خونریزی بعد از تعویض مفصل زانو

خونریزی و لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو از نگرانی‌های مهم بیماران در روزها و هفته‌های نخست پس از جراحی است. تعویض مفصل زانو یک جراحی بزرگ ارتوپدی است و مشاهده مقداری تورم، کبودی، گرمی اطراف زانو یا مقدار کمی خون روی پانسمان در روزهای ابتدایی همیشه به معنای بروز عارضه نیست. با این حال، افزایش خون ریزی، خیس شدن مکرر پانسمان، تورم ناگهانی ساق یا بروز تنگی نفس و درد قفسه سینه  از علائمی است که نباید نادیده گرفت.

خونریزی و تشکیل لخته دو عارضه متفاوت هستند. از طرف دیگر، برای کاهش احتمال تشکیل لخته خون پس از جراحی ممکن است پزشک داروهای ضدانعقاد یا اصطلاحاً رقیق‌کننده خون تجویز کند. داروهایی که در عین کاهش خطر لخته می‌توانند احتمال خونریزی را نیز بیشتر کنند. بنابراین رعایت دقیق دستور پزشک و شناخت علائم هشدار اهمیت زیادی دارد.
 

چه زمانی خونریزی یا لخته بعد از تعویض مفصل زانو خطرناک است؟

اگر به دنبال یک پاسخ سریع هستید، مقدار محدودی خون روی پانسمان، کبودی و تورم اطراف زانو در روزهای ابتدایی عادی است؛ اما موارد زیر نیاز به توجه بیشتری دارند:

• خونریزی که به جای کاهش، بیشتر می‌شود.
• خیس شدن کامل یا مکرر پانسمان با خون یا ترشحات.
• باز شدن زخم یا خروج مداوم مایع از آن.
• قرمزی، احساس گرمی و درد زخم که رو به افزایش است.
• تب همراه با ترشح از زخم
• تورم ناگهانی یا غیرمعمول یک پا
• درد و حساسیت جدید در ساق پا

تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی، احساس غش یا ضعف شدید و ناگهانی می‌تواند از علائم آمبولی ریه باشد و نیاز به دریافت فوری خدمات اورژانسی دارد.

تفاوت خونریزی بعد از عمل با لخته شدن خون چیست؟

خونریزی زمانی اتفاق می‌افتد که خون از عروق آسیب‌دیده خارج شود و ممکن است به صورت خون روی پانسمان، ترشح خونی از زخم یا تجمع خون زیر پوست مشاهده شود.

اما در لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو، خون داخل یکی از رگ‌ها منعقد می‌شود. اگر این اتفاق در رگ‌های عمقی ساق یا ران رخ دهد، به آن لخته خون در رگ‌های عمقی پا گفته می‌شود.

اهمیت این نوع لخته در این است که ممکن است قسمتی از آن از محل خود جدا شده و همراه جریان خون به ریه برسد. در این حالت ممکن است آمبولی ریه ایجاد شود که یکی از عوارض جدی و نیازمند اقدام سریع پزشکی است.

آیا خونریزی بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟

مشاهده مقدار محدودی خون یا ترشح خونی روی پانسمان در روزهای ابتدایی بعد از جراحی می‌تواند اتفاق بیفتد. در طول عمل، بافت‌ها و عروق کوچک اطراف مفصل تحت تأثیر قرار می‌گیرند و به همین دلیل مقدار محدودی خونریزی، کبودی و تورم دور از انتظار نیست.

در حالت معمول انتظار می‌رود وضعیت زخم به مرور بهتر شود. اگر لکه خون روی پانسمان محدود باشد و روند خونریزی کمتر شود، معمولاً نگرانی کمتری وجود دارد.

اما خونریزی‌ای که افزایش پیدا کند یا باعث خیس شدن مداوم پانسمان شود باید به تیم درمان اطلاع داده شود. همچنین اگر افزایش درد، قرمزی، گرمی یا ترشح غیرطبیعی از زخم وجود داشته باشد، بهتر است وضعیت بیمار توسط دکتر تعویض مفصل زانو بررسی شود.

تفاوت علائم طبیعی بعد از عمل تعویض مفصل زانو با علائم هشدار

وجود یک علامت به تنهایی لزوماً به معنای بروز عارضه نیست و تشخیص دقیق باید توسط پزشک انجام شود.

علت خونریزی بعد از تعویض مفصل زانو چیست؟

بخشی از خونریزی پس از جراحی به خود عمل مربوط است. هنگام تعویض مفصل، بافت‌ها و عروق کوچک ناحیه درگیر می‌شوند و بنابراین مقداری خونریزی پس از عمل می‌تواند طبیعی باشد.

یکی دیگر از عوامل مهم، مصرف داروهای ضدانعقاد است. جراحی بزرگ اندام تحتانی و کاهش تحرک پس از عمل می‌تواند احتمال تشکیل لخته را افزایش دهد؛ به همین دلیل برای بسیاری از بیماران داروهایی جهت پیشگیری از لخته شدن خون تجویز می‌شود.

عوامل دیگری مانند اختلالات انعقادی، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف برخی داروها نیز می‌توانند احتمال خونریزی را افزایش دهند. به همین دلیل بیمار نباید داروهای خود، به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون، را بدون نظر پزشک کم، زیاد یا قطع کند.

هماتوم بعد از تعویض مفصل زانو چیست؟

گاهی خون به جای خارج شدن از زخم در بافت‌های اطراف محل جراحی جمع می‌شود که به این تجمع خون هماتوم گفته می‌شود.

هماتوم‌های کوچک ممکن است به مرور توسط بدن جذب شوند اما هماتوم بزرگ می‌تواند با تورم قابل توجه، سفتی ناحیه، کبودی گسترده یا افزایش درد همراه باشد و در بعضی شرایط نیاز به بررسی و درمان داشته باشد.

البته هر تورم یا کبودی بعد از عمل به معنای تشکیل هماتوم نیست. تورم و تغییر رنگ پوست پس از جراحی زانو نسبتاً شایع است و تشخیص هماتوم باید براساس معاینه پزشک و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی انجام شود.

تورم و کبودی بعد از تعویض مفصل زانو تا چه زمانی طبیعی است؟

یکی از نگرانی‌های رایج بیماران این است که چند روز بعد از عمل هنوز زانو، ساق یا حتی مچ پای آن‌ها متورم است؟

تورم و کبودی ممکن است طی چند هفته بعد از عمل ادامه داشته باشد و در برخی بیماران مقداری تورم حتی برای مدت طولانی‌تری باقی بماند. شدت و مدت تورم در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند شرایط بیمار، میزان فعالیت، نوع جراحی و روند بهبودی می‌تواند در آن تأثیر داشته باشد.

مهم‌تر از مدت زمان تورم، روند آن است. تورمی که به مرور کمتر می‌شود معمولاً جای نگرانی ندارد؛ اما تورم ناگهانی یا رو به افزایش، به‌خصوص اگر با درد ساق، حساسیت، قرمزی یا افزایش گرمای پوست همراه باشد، بهتر است از نظر احتمال لخته خون بررسی شود.

لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو

یکی از عوارضی که پزشکان پس از تعویض مفصل زانو در سالمندان یا بیماران دیگر به آن توجه ویژه دارند، تشکیل لخته خون در رگ‌های پا است.

جراحی و کاهش تحرک بعد از عمل می‌توانند جریان طبیعی خون در پاها را کاهش دهند و شرایط را برای تشکیل لخته فراهم کنند. این لخته‌ها معمولاً در رگ‌های عمقی ساق یا ران ایجاد می‌شوند.

البته بیشتر بیماران بدون ایجاد چنین عارضه‌ای دوره نقاهت را پشت سر می‌گذارند. پزشکان نیز با اقداماتی مانند: شروع به فعالیت، تجویز داروهای مناسب و در بعضی بیماران استفاده از وسایل فشاری تلاش می‌کنند احتمال تشکیل لخته را کاهش دهند.

علائم لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو چیست؟

لخته خون در رگ‌های عمقی پا ممکن است با علائم زیر همراه باشد:

• تورم غیرعادی یا جدید پا
• درد یا حساسیت در ساق پا
• احساس گرمای بیشتر در پوست پا
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست
• درد یا حساسیت پشت ساق
• احساس سنگینی غیرمعمول پا
• تورمی که به جای کاهش، افزایش پیدا می‌کند

طبق آمارهای پزشکی، برخی افراد مبتلا به لخته خون ممکن است هیچ علامت واضحی نداشته باشند. بنابراین نبود درد یا تورم شدید، وجود لخته را به طور قطعی رد نمی‌کند.

به همین دلیل در صورت شک به تشکیل لخته نباید صرفاً براساس ظاهر پا تصمیم گرفت و بهتر است بیمار توسط پزشک ارزیابی شود.

تفاوت تورم طبیعی بعد از تعویض مفصل با لخته خون چیست؟

تورم بعد از جراحی زانو بسیار شایع است و ممکن است علاوه بر اطراف زانو، ساق و مچ پا را نیز درگیر کند. بنابراین وجود تورم به تنهایی به معنای تشکیل لخته خون نیست. تورم طبیعی پس از جراحی بیشتر در اطراف ناحیه عمل دیده می‌شود و انتظار می‌رود روند کلی آن با گذشت زمان بهتر شود.

در مقابل، تورم ناگهانی یا رو به افزایش یک پا، به‌ویژه اگر با درد ساق، حساسیت، گرمی یا تغییر رنگ پوست همراه باشد، می‌ تواند نیاز به بررسی داشته باشد. به جای تلاش برای تشخیص لخته در منزل، بهتر است هر تغییر غیرمنتظره و قابل توجه در وضعیت پا را با پزشک مطرح کنید.

خطر لخته خون تا چه مدت بعد از تعویض مفصل زانو وجود دارد؟

احتمال تشکیل لخته فقط به روزهایی که بیمار در بیمارستان بستری است محدود نمی‌شود. حتی پس از ترخیص و در هفته‌های بعد نیز به دلیل کاهش تحرک و ادامه روند بهبودی، احتمال ایجاد لخته وجود دارد.

طبق آمارهای پزشکی، بسیاری از لخته‌های مرتبط با جراحی پس از ترخیص از بیمارستان شناسایی می‌شوند و خطر آن می‌تواند طی هفته‌های بعد از عمل نیز ادامه داشته باشد. در برخی بررسی‌ها، موارد مرتبط با جراحی تا حدود سه ماه بعد نیز مورد توجه قرار گرفته‌ اند.

البته این به معنای یکسان بودن خطر برای همه بیماران نیست. وضعیت عمومی فرد، میزان تحرک، سابقه لخته و نوع داروی پیشگیری‌کننده در میزان خطر تأثیر دارند.بنابراین حتی چند هفته بعد از جراحی نیز درد یا تورم غیرعادی ساق را باید جدی گرفت.

آمبولی ریه بعد از تعویض مفصل زانو چه علائمی دارد؟

مهم‌ترین نگرانی در رابطه با لخته خون پا این است که بخشی از لخته جدا شود و از طریق جریان خون به ریه برسد. به این وضعیت آمبولی ریه گفته می‌شود.

علائم احتمالی آمبولی ریه عبارت‌اند از:

• تنگی نفس ناگهانی
• درد یا ناراحتی قفسه سینه، به‌خصوص هنگام تنفس عمیق یا سرفه
• افزایش یا نامنظم شدن ضربان قلب
• سرفه و در بعضی موارد سرفه خونی
• احساس سبکی سر
• ضعف شدید
• غش یا از دست دادن هوشیاری

بروز چنین علائمی پس از تعویض مفصل زانو یک وضعیت منتظرماندنی نیست و بیمار باید فوراً خدمات پزشکی اورژانسی دریافت کند.
 

چه کسانی بیشتر در معرض لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل قرار دارند؟

اگرچه برای تمام بیمارانی که جراحی تعویض مفصل زانو انجام می‌دهند برنامه پیشگیری از لخته اهمیت دارد، بعضی افراد ممکن است خطر بیشتری داشته باشند. عوامل افزایش‌دهنده خطر لخته شدن خون عبارت‌اند از:

• سابقه قبلی لخته خون در پا یا آمبولی ریه
• سابقه خانوادگی لخته خون
• برخی اختلالات انعقادی
• کم‌تحرک بودن به مدت طولانی
• استراحت طولانی در تخت
• دشواری در شروع راه رفتن بعد از عمل
• افزایش سن
• اضافه وزن یا چاقی
• ابتلا به بعضی بیماری‌های مزمن
• ابتلا به برخی انواع سرطان
• مصرف بعضی داروهای حاوی استروژن

وجود هم‌زمان چند عامل خطر می‌تواند احتمال تشکیل لخته را بیشتر کند. پزشک معمولاً قبل و بعد از عمل وضعیت بیمار را بررسی کرده و برنامه پیشگیری را متناسب با شرایط او تعیین می‌کند.

لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

علائمی مانند درد و تورم ساق می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند و از روی علائم به تنهایی نمی‌توان وجود لخته را تأیید کرد.

پزشک ابتدا علائم، سابقه بیماری و وضعیت پا را بررسی می‌کند. اگر احتمال تشکیل لخته وجود داشته باشد ممکن است بررسی‌های تکمیلی درخواست شود.

یکی از روش‌های رایج، سونوگرافی عروق پا است که می‌تواند به بررسی جریان خون و وجود انسداد یا لخته در رگ‌ها کمک کند. در برخی شرایط ممکن است پزشک آزمایش خون یا بررسی‌های دیگری نیز درخواست کند.نوع روش تشخیصی براساس شرایط هر بیمار تعیین می‌شود.

پیشگیری از لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو

نمی‌توان احتمال تمام عوارض پس از جراحی را به صفر رساند، اما رعایت مراقبت‌های بعد از عمل می‌تواند خطر خونریزی و تشکیل لخته را کاهش دهد. روش پیشگیری برای همه بیماران کاملاً یکسان نیست. پزشک براساس سن، سابقه پزشکی، نوع جراحی، میزان تحرک و احتمال خونریزی، برنامه مناسب را تعیین می‌کند. در ادامه مهم ترین روش های پیشگیری را برای شما نام می  بریم.

مصرف صحیح داروهای ضدانعقاد

ممکن است برای مدتی بعد از جراحی داروی ضدانعقاد یا رقیق‌کننده خون تجویز شود. بیمار باید دارو را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کند.

کم کردن یا قطع خودسرانه دارو ممکن است اثر پیشگیرانه آن را کاهش دهد و از طرف دیگر، مصرف بیش از مقدار تجویز شده می‌تواند احتمال خونریزی را افزایش دهد.

شروع حرکت و راه رفتن

تحرک زودهنگام طبق نظر جراح و فیزیوتراپیست یکی از اقدامات مهم دوره نقاهت است. راه رفتن و حرکت دادن پاها می‌تواند به بهبود گردش خون و کاهش احتمال تشکیل لخته کمک کند.

میزان و نحوه راه رفتن را براساس برنامه تیم درمان افزایش دهید و از بی‌تحرکی طولانی‌مدت خودداری کنید.

انجام تمرین‌های توصیه‌شده

حرکات و تمرین‌های پا، مچ و زانو که توسط فیزیوتراپیست توصیه می‌شوند علاوه بر کمک به بازیابی حرکت مفصل، در حفظ گردش خون نیز مؤثر هستند.

استفاده از وسایل فشاری در صورت تجویز

برای بعضی بیماران ممکن است استفاده از جوراب‌های مخصوص یا وسایل فشاری توصیه شود. استفاده از این وسایل باید براساس نظر پزشک انجام شود و برای همه بیماران ضروری نیست.

آیا داروهای رقیق‌کننده خون باعث خونریزی می‌شوند؟

داروهای ضدانعقاد برای کاهش احتمال تشکیل یا بزرگ شدن لخته تجویز می‌شوند؛ اما به دلیل تأثیر بر فرآیند انعقاد خون می‌توانند احتمال خونریزی را نیز افزایش دهند.

به همین دلیل پزشک نوع دارو، دوز و مدت مصرف آن را براساس شرایط هر بیمار تعیین می‌کند.اگر بیمار هنگام مصرف داروی رقیق‌کننده خون دچار خونریزی قابل توجه از زخم، کبودی شدید و غیرمنتظره یا خونریزی غیرطبیعی از قسمت دیگری از بدن شود، باید موضوع را با پزشک در میان بگذارد.

داروی ضدانعقاد نباید به دلیل مشاهده خونریزی به صورت خودسرانه قطع شود. تصمیم درباره ادامه، کاهش، تغییر یا قطع دارو باید توسط پزشک گرفته شود؛ زیرا قطع نامناسب آن می‌تواند احتمال تشکیل لخته را افزایش دهد.

در صورت خونریزی یا شک به لخته چه کارهایی نباید انجام داد؟

در دوره نقاهت بعد از تعویض مفصل زانو بهتر است از اقدامات خودسرانه زیر پرهیز شود:

• داروی ضدانعقاد را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
• دوز دارو را خودسرانه کاهش یا افزایش ندهید.
• تورم یا درد جدید ساق را صرفاً طبیعی فرض نکنید.
• خونریزی مداوم یا افزایش ترشح زخم را برای چند روز بدون پیگیری رها نکنید.
• در صورت تنگی نفس یا درد قفسه سینه منتظر نمانید تا علائم خودبه‌خود برطرف شوند.
• تمرین یا فعالیتی خارج از برنامه توصیه‌شده توسط جراح یا فیزیوتراپیست انجام ندهید.

چه علائمی نیاز به اقدام اورژانسی دارند؟

در صورت بروز مواردی مانند: تنگی نفس ناگهانی، سرفه خونی، درد قفسه سینه، احساس غش، از دست دادن هوشیاری، ضعف شدید و ناگهانی همراه با مشکلات تنفسی به صورت اورژانسی به پزشک مراجعه کنید.باید احتمال آمبولی ریه را جدی گرفت و فوراً برای دریافت خدمات پزشکی اورژانسی اقدام کرد.

سوالات متداول 

آیا خون روی پانسمان بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟

مقدار محدودی خون یا ترشح خونی در روزهای ابتدایی ممکن است مشاهده شود. اگر خونریزی به مرور کمتر شود معمولاً نگرانی کمتری وجود دارد؛ اما خیس شدن مکرر پانسمان یا افزایش خونریزی نیاز به بررسی دارد.

آیا تورم ساق بعد از تعویض مفصل به معنای لخته خون است؟

خیر. تورم بعد از جراحی زانو شایع است؛ اما تورم ناگهانی یا رو به افزایش، به‌خصوص همراه با درد، حساسیت، گرمی یا تغییر رنگ ساق، باید از نظر احتمال لخته خون بررسی شود.

ورم پا بعد از تعویض مفصل زانو چقدر طول می‌کشد؟

تورم ممکن است چند هفته ادامه داشته باشد و در بعضی بیماران مقداری تورم برای مدت طولانی‌تری باقی بماند. مهم این است که روند کلی تورم به مرور بهتر شود.

آیا می‌توان در صورت خونریزی داروی رقیق‌کننده خون را قطع کرد؟

خیر. قطع یا تغییر خودسرانه داروی ضدانعقاد توصیه نمی‌شود. در صورت بروز خونریزی باید پزشک درباره ادامه یا تغییر دارو تصمیم بگیرد.

لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو چگونه مشخص می‌شود؟

وجود لخته فقط از روی ظاهر پا قابل تشخیص نیست. پزشک براساس علائم و معاینه تصمیم می‌گیرد و در صورت نیاز ممکن است از سونوگرافی عروق پا و سایر بررسی‌های تشخیصی استفاده کند.

آمبولی ریه بعد از تعویض مفصل زانو خطرناک است؟

بله. آمبولی ریه می‌تواند یکی از عوارض جدی لخته خون باشد. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی، سبکی سر یا غش از علائمی هستند که نیاز به اقدام فوری پزشکی دارند.

جمع‌بندی

خونریزی و لخته شدن خون بعد از تعویض مفصل زانو دو موضوع مهم در دوره نقاهت هستند. مقدار محدودی تورم، کبودی، گرمی اطراف زانو و خون روی پانسمان در روزهای ابتدایی می‌تواند بخشی از روند طبیعی بهبود باشد. با این حال، روند علائم اهمیت زیادی دارد.

خونریزی رو به افزایش، خیس شدن مکرر پانسمان، باز شدن زخم، تب، افزایش قرمزی یا درد و تورم شدید باید بررسی شود.

از طرف دیگر، تورم ناگهانی یک پا، درد و حساسیت ساق، گرمی و تغییر رنگ پوست می‌تواند احتمال لخته خون در رگ‌های عمقی پا بعد از تعویض مفصل زانو را مطرح کند.

اگر بخشی از لخته وارد ریه شود ممکن است آمبولی ریه ایجاد شود. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا غش پس از جراحی از علائمی هستند که نباید برای برطرف شدن خودبه‌خودی آن‌ها منتظر ماند و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارند.

مصرف صحیح داروهای ضدانعقاد، شروع تحرک و راه رفتن طبق نظر تیم درمان، انجام تمرین‌های فیزیوتراپی و توجه به تغییرات زخم و پا از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش احتمال عوارض پس از تعویض مفصل زانو کمک کنند.

منبع:

• https://www.cdc.gov/blood-clots/about/
• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/complications/
• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/recovery/
• https://www.rnoh.nhs.uk/patients-and-visitors/patient-information-guides/patients-guide-hip-and-knee-joint-replacement-surgery
• https://www.newcastle-hospitals.nhs.uk/resources/knee-replacement-surgery/