتروز» در گزارش عکس هم به‌تنهایی شدت بیماری یا روش درمان را مشخص نمی کند.
اگر مدتی است زانو درد دارید، ممکن است آرتروز به ذهنتان برسد؛ به‌خصوص اگر درد هنگام راه‌رفتن یا بالا رفتن از پله بیشتر می‌شود. بااین‌حال، زانودرد علت‌های دیگری هم دارد. صدای زانو، خشکی مفصل یا یافته‌های عکس به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند. در این مقاله توضیح داده شده است از کجا بفهمید آرتروز زانو دارید؟
پزشک برای تشخیص آرتروز زانو چه چیزهایی را بررسی می کند؟
پزشک تعویض مفصل زانو یا جراح ارتوپد ابتدا درباره زمان شروع درد و تغییر آن سؤال می کند. ممکن است بپرسد درد با راه‌رفتن، ایستادن طولانی یا بالا و پایین رفتن از پله بیشتر می‌شود یا نه؟ پس از استراحت چه تغییری می کند؟ و خشکی زانو معمولاً چقدر طول می‌کشد. سابقه آسیب یا جراحی زانو، بیماری‌های مفصلی و درگیری مفاصل دیگر نیز در بررسی علت درد اهمیت دارند.
سپس پزشک زانو را معاینه می‌کند. ممکن است اطراف مفصل را از نظر تورم، گرمی و حساسیت بررسی کند. از شما بخواهد زانو را خم و صاف کنید و نحوه راه‌رفتن‌تان را ببیند. دامنه حرکت یعنی اینکه زانو تا چه اندازه خم و صاف می‌شود. پزشک همچنین ممکن است پایداری مفصل، درد هنگام حرکت و صدای زانو را بررسی کند.
این یافته‌ها به پزشک کمک می کنند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی آرتروز را ثابت نمی‌کنند. گاهی معاینه مفاصل دیگر هم لازم است؛ چون بعضی بیماری‌ها می‌توانند چند مفصل را درگیر کنند.
علائم آرتروز زانو چه نقشی در تشخیص دارند؟
علائم آرتروز زانو اغلب به‌تدریج بروز پیدا می کند. درد ممکن است هنگام راه‌رفتن، ایستادن طولانی یا بالا و پایین رفتن از پله بیشتر شود. بعضی افراد پس از مدتی نشستن، هنگام شروع حرکت در زانو احساس خشکی دارند یا متوجه می‌شوند خم کردن و صاف‌کردن زانو دشوارتر شده است.
بااین‌حال، درد و خشکی زانو فقط به آرتروز مربوط نمی‌شوند. آسیب منیسک یا رباط، التهاب مفصل، آسیب پس از ضربه و بعضی بیماری‌های مفصلی هم ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند. بنابراین پزشک نشانه‌ها را در کنار شرح‌حال و معاینه بررسی می‌کند و در صورت نیاز، احتمال علت‌های دیگر را هم می‌سنجد.
راهنمای NICE می‌گوید در افراد ۴۵ سال به بالا که درد مفصلشان با فعالیت مرتبط است و خشکی صبحگاهی ندارند یا این خشکی حداکثر ۳۰ دقیقه طول می‌کشد، ممکن است تشخیص آرتروز بر پایه ارزیابی بالینی انجام شود. این معیار به پزشک کمک می‌کند، اما برای همه افراد و همه شرایط یکسان نیست و جای ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد.
آیا برای تشخیص آرتروز زانو عکس لازم است؟
نه همیشه. اگر علائم و معاینه با الگوی معمول آرتروز سازگار باشند، پزشک ممکن است بدون درخواست تصویربرداری به تشخیص برسد. راهنمای NICE توصیه می‌کند در موارد معمول، تصویربرداری به‌طور روتین برای تشخیص آرتروز انجام نشود؛ مگر اینکه نشانه‌ها غیرمعمول باشند یا احتمال بیماری دیگری مطرح شود.
پزشک ممکن است بسته به وضعیت شما عکس زانو را درخواست کند؛ برای مثال، وقتی علت درد روشن نیست، علائم با الگوی معمول همخوانی ندارند یا بررسی علت دیگری لازم است باید تصویر برداری انجام دهید. صرف وجود زانودرد به این معنا نیست که حتماً باید عکس بگیرید.
عکس ساده، MRI و آزمایش خون چه کاربردی دارند؟
هرکدام از این بررسی‌ها کاربرد متفاوتی دارند و انتخاب آن‌ها به علائم و معاینه شما بستگی دارد:
| بررسی | چه چیزی را نشان می‌دهد؟ | چه زمانی ممکن است لازم شود؟ |
| عکس ساده با اشعه ایکس | استخوان‌ها و تغییراتی مانند کم‌شدن فاصله بین استخوان‌های مفصل یا زائده‌های استخوانی | وقتی پزشک برای بررسی تغییرات استخوانی یا روشن‌شدن علت درد به تصویر نیاز دارد |
| MRI | تصویر دقیق‌تری از بعضی بافت‌های نرم و ساختارهای داخل زانو فراهم می کند | وقتی احتمال آسیب بافت نرم یا مشکلی غیر از آرتروز معمول مطرح باشد |
| آزمایش خون | به تشخیص مستقیم آرتروز کمک نمی‌کند؛ ممکن است در بررسی بیماری‌های دیگری که علائم مشابه دارند مفید باشد | وقتی شرح‌حال یا معاینه احتمال بیماری دیگری، مانند برخی انواع التهاب مفصل، را مطرح کند |
عکس ساده زانو چه چیزی را نشان می‌دهد؟
عکس ساده بیشتر ساختارهای استخوانی را نشان می‌دهد. در زانویی که تغییرات آرتروزی دارد، ممکن است فاصله بین استخوان‌ها کمتر به نظر برسد یا تغییرات استخوانی و زائده‌های استخوانی دیده شوند. این یافته‌ها برای پزشک اطلاعات مهمی فراهم می کنند اما باید کنار علائم و نتیجه معاینه تفسیر شوند.
تصویر عکس، میزان درد و محدودیت روزانه شما را نشان نمی‌دهد. دو نفر ممکن است در عکس تغییرات مشابهی داشته باشند، اما شدت درد یا دشواری حرکتشان یکسان نباشد. اگر در گزارش عکس عباراتی مثل «کاهش فضای مفصلی» آمده است، معنی آن را از پزشک بپرسید و فقط بر پایه گزارش تصویربرداری درباره شدت بیماری نتیجه‌گیری نکنید.
آیا MRI برای تشخیص آرتروز زانو لازم است؟
MRI معمولاً آزمایش اولیه برای تشخیص آرتروز زانو نیست و برای همه افراد مبتلا به زانودرد لازم نمی‌شود. پزشک ممکن است در شرایط خاص آن را درخواست کند؛ مثلاً وقتی علائم با الگوی معمول آرتروز سازگار نیستند یا احتمال آسیب بافت‌های نرم و مشکل دیگری در زانو مطرح است. نتیجه MRI نیز باید همراه با علائم و معاینه بررسی شود.
اگر پزشک MRI درخواست نکرده، لزوماً به این معنا نیست که بررسی ناقص بوده است. در بسیاری از موارد، شرح‌حال و معاینه اطلاعات کافی برای تصمیم‌گیری اولیه فراهم می کنند.
آزمایش خون آرتروز زانو را مشخص می کند؟
آزمایش خون معمولاً برای تأیید مستقیم آرتروز زانو استفاده نمی شود. پزشک ممکن است در صورت وجود نشانه‌هایی از بیماری دیگر، آزمایش‌هایی برای بررسی آن درخواست کند. برای مثال، بعضی انواع التهاب مفصل به بررسی‌های آزمایشگاهی نیاز دارند. اگر آزمایش خون برایتان نوشته شده، از پزشک بپرسید قرار است چه احتمالی را بررسی کند.
چه بیماری هایی می توانند علائم مشابه آرتروز داشته باشند؟
آسیب منیسک یا رباط، التهاب مفصل، آسیب پس از ضربه و بعضی بیماری‌های مفصلی می‌توانند درد یا محدودیت حرکتی مشابهی ایجاد کنند. گاهی هم بیش از یک مشکل هم‌زمان وجود دارد. برای نمونه، شروع ناگهانی درد پس از آسیب ممکن است به بررسی متفاوتی از درد تدریجی و طولانی‌مدت نیاز داشته باشد.
تشخیص علت درد همیشه از روی نشانه‌ها برای خود فرد ممکن نیست. پزشک با توجه به زمان شروع درد، محل و الگوی آن، سابقه آسیب، وضعیت مفاصل دیگر و نتیجه معاینه تصمیم می‌گیرد کدام احتمال‌ها را بررسی کند. گاهی برای روشن‌شدن علت، تصویربرداری یا آزمایش لازم است.
چه زمانی برای زانودرد سریع‌تر به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر زانو ناگهان بسیار متورم، داغ یا قرمز شده و هم‌زمان تب دارید، یا نمی‌توانید روی پای خود بایستید یا راه بروید، سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. همین‌طور اگر درد پس از ضربه شدید شروع شده است، بهتر است زانو را معاینه کنید. این علائم به‌تنهایی علت مشخصی را ثابت نمی‌کنند، اما نباید بدون بررسی رها شوند.
اگر درد به‌تدریج ایجاد شده اما ادامه دارد، حرکت زانو را محدود کرده یا فعالیت‌های روزمره را دشوار ساخته است، برای معاینه وقت بگیرید. ارزیابی پزشکی کمک می‌کند علت درد مشخص شود و در صورت نیاز، بررسی‌های بعدی انجام شوند. در شرایطی که آرتروز زانو شدید باشد؛ ممکن است به جراحی تعویض مفصل زانو نیاز پیدا کنید.
برای ویزیت چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
پیش از ویزیت، به این نکته‌ها فکر کنید: درد از چه زمانی شروع شده؟ با کدام حرکت بیشتر می‌شود؟ خشکی صبحگاهی یا پس از نشستن چقدر طول می‌کشد؟ زانو ورم کرده یا قفل می‌شود؟ سابقه آسیب یا جراحی داشته‌اید؟ پاسخ به این سؤال‌ها به پزشک کمک می‌کند شرح‌حال دقیق‌تری بگیرد.
اگر قبلاً عکس، MRI یا آزمایش انجام داده‌اید، گزارش و تصاویر را همراه ببرید. گزارش‌های قبلی ممکن است برای مقایسه مفید باشند اما جای معاینه فعلی را نمی‌گیرند. فهرست داروهایی را که مصرف می‌کنید و سابقه بیماری‌های مهمتان نیز به پزشک بگویید.
جمع‌بندی
تشخیص آرتروز زانو معمولاً با بررسی شرح‌حال و معاینه شروع می‌شود. عکس ساده، MRI یا آزمایش خون ممکن است در بعضی شرایط لازم باشند، اما برای همه افراد به‌طور روتین درخواست نمی‌شوند. نتیجه هر بررسی باید در کنار علائم و وضعیت حرکتی شما تفسیر شود. اگر درد زانو ادامه دارد یا فعالیت روزانه را محدود کرده است، برای معاینه وقت بگیرید؛ و اگر زانو ناگهان داغ و قرمز شده، تب دارید یا نمی‌توانید روی پا بایستید، سریع‌تر ارزیابی پزشکی شوید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا آرتروز زانو بدون عکس قابل تشخیص است؟
بله. در موارد معمول، پزشک ممکن است با شرح‌حال و معاینه تشخیص بالینی بدهد. اگر نشانه‌ها غیرمعمول باشند یا احتمال علت دیگری مطرح شود، تصویربرداری ممکن است لازم شود.
آیا MRI آرتروز زانو را نشان می‌دهد؟
MRI از بعضی ساختارهای زانو تصویر می‌گیرد، اما معمولاً آزمایش اولیه برای تشخیص آرتروز نیست و برای همه افراد لازم نمی‌شود.
آیا آزمایش خون آرتروز زانو را مشخص می‌کند؟
آزمایش خون معمولاً آرتروز را به‌تنهایی تأیید نمی‌کند. ممکن است پزشک برای بررسی بیماری‌های دیگری که علائم مشابه دارند، آزمایش درخواست کند.
منابع:
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/Recommendations
- https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/arthritis-of-the-knee/
