اگر زانو درد دارید، طبیعی است بخواهید بدانید آیا روشی برای درمان آرتروز زانو هست که مفصل زانو را مثل روز اول کند؟ پاسخ کوتاه این است: در حال حاضر درمانی که بتواند آرتروز زانو را به‌طور قطعی از بین ببرد یا غضروف ازدست‌رفته را با اطمینان بازسازی کند، شناخته نشده است. با این‌حال، درمان‌های مؤثری برای کاهش درد و حفظ حرکت وجود دارد و بسیاری از افراد با مراقبت مناسب می‌توانند فعالیت‌های روزمره‌شان را بهتر انجام دهند.
درمان آرتروز زانو
بیماری آرتروز زانو فقط ساییده‌شدن غضروف نیست؛ بافت‌ها و ساختارهای مختلف مفصل درگیر می‌شوند. این تغییرات ممکن است باعث درد، خشکی، تورم یا دشواری در حرکت شوند. علائم افراد با هم فرق دارد؛ حتی دو نفر با عکس رادیولوژی مشابه ممکن است درد و محدودیت متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، تصمیم‌گیری درباره درمان معمولاً باید بر اساس علائم و توانایی حرکت فرد باشد، نه فقط تصویر زانو.
روش های درمان آرتروز چه کمکی می‌کنند؟
هدف بیشتر درمان‌ها، کم‌کردن درد و کمک به حفظ حرکت و فعالیت‌های روزمره است. انتخاب درمان به شدت علائم، وضعیت سلامت و ترجیح‌های فرد بستگی دارد.
ورزش درمانی
تمرین‌های متناسب با وضعیت فرد، به‌ویژه تقویت عضلات اطراف زانو و فعالیت هوازی، از درمان‌های اصلی آرتروز هستند. ممکن است در شروع تمرین کمی درد یا ناراحتی بیشتر شود اما این موضوع به‌تنهایی به معنی آسیب‌دیدن زانو نیست. بهتر است ورزش برای آرتروز زانو را با شدت کم شروع کنید و برنامه را به‌تدریج پیش ببرید. اگر درد شدید یا ماندگار شد، درباره تغییر تمرین با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. ادامه منظم ورزش می‌تواند به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند.
کاهش وزن، در صورت نیاز
اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن می‌تواند به کمترشدن درد و بهترشدن عملکرد کمک کند. لازم نیست این کار را با رژیم سخت یا تغییر ناگهانی شروع کنید؛ هدف واقع‌بینانه و قابل‌ادامه را با پزشک یا متخصص تغذیه در میان بگذارید. هر میزان کاهش وزن ممکن است مفید باشد . نداشتن اضافه وزن باعث می شود درد کمتری در قسمت زانو احساس کنید.
داروهای ضددرد و ضدالتهاب
داروها ممکن است به کنترل درد کمک کنند، اما آرتروز را از بین نمی‌برند. برای آرتروز زانو، پیشنهاد می شود در صورت نیاز، ابتدا داروی ضدالتهاب موضعی را امتحان کنید اگر مناسب نبود یا اثر کافی نداشت، پزشک ممکن است گزینه دیگری را در نظر بگیرد.
قرص‌های ضدالتهاب برای همه مناسب نیستند و ممکن است برای معده، کلیه، کبد یا قلب عوارض داشته باشند. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی دیگری مصرف می‌کنید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
تزریق داخل زانو
تزریق کورتون ممکن است در بعضی شرایط برای تسکین کوتاه‌مدت درد در نظر گرفته شود؛ برای نمونه، وقتی درد انجام تمرین درمانی را دشوار کرده یا درمان دارویی مناسب نبوده است. این تزریق درمان قطعی نیست. اثر این روش معمولاً کوتاه‌مدت حدود ۲ تا ۱۰ هفته است .
تزریق اسید هیالورونیک برای مدیریت آرتروز توصیه نمی‌شود. درباره PRP، بعضی پژوهش‌ها احتمال بهبود علائم را مطرح کرده‌اند، اما شواهد برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست و این روش را نباید درمان تضمینی یا راهی برای بازسازی قطعی غضروف دانست. برای سلول‌های بنیادی نیز شواهد قوی درباره اثربخشی درمان‌های ارتوپدی وجود ندارد. پیش از پرداخت هزینه یا انجام هر تزریقی، درباره فایده موردانتظار، عوارض، هزینه و میزان اطمینان از شواهد با پزشک گفت‌وگو کنید.
ابزارهای کمک‌حرکتی
اگر راه‌رفتن دشوار است، عصا یا وسیله کمک‌حرکتی دیگر ممکن است برای بعضی افراد مفید باشد. انتخاب و نحوه استفاده از آن را با پزشک یا فیزیوتراپیست بررسی کنید.
جراحی تعویض مفصل زانو
اگر درد و محدودیت حرکت کیفیت زندگی را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده و درمان‌های غیرجراحی کمک کافی نکرده‌اند، پزشک ممکن است تعویض مفصل زانو را پیشنهاد کند. این جراحی می‌تواند درد و محدودیت را در بسیاری از افراد کمتر کند، اما نتیجه برای همه یکسان نیست و ممکن است مقداری درد یا خشکی باقی بماند. تصمیم درباره جراحی با توجه به شرایط فرد، انتظارهای او و مزایا و خطرهای عمل گرفته می‌شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر حتما به پزشک مراجعه کنید تا برنامه درمانی مناسب را انتخاب کند:
- زانو درد ادامه دار است.
- خواب یا راه‌رفتن را مختل کرده است.
- زانو مرتب خالی می‌کند یا فعالیت‌های معمولتان را محدود کرده است
در بسیاری از موارد، تشخیص آرتروز با شرح حال و معاینه انجام می‌شود و تصویربرداری همیشه قدم اول نیست.
چطور با آرتروز زندگی روزمره را مدیریت کنیم؟
فعال‌ماندن در حد توان، انجام منظم تمرین‌های متناسب و مدیریت وزن در صورت نیاز می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. برنامه‌ای ساده که بتوانید ادامه‌اش دهید، معمولاً از شروع ناگهانی تمرین سنگین عملی‌تر است. اگر دردتان بیشتر شد، فعالیت را متناسب با حالتان تنظیم کنید و برای برگشت به ورزش از پزشک یا فیزیوتراپیست راهنمایی بگیرید.
نمی‌توان پیشرفت آرتروز را در همه افراد متوقف کرد یا نتیجه درمان را تضمین کرد. اگر زانو ناگهان داغ و متورم شد، درد به سرعت بدتر شد یا تب داشتید، آن را خودکار به آرتروز نسبت ندهید و برای معاینه پزشکی اقدام کنید. این علائم می‌توانند نشانه مشکلی باشند که به بررسی نیاز دارد.
پرسش‌های رایج
آیا ورزش آرتروز زانو را بدتر می‌کند؟
نه لزوماً. ورزش متناسب معمولاً بخشی از درمان است و شروع آن ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند. شدت و ماندگاری درد را زیر نظر بگیرید و اگر نگران هستید، برنامه را با پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم کنید.
آیا تعویض مفصل آرتروز را برای همیشه درمان می کند؟
تعویض مفصل می‌تواند برای بعضی افراد درد و محدودیت را کم کند، اما تضمین نمی‌کند که هیچ درد یا خشکی باقی نماند. بهتر است آن را گزینه‌ای مؤثر برای افراد منتخب بدانیم، نه تضمین بی‌علامتی کامل.
آیا PRP یا سلول‌های بنیادی غضروف را ترمیم می‌کنند؟
در حال حاضر نباید وعده ترمیم قطعی غضروف یا درمان همیشگی آرتروز را برای این روش‌ها پذیرفت. شواهد درباره PRP و سلول‌های بنیادی یکسان نیست و درباره نتیجه و میزان فایده آن‌ها هنوز ابهام وجود دارد. پیش از تصمیم‌گیری، فایده موردانتظار، خطرها و هزینه را با پزشک بررسی کنید.
جمع‌بندی
درمان قطعی و تضمین‌شده‌ای برای ازبین‌بردن کامل آرتروز زانو در دسترس نیست، اما راه‌هایی برای کاهش درد و حفظ حرکت وجود دارد. ورزش درمانی متناسب، کاهش وزن در صورت نیاز، داروهای مناسب و در بعضی موارد جراحی می‌توانند به بهبود زندگی روزمره کمک کنند. اگر درمانی با وعده «ترمیم کامل غضروف» یا «درمان همیشگی» پیشنهاد شد، پیش از اقدام درباره شواهد، خطرها و هزینه آن با پزشک صحبت کنید. دکتر طاهری اعظم قادر است کلیه سوالات شما را درباره آرتروز زانو پاسخ دهد.
منابع:
- https://www.nice.org.uk/guidance/NG226/chapter/recommendations
- https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/use-of-stem-cells-in-orthopaedics
- https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/platelet-rich-plasma-prp/
