ایا عمل تعویض مفصل زانو خطرناک است؟

زانو یکی از مهم‌ترین مفاصل بدن است که نقش کلیدی در حرکت و فعالیت‌های روزمره دارد. اما با گذر زمان، افزایش سن، سبک زندگی نامناسب یا حتی آسیب‌های ورزشی، این مفصل ممکن است دچار ساییدگی و فرسایش شود. مشکلاتی مانند آرتروز و آرتریت روماتوئید از شایع‌ترین دلایلی هستند که باعث درد، خشکی، کاهش انعطاف‌پذیری و ناپایداری زانو می‌شوند. در چنین شرایطی، وقتی درمان‌های غیرجراحی دیگر مؤثر نیستند، تعویض مفصل زانو به‌عنوان یک گزینه درمانی مطرح می‌شود.

اما سؤال مهمی که بسیاری از بیماران دارند این است: آیا عمل تعویض مفصل زانو خطرناک است؟ پاسخ کوتاه این است که تعویض مفصل زانو یک جراحی رایج و در بیشتر بیماران ایمن است، اما مانند هر جراحی بزرگی بدون خطر و عارضه احتمالی نیست. بسیاری از افرادی که این جراحی را انجام داده‌اند، پس از عمل کاهش قابل توجه درد و بهبود توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تجربه می‌کنند. با این حال، میزان بهبود و احتمال بروز عوارض در همه افراد یکسان نیست.

در این مقاله، مهم‌ترین جنبه‌های این جراحی را بررسی می‌کنیم؛ از مزایا و بهبود عملکرد زانو گرفته تا عوارض احتمالی، دوره نقاهت و روش‌های کاهش خطر آن‌ها.

اگر قصد انجام این جراحی را دارید یا به دنبال اطلاعات کامل‌تری درباره ایمنی، خطرات و مراقبت‌های بعد از عمل هستید، ادامه این مقاله می‌تواند به شما کمک کند.

تعویض مفصل زانو دقیقا چیست؟
 

در حالت طبیعی، انتهای استخوان‌های تشکیل‌دهنده مفصل زانو با غضروفی صاف و انعطاف‌پذیر پوشیده شده است. این غضروف باعث می‌شود استخوان‌ها با اصطکاک کمی روی یکدیگر حرکت کنند. با تخریب تدریجی غضروف، اصطکاک بین سطوح مفصل افزایش پیدا می‌کند و ممکن است درد، خشکی و محدودیت حرکتی ایجاد شود.

در مواردی که آسیب مفصل شدید باشد و درمان‌های غیرجراحی نتوانند علائم بیمار را به اندازه کافی کنترل کنند، پزشک متخصص ارتوپد ممکن است عمل تعویض مفصل زانو را پیشنهاد کند. در این جراحی، قسمت‌های آسیب‌دیده سطح مفصل برداشته شده و با اجزای مصنوعی فلزی و پلاستیکی جایگزین می‌شوند.
 

عوارض عمل پروتز زانو چیست؟

روش های درمانی بسیاری از سوی پزشکان توصیه می شود. معمولا پزشکان  سعی می‌کنند تا با استفاده از روش‌های غیر جراحی مثل دارو و فیزیوتراپی بهبودی کامل بیمار حاصل شود و اگر درمان به خوبی صورت نگرفت از روش جراحی استفاده کنند. ابتدا درد ناشی از مفصل را بررسی می‌کنند، چنانچه بیمار هنوز درد یا ناتوانی داشته باشد روش موثر در بهبودی این نوع از عارضه ها تعویض مفصل زانو است.

در آرتروز پیشرفته ممکن است تعویض مفصل مناسب‌ترین درمان جراحی باشد، اما تصمیم درمانی باید براساس شدت علائم و شرایط بیمار گرفته شود. پس از عمل تعویض مفصل زانو ممکن است برخی بیماران به‌طور موقت دچار عوارض مرتبط با بیهوشی مانند حالت تهوع، سرگیجه، خواب‌آلودگی، لرز یا گلودرد شوند. این عوارض معمولاً موقتی هستند. با این حال، عوارض احتمالی این جراحی فقط به بیهوشی محدود نمی‌شود و در مواردی ممکن است مشکلاتی مانند عفونت، لخته خون در پا، خشکی یا درد مداوم زانو، آسیب عصب یا عروق و مشکلات مربوط به پروتز نیز ایجاد شود. احتمال بروز عوارض جدی در بیشتر بیماران پایین است، اما میزان خطر به شرایط جسمی، سن و بیماری‌های زمینه‌ای هر فرد بستگی دارد.

 آیا جراحی زانو درد دارد؟

قطعا پس از هر عمل جراحی، احساس درد امری طبیعی خواهد بود. درد جراحی تعویض مفصل زانو از دردهای قابل کنترل بوده. پس از ترخیص از بیمارستان بیمار باید مسکن خوراکی مصرف کند. پس از دوران نقاهت درد کاسته خواهد شد. با استفاده از تغییر سبک زندگی و فیزیوتراپی امکان کم کردن میزان قابل توجهی از درد و کنترل آن وجود دارد و می توان از این دو روش بهره برد. درد شدید اولیه ممکن است به زودی کاهش پیدا کند، اما درد، تورم و ناراحتی می‌تواند برای هفته‌ها ادامه داشته باشد و بهبود کامل معمولاً چند ماه طول می‌کشد.

چه زمانی درد بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟

احساس درد، سفتی و تورم در روزها و هفته‌های ابتدایی بعد از جراحی تا حدی طبیعی است و معمولاً به‌تدریج کمتر می‌شود. ممکن است هنگام راه رفتن، انجام تمرین‌های فیزیوتراپی یا خم و راست کردن زانو نیز مقداری درد احساس شود.

اما اگر درد به‌جای کاهش، شدیدتر شود یا همراه با علائمی مانند تب، قرمزی و گرمی زیاد اطراف زانو، ترشح از محل جراحی، تورم شدید ساق پا، تنگی نفس یا درد قفسه سینه باشد، باید سریع‌تر با پزشک تماس گرفت. همچنین درد شدید و ناگهانی یا دردی که پس از یک دوره بهبود دوباره شروع شود، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

علت درد جراحی تعویض مفصل زانو

علت درد و ناراحتی‌های مداوم پس از تعویض مفصل زانو باید مشخص گردد. معمولا شایع‌ترین علت درد بعد از این تعویض عبارت است از:

عفونت

عفونت می‌تواند علت دردهای مداوم باشد. از همین رو پس از تعویض مفصل می‌بایست از نظر عفونت بررسی‌های لازم صورت گیرد. درد همراه با تب، قرمزی و ورم نشانه‌های عفونت می‌باشد. عفونت‌های پروتز ناشی از عدم تجربه و مهارت پزشک، تکنیک جراحی، زمان بر شدن جراحی تعویض مفصل، جنس پروتز استفاده شده، استریلیتی اتاق عمل و... است.

شلی ایمپلنت

سال‌ها و شاید ده‌ها سال پس از جراحی با احتمال خیلی پایین ممکن است که درد و ناراحتی به دلیل شل شدن ایمپلنت باشد. اگر درد مداوم باشد یکی از دلایل آن می تواند شل بودن ایمپلنت باشد.

ترازبندی

برخلاف بیماران که بر روی نوع و برند ایمپلنت تاکید دارند، پزشکان به کاشت ایمپلنت بسیار اهمیت می‌دهند. ترازبندی نامناسب ایمپلنت (پروتز) بر روی زانو تعویض شده عملکرد خوب و مناسبی نخواهد داشت.

کاسه زانو یا پاتلوفمورال

یکی از علت‌های عمده درد تعویض مفصل زانو مشکلات مرتبط با کاسه زانو می‌باشد. نیرویی که به عنوان مثال در هنگام پایین آمدن از پله یا بلند شدن از صندلی به کاسه زانو یا پاتلوفمورال وارد می‌شود دلیل ایجاد درد می باشد.
 

خطرات تعویض مفصل زانو

مشکلات پزشکی به دلیل تغییر سبک زندگی انسان‌ها دستخوش تحولات بزرگی شده‌اند. در همین راستا مفصل زانو از پیچیده‌ترین بخش‌ها در بدن است که به علت موقعیت قرارگیری در معرض صدمات شدیدی قرار دارد. از طرفی در یک دهه گذشته دردها و ناراحتی‌های مفصل زانو شیوع بیشتری پیدا کرده‌اند.

 خوشبختانه با دستاوردهای علم پزشکی در زمینه ساخت پروتزهای کاربردی و باکیفیت، عمل تعویض مفصل زانو یا همان آرتروپلاستی زانو به یکی از موفقیت‌آمیزترین عمل‌های جراحی قرن تبدیل شده است و خطرناک نمیباشد.

با وجود ریسک پایین این عمل در مقایسه با سایر عمل‌های جراحی در انسان، همچنان احتمال بروز عوارض، وجود دارد. اما اگر این جراحی توسط جراح باتجربه با علم روز، استفاده از پروتز (ایمپلنت) باکیفیت و ... انجام شود، عوارض کاهش پیدا می‌کند. در ادامه این موارد را دقیق‌تر بررسی خواهیم کرد:

• بروز عفونت‌های جزئی در محل جراحی که با مصرف آنتی بیوتیک‌ها و رعایت بهداشت به  برطرف خواهد شد.
• بروز عفونت‌های عمیق در ناحیه مفصل که در این موارد معمولا عمل جراحی مجدد انجام می‌شود.
• آسیب یا بروز ترک خوردگی استخوان‌های اطراف که ممکن است حین انجام عمل اتفاق افتد 
• درد در ناحیه ی مفصل مصنوعی که این درد ناشی از لقی پروتز در محل جراحی می‌باشد.
• در رفتگی و شل شدن پروتز که امکان خارج شدن پروتز از محل اتصال با استخوان وجود دارد و در برخی از موارد بدون نیاز به عمل مجدد ترمیم می‌شود.
• وجود لخته خونی در محل جراحی از شایع ترین عوارض جراحی تعویض مفصل زانو است که  با تجویز داروهای لازم برطرف خواهد شد.

چگونه خطر عوارض تعویض مفصل زانو را کاهش دهیم؟
 

بخشی از خطرات عمل تعویض مفصل زانو را می‌توان با آمادگی مناسب قبل از جراحی و رعایت مراقبت‌های بعد از آن کاهش داد. کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و فشار خون، قطع یا تنظیم بعضی داروها با نظر پزشک، ترک سیگار، رسیدن به وزن مناسب در صورت نیاز و انجام آزمایش‌ها و ارزیابی‌های قبل از عمل از اقدامات مهم هستند.

بعد از جراحی نیز مصرف منظم داروهای تجویزشده، مراقبت از محل زخم، شروع حرکت و راه رفتن طبق نظر پزشک، انجام تمرین‌های فیزیوتراپی و رعایت توصیه‌های مربوط به پیشگیری از لخته خون اهمیت زیادی دارد. همچنین در صورت مشاهده علائمی مانند تب، ترشح از زخم، افزایش ناگهانی درد یا تورم ساق پا باید سریعاً با پزشک تماس گرفت.

مزایای عمل تعویض مفصل زانو برای بیماران

مهم‌ترین مزیت‌های عمل تعویض مفصل زانو، از بین بردن درد، رفع محدودیت، اصلاح انحراف زانو و... است. درد بدون شک علت اصلی است که بیمار را مجبور به انجام عمل جراحی تعویض مفصل زانو می‌کند. بیشتر بیماران بهبود قابل توجهی دارند، اما ممکن است برخی افراد همچنان درد یا خشکی داشته باشند. اکثر بیماران پس از عمل جراحی درد کمتر و افزایش فعالیت و کیفیت زندگی را تجربه می‌کنند. حدود 93 تا 97 درصد افراد، پس از عمل جراحی تعویض مفصل زانو بهبود درد را گزارش داده‌اند. عمر مفاصل مصنوعی بین 10 تا 35 سال است ولی بطور کلی این زمان بستگی به چگونگی زندگی فرد و نوع پروتز دارد. در حالت کلی می‌توان گفت جراحی زانو مزایای زیر را به همراه دارد:

• مهم ترین فایده تعویض مفصل زانو از بین رفتن درد و ناتوانی در بیمار می‌باشد.
• احتمال بروز عفونت و ریسک خونریزی در این روش بسیار پایین می‌باشد و در صورت بروز در مدت زمان بسیارکوتاهی از بین خواهد رفت.
• یکی از شایع‌ترین موضوعاتی که بیماران از آن گله‌مند هستند مشکل در نشستن و راه رفتن آنها است که با استفاده از این روش دامنه حرکت آنها بهتر خواهد شد.
• اگر پای بیمار حالت ضربدری یا پرانتزی داشته باشد پای او صاف شده و به طور کامل بهبود می‌یابد.

تغییر شکل مفصل پس از انجام جراحی تعویض مفصل زانو

هنگامی‌که فردی نیاز به عمل تعویض مفصل زانو داشته باشد، زانوهایش به شکل پرانتزی یا ضربدری می‌شود. پروتز زانو یا همان مفصل مصنوعی، با تاثیر بر ‏مفصل ران باعث تصحیح حالت ضربدری یا پرانتز زانو می‌شود. بدون شک پس از قرار دادن پروتز زانو، تحرک مفصل بهبود می‌یابد. اما بهبود با قرار دادن پروتز پایان نمی‌یابد. پس از بهبودی از جراحی ، تقویت استخوان‌ها و ساختارهای عضلات ضروری خواهد بود. در همین راستا راه رفتن با عصا، چوب زیر بغل یا واکر برای مدت بسیار کوتاهی توصیه می‌شود. این طبیعی است که در ابتدا قوس مفصلی کامل نباشد، اما به تدریج متوجه پیشرفت توانبخشی می‌شوید.

بیمارانی که از وضعیت زانوی خود رنج می‌برند و نیاز به عمل جراحی دارند، دچار تغییرات مختلفی در زندگی می‌شوند. بیماران  قبل از عمل جراحی برای انجام فعالیت‌های عادی و روزمره زندگی به طور کامل به اطرافیان خود وابسته هستند. پس از عمل تعویض مفاصل زانو به دلیل کاهش درد و بهبود کیفیت کیفیت زندگی استقلال خود را به دست آورده و میزان فعالیت بدنی و عملکرد بیشتری را انجام می‌دهند.
درصد بسیار کمی از بیماران پس از آرتروپلاستی کامل زانو درد کم یا خفیفی دارند (به مدت محدود)، اما برای انجام فعالیت‌های اساسی روزمره زندگی هیچ مشکلی برای خرید و وظایف اداری‌، راه رفتن و غیره ندارند. این بیماران که تا قبل از عمل جراحی بسیار ناتوان بودند، بهبود زیادی را در کیفیت زندگی خود مشاهده خواهند کرد.

مهارت و تجربه جراح، نوع پروتز به کار رفته شده در زانو، تکنیک جراحی، استریلیتی اتاق عمل، مراقبت‌های ویژه و ... می تواند طول عمر پروتز را افزایش دهد. به طور کلی بیشتر از 90 درصد از افراد می‌توانند به مدت سه دهه و بیشتر از پروتز خود استفاده کنند. مراقبت‌های ویژه و انجام حرکات ورزشی خاص تحت نظر پزشک و فیزیوتراپ موجب افزایش طول عمر پروتز خواهد شد. اما عواملی که بر روی کاهش طول عمر پروتز زانو تاثیر مستقیم می گذارند عبارت است از:

سن بیمار

افرادی که در سنین جوانی جراحی تعویض را انجام می‌دهند به دلیل فعالیت‌های زیادی که دارند ممکن است مجدد عمل تعویض را بعد از 50 سالگی تکرار کنند. بنابراین طول عمر پروتز زانو با سن رابطه عکس دارد. هرچه سن کمتر باشد طول عمر پروتز کاهش خواهد یافت.

وزن بیمار

وزن عامل مهمی در کم شدن طول عمر پروتز می‌باشد. چرا که فشار بیشتری بر روی ایمپلنت وارد می‌شود. بنابراین متعادل بودن وزن در افزایش طول عمر ایمپلنت موثر خواهد بود.

فعالیت بیمار

برخی فعالیت های ممکن است برای کسانی که عمل تعویض زانو را انجام داده‌اند مناسب نباشد. ممکن است فرد درد یا ناراحتی در حین انجام این نوع حرکات نداشته باشد اما موجب تسریع در فرسودگی مفصل مصنوعی شود.

نادیده گرفتن عوارض

عوارض جانبی برخی بیماری ها و داروها می تواند تاثیر بسزایی بر رو عمل تعویض زانو بگذارد. به عنوان مثال افراد مبتلا به پوکی استخوان باید پیش از عمل جراحی به طور کامل تحت درمان قرار بگیرد چرا که شکستگی استخوان می‌تواند عملکرد پروتز را تحت شعاع قرار دهد.
 

چه افرادی بیشتر در معرض عوارض تعویض مفصل زانو هستند؟
 

احتمال بروز عوارض تعویض مفصل زانو در همه افراد یکسان نیست. سن بالا، اضافه‌وزن، دیابت کنترل‌نشده، بیماری‌های قلبی یا ریوی، مشکلات کلیوی، ضعف سیستم ایمنی و مصرف سیگار می‌توانند خطر بعضی عوارض مانند عفونت، لخته خون یا طولانی‌شدن دوره بهبودی را افزایش دهند.

به همین دلیل، پزشک قبل از جراحی وضعیت عمومی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی را بررسی می‌کند تا در صورت امکان عوامل خطر کنترل شوند. داشتن یکی از این شرایط به این معنا نیست که فرد حتماً دچار عارضه می‌شود یا نمی‌تواند جراحی انجام دهد؛ تصمیم نهایی باید بر اساس شرایط هر بیمار گرفته شود.

بهترین جراح زانو (آرتروپلاستی)
 

پیشرفت علوم پزشکی در شناخت بیماری‌ها، شیوه‌های تشخیص و نحوه درمان بیماری‌های مختلف، روش‌های درمان را دچار تحول چشمگیری نموده است. از همین رو انتخاب پزشک به روز، زبده و باتجربه که با روش‌های روز دنیا عارضه را تشخیص و در کمترین زمان درمان را آغاز کند بسیار حائز اهمیت می‌باشد. مفصل پاها به ویژه مفصل زانو از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و درمان آن بسیار مهم می‌باشد، چرا که عدم درمان این عارضه، امکان آسیب به سایر مفاصل را افزایش خواهد داد. اما این درمان باید توسط بهترین جراح زانو صورت بگیرد. پزشک متخصص ارتوپد یا جراح متبحر زانو اقدامات درمانی را در راستای بهبودی کامل بیمار عملی نماید. تشخیص سریع و درمان به موقع از ویژگی های بهترین جراح زانو می‌باشد. جراحی که سال‌ها در زمینه تعویض مفصل سابقه درخشان داشته و تجارب او در بین سایر بیماران شنیده می‌شود.

 به طور کلی عمل تعویض مفصل زانو عوارض خاصی را به دنبال ندارد و در صورت وجود هم بنابه تشخیص وضعیت بیمار توسط پزشک این عوارض با تجویز استراحت و دارو توسط پزشک قابل رفع هستند.
انجام موفقیت‌آمیز بیش از 12.500 عمل مفصل لگن و زانو نشان از توانمندی‌های دکتر افشین طاهری اعظم در زمینه جراحی لگن و زانو است. دکتر طاهری اعظم همچنین دارای بورد تخصصی ارتوپدی از دانشگاه تهران، دوره جراحی هیپ و فلوشیپ‌های تخصصی از دانشگاه تهران، اتریش و آلمان است. هدف اصلی تیم جراحی دکتر طاهری اعظم بازگرداندن توانمندی‌های حرکتی شما با استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته می‌باشد.

منابع:

• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/complications/
• https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/knee-replacement/recovery/
• https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/knee-replacement/about/pac-20385276
• https://www.nice.org.uk/guidance/ng157/chapter/Recommendations
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30782341/