آرتروز زانو معمولاً با درد، خشکی مفصل، کاهش دامنه حرکت و مشکل در راه رفتن شناخته میشود. با این حال، بعضی از افراد مبتلا به آرتروز زانو همزمان از کمردرد نیز شکایت دارند. همین موضوع این سؤال را ایجاد میکند که آیا آرتروز زانو باعث کمر درد میشود؟
پاسخ کوتاه این است که آرتروز زانو میتواند در بعضی افراد بهصورت غیرمستقیم باعث ایجاد یا تشدید کمردرد شود. وقتی زانو، درد دارد یا به خوبی خم و راست نمی شود، فرد ممکن است نحوه راه رفتن و ایستادن خود را تغییر دهد. در نتیجه، وزن بدن به شکل متفاوتی بین پاها تقسیم میشود و فشار بیشتری به لگن و قسمت پایین کمر وارد میشود.
البته داشتن آرتروز زانو به این معنا نیست که هر کمردردی از زانو ناشی شده است. مشکلاتی مانند دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی، آرتروز ستون فقرات، مشکلات عضلانی یا تحریک عصب سیاتیک نیز میتوانند باعث درد کمر شوند. به زبان ساده، بین آرتروز زانو و کمردرد میتواند ارتباط وجود داشته باشد، اما آرتروز زانو همیشه علت مستقیم کمردرد نیست.
آرتروز زانو چگونه میتواند باعث کمر درد شود؟
زانو، لگن و ستون فقرات هنگام راه رفتن با یکدیگر کار میکنند. اگر حرکت یکی از این قسمتها دچار مشکل شود، قسمتهای دیگر بدن ممکن است برای حفظ تعادل مجبور شوند بیشتر کار کنند.
در آرتروز زانو، درد و خشکی مفصل ممکن است باعث شود فرد ناخودآگاه نحوه راه رفتن خود را تغییر دهد. برای مثال، ممکن است:
- سنگینی وزن کمتری روی زانوی دردناک قرار دهد.
- بیشتر روی پای سالم تکیه کند.
- هنگام راه رفتن کمی به یک سمت خم شود.
- زانوی دردناک را کمتر خم و راست کند.
- به دلیل درد شروع به لنگیدن کند.
اگر این وضعیت مدت زیادی ادامه پیدا کند، حرکت لگن و ستون فقرات نیز ممکن است تغییر کند. عضلات کمر و لگن برای حفظ تعادل بدن بیشتر فعالیت میکنند و در بعضی افراد این موضوع میتواند باعث خستگی، گرفتگی یا درد پایین کمر شود. مشکل زانو باعث میشود بدن هنگام ایستادن و راه رفتن به شکل متفاوتی وزن را تحمل کند.
تغییر نحوه راه رفتن چه اثری روی کمر دارد؟
یکی از مهمترین دلایلی که آرتروز زانو میتواند با کمردرد ارتباط داشته باشد، تغییر الگوی راه رفتن است. فرض کنید زانوی راست فرد هنگام راه رفتن درد دارد. او ممکن است بدون اینکه خودش متوجه شود، زمان کمتری روی پای راست بایستد و بیشتر وزن بدن را روی پای چپ قرار دهد.
در این حالت، لگن هنگام راه رفتن حرکت متفاوتی پیدا میکند و عضلات کمر نیز برای حفظ تعادل بیشتر درگیر میشوند. چند قدم راه رفتن به این شکل معمولاً مشکل خاصی ایجاد نمیکند، اما اگر فرد هفتهها یا ماهها با این الگوی نامتعادل حرکت کند، فشار بیشتری به عضلات و مفاصل اطراف کمر وارد میشود.
به همین دلیل، اگر کمردرد پس از شدید شدن زانودرد یا شروع لنگیدن ایجاد شده باشد، ممکن است میان این دو مشکل ارتباط وجود داشته باشد.
صاف نشدن کامل زانو چه تأثیری روی کمر دارد؟
در بعضی افراد، بهخصوص در مراحل پیشرفتهتر آرتروز، زانو کاملاً صاف نمیشود. به زبان ساده، فرد هنگام ایستادن نمیتواند پای خود را بهطور کامل صاف کند.
وقتی زانو در حالت خمیده باقی میماند، بدن برای حفظ تعادل ممکن است وضعیت لگن و ستون فقرات را تغییر دهد. برای مثال، فرد ممکن است کمی به جلو خم شود یا وضعیت طبیعی قسمت پایین کمر تغییر کند.
اگر این شرایط طولانی شود، عضلات و مفاصل اطراف کمر ممکن است تحت فشار بیشتری قرار بگیرند. به همین دلیل پزشک هنگام بررسی بیمار مبتلا به آرتروز زانو فقط خود زانو را بررسی نمیکند و گاهی وضعیت ایستادن، نحوه راه رفتن، لگن و ستون فقرات نیز اهمیت پیدا میکند.
آیا ضعف عضلات در آرتروز زانو میتواند کمردرد را تشدید کند؟
درد مزمن زانو ممکن است باعث شود فرد فعالیت بدنی خود را کاهش دهد. کاهش فعالیت در طول زمان میتواند باعث ضعیف شدن عضلات ران، باسن و عضلات مرکزی بدن شود. این عضلات نقش مهمی در حفظ تعادل و وضعیت مناسب بدن هنگام ایستادن و راه رفتن دارند.
اگر عضلات ران و لگن ضعیف شوند، بدن هنگام حرکت ثبات کمتری دارد و بعضی عضلات کمر مجبور میشوند بیشتر کار کنند. این موضوع میتواند یکی از عواملی باشد که در بعضی افراد کمردرد را تشدید میکند.
به همین دلیل، ورزش درمانی و تقویت عضلات معمولاً یکی از بخشهای مهم مدیریت آرتروز زانو محسوب میشود.
آیا هر کمردردی در افراد مبتلا به آرتروز زانو از زانو است؟
خیر. این نکته بسیار مهم است. اگر فردی آرتروز زانو دارد و همزمان کمرش نیز درد میکند، نمیتوان بدون بررسی نتیجه گرفت که علت کمردرد همان مشکل زانو است. دلایل مختلفی میتوانند باعث کمردرد شوند، از جمله:
- گرفتگی یا کشیدگی عضلات کمر
- دیسک کمر
- تحریک یا فشار روی عصب سیاتیک
- آرتروز ستون فقرات
- تنگی کانال نخاعی
- ضعف عضلات شکم و کمر
- مشکلات مربوط به لگن
حتی ممکن است فرد همزمان دو مشکل جداگانه داشته باشد؛ یعنی آرتروز زانو یک مشکل باشد و کمردرد نیز علت مستقلی داشته باشد. بنابراین، وجود همزمان زانودرد و کمردرد بهتنهایی ثابت نمیکند که آرتروز زانو علت کمردرد است.
از کجا بفهمیم کمردرد ممکن است با آرتروز زانو ارتباط داشته باشد؟
تشخیص قطعی معمولاً به معاینه نیاز دارد، اما بعضی نشانهها میتوانند احتمال وجود ارتباط میان زانو و کمر را بیشتر کنند. برای مثال:
- کمردرد بعد از شدیدتر شدن زانو درد شروع شده باشد.
- فرد به دلیل درد زانو شروع به لنگیدن کرده باشد.
- هنگام راه رفتن وزن بیشتری روی یک پا قرار دهد.
- بدن هنگام راه رفتن به یک سمت متمایل شود.
- زانو کاملاً صاف نشود.
- کمردرد بعد از ایستادن یا راه رفتن طولانی بیشتر شود.
- با کاهش زانودرد و بهتر شدن نحوه راه رفتن، کمردرد نیز کمتر شود.
این نشانهها اثبات نمیکنند که علت کمردرد حتماً زانو است، اما میتوانند پزشک تعویض مفصل زانو یا فیزیوتراپیست را به بررسی ارتباط بین زانو، لگن و ستون فقرات هدایت کنند.
تفاوت کمردرد مرتبط با زانو با سیاتیک چیست؟
کمردردی که ممکن است به دلیل تغییر الگوی حرکت و افزایش فشار روی عضلات ایجاد شده باشد، معمولاً بیشتر در قسمت پایین کمر احساس میشود و ممکن است با ایستادن یا راه رفتن طولانی تشدید شود. در مقابل، سیاتیک معمولاً علائم متفاوتی دارد.
| کمردردی که ممکن است با زانو مرتبط باشد | علائم احتمالی سیاتیک |
| بیشتر در قسمت پایین کمر احساس میشود | درد ممکن است از کمر یا باسن به پا انتشار پیدا کند |
| با ایستادن یا راه رفتن طولانی بیشتر میشود | ممکن است درد تا پشت ران، ساق یا پا ادامه داشته باشد |
| ممکن است بعد از شروع لنگیدن ایجاد شود | گزگز یا بیحسی ممکن است وجود داشته باشد |
| معمولاً بیشتر حالت درد یا خستگی عضلانی دارد | ممکن است احساس سوزش یا تیر کشیدن ایجاد شود |
| با اصلاح نحوه راه رفتن ممکن است بهتر شود | گاهی ضعف عضلانی پا نیز وجود دارد |
البته فقط بر اساس محل درد نمیتوان علت کمردرد را تشخیص داد. اگر درد از کمر به پا منتشر میشود یا همراه با بیحسی و ضعف عضلانی است، بررسی ستون فقرات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا شدت آرتروز زانو با شدت کمردرد ارتباط دارد؟
لزوماً نه. شدت تغییرات دیدهشده در عکس رادیولوژی همیشه با شدت علائم فرد برابر نیست. ممکن است یک فرد در عکس زانو آرتروز قابلتوجهی داشته باشد، اما همچنان نسبتاً طبیعی راه برود و کمردرد نداشته باشد.
در مقابل، فرد دیگری ممکن است به دلیل درد زیاد زانو نحوه راه رفتن خود را بهشدت تغییر دهد و فشار بیشتری به کمر وارد کند. در ارتباط میان آرتروز زانو و کمردرد، عوامل زیر اهمیت زیادی دارند:
- شدت درد زانو
- محدودیت حرکت مفصل
- صاف نشدن کامل زانو
- وجود انحراف زانو
- ضعف عضلات
- میزان لنگیدن
- نحوه ایستادن و راه رفتن
به همین دلیل، پزشک معمولاً فقط عکس زانو را بررسی نمیکند و عملکرد واقعی فرد نیز اهمیت دارد.
آیا درمان آرتروز زانو میتواند کمردرد را بهتر کند؟
اگر بخشی از کمردرد به دلیل درد زانو، لنگیدن یا تغییر نحوه راه رفتن ایجاد شده باشد، بهتر شدن وضعیت زانو ممکن است فشار روی کمر را نیز کاهش دهد. با این حال، نمیتوان تضمین کرد که با درمان آرتروز زانو، کمردرد کاملاً از بین برود؛ زیرا ممکن است ستون فقرات نیز مشکل جداگانهای داشته باشد.
اقداماتی که معمولاً برای مدیریت آرتروز زانو مورد توجه قرار میگیرند شامل موارد زیر هستند:
- ورزش درمانی متناسب با شرایط فرد
- تقویت عضلات ران و باسن
- تقویت عضلات مرکزی بدن
- حفظ فعالیت بدنی
- مدیریت وزن در افراد دارای اضافه وزن
- اصلاح بعضی الگوهای حرکتی
- تعویض مفصل زانو
- استفاده از وسایل کمکی در صورت نیاز و با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست
هدف این اقدامات فقط کاهش درد زانو نیست؛ بلکه بهتر شدن حرکت فرد نیز میتواند فشار اضافی روی سایر قسمتهای بدن را کاهش دهد.
اگر هم زانو درد داریم و هم کمر درد، اول کدام را بررسی کنیم؟
پاسخ به این سؤال به علائم فرد بستگی دارد. اگر کمردرد بعد از شروع درد شدید زانو، لنگیدن یا تغییر واضح نحوه راه رفتن ایجاد شده باشد، بررسی وضعیت زانو و نحوه حرکت اهمیت زیادی دارد. اما اگر علائمی مانند درد تیرکشنده به پا، گزگز، بیحسی یا ضعف عضلات وجود داشته باشد، ستون فقرات نیز باید بهطور جدی بررسی شود.
در بسیاری از افراد بهتر است بهجای تمرکز فقط روی یک ناحیه، زانو، لگن، نحوه راه رفتن و ستون فقرات بهصورت همزمان ارزیابی شوند. پزشک یا فیزیوتراپیست ممکن است دامنه حرکت زانو، قدرت عضلات، راستای پاها، نحوه ایستادن و راه رفتن و علائم عصبی پاها را بررسی کند.
چه زمانی کمردرد نیاز به بررسی فوری دارد؟
بیشتر موارد کمردرد اورژانسی نیستند، اما بعضی علائم را نباید به آرتروز زانو یا خستگی عضلات نسبت داد. اگر کمردرد همراه با هرکدام از علائم زیر باشد، ارزیابی سریع پزشکی اهمیت دارد:
- بیحسی اطراف ناحیه تناسلی یا مقعد
- تغییر جدید در کنترل ادرار یا مدفوع
- ضعف یا بیحسی شدید در هر دو پا
- شروع کمردرد پس از یک آسیب جدی
همچنین اگر کمردرد بهتدریج شدیدتر شود، مدت زیادی ادامه داشته باشد یا خواب و فعالیتهای روزمره را مختل کند، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
سوالات متداول درباره آرتروز زانو و کمردرد
آیا زانو درد میتواند به کمر بزند؟
درد زانو معمولاً به شکل مستقیم به کمر منتشر نمیشود. با این حال، زانودرد میتواند نحوه راه رفتن و ایستادن را تغییر دهد و در بعضی افراد فشار بیشتری به عضلات و مفاصل کمر وارد کند.
آیا لنگیدن به دلیل آرتروز زانو باعث کمر درد میشود؟
ممکن است. لنگیدن طولانیمدت میتواند نحوه توزیع وزن بین دو پا و حرکت لگن را تغییر دهد. این وضعیت در بعضی افراد فشار بیشتری به عضلات پایین کمر وارد میکند.
آیا آرتروز زانو باعث دیسک کمر میشود؟
آرتروز زانو معمولاً بهطور مستقیم باعث ایجاد دیسک کمر نمیشود. ممکن است یک فرد همزمان هم آرتروز زانو داشته باشد و هم دچار مشکل دیسک کمر باشد، اما وجود یکی الزاماً به معنای ایجاد دیگری نیست.
آیا فیزیوتراپی آرتروز زانو میتواند کمردرد را هم کاهش دهد؟
اگر بخشی از کمردرد با ضعف عضلات یا تغییر نحوه راه رفتن مرتبط باشد، برنامه فیزیوتراپی مناسب ممکن است کمککننده باشد. نوع تمرینها باید بر اساس علت درد و وضعیت فرد انتخاب شود.
آیا آرتروز زانو مستقیماً باعث کمر درد میشود؟
در بیشتر موارد، اگر ارتباطی وجود داشته باشد، غیرمستقیم است. درد، خشکی و محدودیت حرکت زانو ممکن است الگوی راه رفتن را تغییر دهد و فشار بیشتری به لگن و کمر وارد کند.
جمعبندی
آرتروز زانو میتواند در بعضی افراد باعث ایجاد یا تشدید کمردرد شود، اما این اتفاق معمولاً بهصورت غیرمستقیم رخ میدهد. درد و محدودیت حرکت زانو ممکن است باعث لنگیدن، تغییر نحوه راه رفتن و تغییر توزیع وزن بدن شود و در نتیجه فشار بیشتری به عضلات و مفاصل کمر وارد کند.
با این حال، هر کمردردی در فرد مبتلا به آرتروز زانو از زانو ناشی نمیشود. مشکلاتی مانند دیسک کمر، سیاتیک، آرتروز ستون فقرات و مشکلات عضلانی نیز میتوانند علت درد باشند.
اگر زانودرد و کمردرد همزمان وجود دارند، بهخصوص زمانی که نحوه راه رفتن تغییر کرده، درد طولانی شده یا علائمی مانند بیحسی و ضعف پا وجود دارد، بهتر است زانو، لگن و ستون فقرات بهصورت همزمان بررسی شوند تا علت اصلی درد مشخص شود.
منابع:
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/recommendations
- https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/treatment/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36864486/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31254449/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35698678/
