تعویض مفصل زانو در سالمندان

سالمندانی که به دلیل آرتروز شدید، ساییدگی مفصل یا آسیب‌های پیشرفته زانو دچار درد مزمن و محدودیت حرکتی شده‌اند، ممکن است گزینه مناسبی برای عمل تعویض مفصل زانو باشند. در اکثر مواقع افزایش سن منجر به فرسودگی غضروف زانو می‌شود و با دارو، فیزیوتراپی یا تزریق دیگر نمی‌توان مشکل را حل کرد. دکتر طاهری اعظم در این مقاله تعویض مفصل زانو در سالمندان را کامل شرح می‌دهد. اگر سالمند هستید و قصد انجام تعویض مفصل زانو دارید با ما همراه باشید. 

تعویض مفصل زانو در سالمندان چگونه است؟

دکتر تعویض مفصل زانو، در حین جراحی، قسمت‌های آسیب دیده مفصل زانو را بر می‌دارد و با  قطعات فلزی و پلاستیکی مخصوص جایگزین می‌کند. قطعات پروتز زانو، عملکردی مشابه مفصل طبیعی دارد و حرکت زانو بدون درد را امکان پذیر می‌کند. بسیاری از افراد تصور می‌کنند در حین این جراحی، کل استخوان زانو برداشته می‌شود در صورتی که این طور نیست و تنها سطوح فرسوده مفصل با پروتز جایگزین می‌شود. این عمل برای سالمندان معمولا بین یک تا دو ساعت طول می‌کشد. دکتر پس از خارج کردن قسمت‌های آسیب دیده، پروتزهای مخصوص روی استخوان ران و ساق قرار می‌دهد و عملکرد مفصل را بازسازی می‌کند. پس از عمل، بیمار معمولاً یک تا سه روز در بیمارستان بستری خواهد بود.

چرا سالمندان بیشتر به تعویض مفصل زانو نیاز پیدا می کنند؟

افزایش سن منجر به آرتروز زانو می‌شود. با بالا رفتن سن، غضروفی که مانند یک بالشتک بین استخوان‌ها قرار دارد، نازک شده و از بین می رود؛ به همین دلیل استخوان‌ها روی یکدیگر ساییده می‌شوند و درد، التهاب و محدودیت حرکتی ایجاد می‌شود. سالمندان معمولا به دلایل زیر بیشتر به جراحی تعویض مفصل زانو نیاز پیدا می‌کنند:

• آرتروز شدید زانو
•  درد شدید و ناتوانی هنگام راه رفتن
• تغییر شکل زانو
• ساییدگی پیشرفته مفصل
• آرتریت روماتوئید
• محدود شدن فعالیت‌های روزمره
• شکستگی‌های شدید اطراف مفصل
• درد شبانه

تعویض مفصل زانو بیشتر برای چه سالمندانی کاربرد دارد؟

برای انجام عمل پروتز زانو در سالمندان، پزشک معمولا: شدت درد، میزان تخریب مفصل، توانایی هنگام راه رفتن، سلامت قلب و ریه، وضعیت دیابت و فشار خون، سلامت استخوان‌ها، شاخص توده بدنی (BMI) را بررسی می‌کند. اگر نمی‌توانید فعالیت‌های روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله را به راحتی انجام دهید و خواب راحت ندارید؛ برای جراحی حتما به دکتر مراجعه کنید. در شرایط زیر معمولا پزشک، تصویر برداری و معاینه کامل انجام می‌دهد تا درباره جراحی تصمیم بگیرد:

• سالمندانی که حتی در زمان استراحت، درد شدید دارند.
•  سالمندانی که دامنه حرکت زانو آن‌ها محدود شده است.
• سالمندانی که هنگام راه رفتن می‌لنگند.
• سالمندانی که زانو آن‌ها خم شده است یا پرانتزی است.
•  سالمندانی که دارو برای آن‌ها اثر ندارد.
•  سالمندانی که با عصا یا واکر راه می روند.
•  سالمندانی که فیزیوتراپی برای آن‌ها مؤثر نیست.

تعویض مفصل زانو برای چه سالمندانی ممکن است فعلاً مناسب نباشد؟

تعویض مفصل زانو برای همه سالمندان مناسب نیست و قبل از جراحی باید وضعیت عمومی بیمار به دقت بررسی شود. در بعضی شرایط ممکن است پزشک توصیه کند ابتدا بیماری یا مشکل زمینه‌ای کنترل شود و سپس درباره جراحی تصمیم‌گیری شود.

برای مثال وجود عفونت فعال، بیماری‌های قلبی یا ریوی کنترل‌نشده، قند خون نامناسب یا برخی مشکلات جدی پزشکی می‌تواند نیاز به بررسی و درمان بیشتر قبل از جراحی داشته باشد.

همچنین اگر درد بیمار هنوز با درمان‌های غیرجراحی قابل کنترل باشد و فعالیت‌های روزمره او به شدت محدود نشده باشد، ممکن است در آن مرحله نیازی به انجام جراحی وجود نداشته باشد.

بنابراین تصمیم نهایی درباره تعویض مفصل باید پس از بررسی تصاویر زانو، معاینه بیمار، شدت علائم و وضعیت عمومی بدن گرفته شود.

آیا سن بالا مانع تعویض مفصل زانو می‌شود؟

یکی از نگرانی‌های رایج بیماران این است که آیا در سنین 70، 80 سالگی یا بالاتر می‌توان عمل تعویض مفصل زانو انجام داد یا خیر. سن به تنهایی معیار تعیین‌کننده برای انجام یا عدم انجام این جراحی نیست.

پزشک برای تصمیم‌گیری، علاوه بر سن بیمار، وضعیت عمومی بدن، سلامت قلب و ریه، توانایی حرکتی، بیماری‌های زمینه‌ای، قدرت عضلات و میزان آسیب مفصل را بررسی می‌کند. مطالعات نیز نشان داده‌اند که بیماران سالمند منتخب می‌توانند پس از تعویض مفصل زانو کاهش درد و بهبود عملکرد قابل توجهی داشته باشند، اگرچه احتمال برخی عوارض با افزایش سن و وجود بیماری‌های همراه بیشتر می‌شود.

بنابراین ممکن است یک فرد 80 ساله با شرایط عمومی مناسب کاندید جراحی باشد، در حالی که برای فردی جوان‌تر با بیماری‌های کنترل‌نشده ابتدا نیاز به بررسی و درمان مشکلات زمینه‌ای وجود داشته باشد.

مزایای تعویض مفصل زانو در سالمندان

مهم‌ترین مزیت عمل پروتز زانو، بازگشت توان حرکتی و استقلال سالمند است. از دیگر مزایای این عمل برای سالمندان می‌توان به: کاهش چشم گیر درد، بهبود کیفیت خواب، افزایش دامنه حرکتی زانو، راه رفتن راحت‌تر، کاهش نیاز به مصرف مسکن، افزایش استقلال فردی، بهبود کیفیت زندگی، امکان انجام فعالیت‌های روزمره اشاره کرد. در اکثر مواقع انجام جراحی برای سالمندان، رضایت بخش است و درد را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.
 

عوارض تعویض مفصل زانو در سالمندان

اکثر بیماران می‌پرسند آیا تعویض مفصل زانو در سالمندان خطرناک است؟ در حال حاضر با پیشرفت تکنیک‌های جراحی، بیهوشی و مراقبت‌های پزشکی، خطرات این عمل نسبت به گذشته بسیار کمتر شده است. عمل تعویض مفصل زانو ممکن است عوارضی مانند: عفونت، لخته شدن خون، خون‌ریزی، خشکی مفصل، در رفتگی یا شل شدن پروتز، آسیب عصبی داشته باشد اما با انتخاب جراح باتجربه و رعایت دقیق مراقبت‌های پس از عمل، احتمال بروز این عوارض کاهش پیدا می‌کند. 

اقدامات لازم برای قبل از جراحی

سالمندان چند هفته قبل از جراحی پروتز زانو بهتر است اقدامات زیر را انجام دهند:

• انجام آزمایش خون
•  نوار قلب
• کنترل فشار خون
• عکس‌برداری از زانو
•  کاهش وزن در صورت اضافه وزن
• تنظیم قند خون
• تقویت عضلات ران با تمرینات مناسب
•  درمان عفونت‌های احتمالی
•  آماده کردن منزل و فراهم کردن صندلی مناسب

آیا بیهوشی تعویض مفصل زانو برای سالمندان خطرناک است؟

سن بالا می‌تواند حساسیت بیمار نسبت به بیهوشی و جراحی را افزایش دهد؛ با این حال، خطر بیهوشی فقط بر اساس سن تعیین نمی‌شود. قبل از عمل، متخصص بیهوشی وضعیت قلب، ریه، فشار خون، دیابت، داروهای مصرفی و سایر بیماری‌های بیمار را بررسی می‌کند تا روش مناسب انتخاب شود.

در جراحی تعویض مفصل زانو ممکن است از بیهوشی عمومی یا روش‌های بی‌حسی ناحیه‌ای استفاده شود و انتخاب روش مناسب به وضعیت بیمار و تشخیص تیم درمان بستگی دارد. راهنماهای پزشکی نیز هر دو روش را از گزینه‌های قابل استفاده در تعویض مفصل زانو می‌دانند.

بنابراین وجود بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون یا بیماری قلبی الزاماً به معنی ممنوع بودن جراحی نیست، اما این بیماری‌ها باید قبل از عمل به خوبی بررسی و تا حد امکان کنترل شوند.

مراقبت‌های بعد از تعویض مفصل زانو در سالمندان

بعد از عمل تعویض مفصل زانو باید به فیزیوتراپ مراجعه کنید تا بتوانید راه رفتن را شروع کنید. تمرینات توان بخشی را باید به صورت منظم انجام دهید و داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید. وزن خود را کنترل کنید و به بهداشت محل جراحی رسیدگی کنید. برای پیشگیری از لخته شدن خون و معاینه به پزشک مراجعه کنید تا به وضعیت شما بعد از عمل رسیدگی کند.
 

دوران نقاهت تعویض مفصل زانو سالمندان

اکثر سالمندان چند روز پس از عمل با واکر راه می‌روند و پس از گذشت 4 تا 6 هفته می‌توانند بسیاری از فعالیت های روزمره را از سر بگیرند. پس از گذشت 3 تا 6 ماه نتیجه اصلی جراحی مشخص می‌شود.مدت زمان بهبودی پس از جراحی در سالمندان به عواملی مانند: سن، وضعیت عضلات، بیماری‌های زمینه‌ای و همکاری بیمار در انجام تمرینات بستگی دارد.

به طور کلی روند بهبود می‌تواند به شکل زیر باشد:

روزهای اول بعد از عمل:
بیمار معمولاً با کمک تیم درمان و وسیله کمکی مانند واکر، حرکت و راه رفتن کوتاه را آغاز می‌کند.

هفته اول تا چند هفته اول:
راه رفتن با واکر یا عصا ادامه پیدا می‌کند و تمرینات فیزیوتراپی برای افزایش دامنه حرکت و تقویت عضلات انجام می‌شود.

حدود 4 تا 6 هفته:
بسیاری از بیماران می‌توانند بخش بیشتری از فعالیت‌های ساده روزانه خود را انجام دهند، اما میزان بهبود در افراد مختلف متفاوت است.

حدود 3 تا 6 ماه:
عملکرد زانو معمولاً به میزان قابل توجهی بهتر شده است و نتیجه اصلی جراحی بیشتر مشخص می‌شود. با این حال، روند بهبود قدرت عضلات و عملکرد زانو ممکن است در برخی افراد مدت بیشتری ادامه داشته باشد.

آیا سالمندان بعد از عمل دیگر به عصا نیاز ندارند ؟

بسیاری از سالمندانی که روند توان‌بخشی مناسبی دارند، پس از مدتی می‌توانند بدون عصا یا واکر راه بروند؛ اما نمی‌توان این موضوع را برای همه بیماران تضمین کرد.توانایی راه رفتن بدون وسیله کمکی به وضعیت بیمار قبل از جراحی، قدرت عضلات، تعادل، بیماری‌های زمینه‌ای، وضعیت سایر مفاصل و نحوه انجام فیزیوتراپی بستگی دارد.

هدف از جراحی این است که بیمار بتواند با درد کمتر و توانایی بیشتری حرکت کند و تا حد امکان استقلال خود را در انجام فعالیت‌های روزمره به دست آورد.

عمر پروتز زانو در سالمندان چقدر است؟

پروتزهای جدید زانو معمولاً دوام بالایی دارند. در بسیاری از بیماران پروتز زانو می‌تواند 15 تا 20 سال و حتی بیشتر عملکرد مناسبی داشته باشد. طول عمر دقیق پروتز زانو به: رعایت وزن مناسب، فعالیت بدنی اصولی و مراجعات دوره‌ای بستگی دارد. 

ورزش بعد از جراحی پروتز زانو در سالمندان

به سالمندان توصیه میشود پس از جراحی ورزش‌های پرفشار مانند دویدن، پرش یا فوتبال انجام ندهند اما می‌توانند فعالیت‌هایی مانند: پیاده روی، دوچرخه سواری، شنا، تمرینات کششی، تمرینات تقویتی را بسته به شرایط خود انجام دهند. برای انجام هرگونه حرکت پس از عمل، پیشنهاد می‌شود از دکتر خود مشاوره بگیرید.

جمع بندی:
در این مقاله تعویض مفصل زانو در سالمندان کامل شرح داده شد و مراقبت‌های قبل و بعد از آن را کامل شرح دادیم. اگر قصد انجام جراحی دارید؛ می‌توانید تمامی سوالات خود را در جلسه مشاوره پیش از عمل از دکتر بپرسید تا شما را راهنمایی کند. سالمندانی که به دلیل مشکلاتی مانند آرتروز زانو نمی‌توانند درست راه بروند پیشنهاد می‌شود حتما جراحی پروتز زانو را انجام دهند. 

منبع:

• https://www.orthoinfo.org/treatment/total-knee-replacement
• https://www.orthoinfo.org/recovery/activities-after-knee-replacement/
• https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteoarthritis
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41078685/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12155644/
•