آیا آرتروز زانو خطرناک است؟

وقتی زانو هنگام راه رفتن درد می‌گیرد یا بلند شدن از روی صندلی سخت می‌شود، نگرانی درباره آینده طبیعی است. بسیاری از افراد پس از تشخیص آرتروز زانو می‌پرسند: «ممکن است دیگر نتوانم راه بروم؟ حتماً به جراحی نیاز پیدا می‌کنم؟» آیا آرتروز زانو خطرناک است؟

آرتروز زانو معمولاً بیماری کشنده‌ای نیست؛ نگرانی اصلی، درد و کاهش توان انجام کارهای روزمره است. این بیماری در همه افراد به یک اندازه شدید نیست و ابتلا به آن به معنی ناتوانی یا جراحی حتمی نیست. بااین‌حال، درد ماندگار و تغییرات تازه در وضعیت زانو را نباید نادیده گرفت.
 

چه علائمی از آرتروز زانو خطرناک است؟

چه علائمی از آرتروز زانو خطرناک است و نیاز به مراجعه فوری دارند؟ قبل از بررسی عوارض آرتروز، باید بدانیم که هر درد یا ورم زانو را نمی‌توان به این بیماری نسبت داد. حتی اگر قبلاً آرتروز شما تشخیص داده شده است، برای علائم زیر حتما از پزشک نوبت بگیرید:

•  زانوی داغ و قرمز همراه با تب، لرز یا احساس ناخوشی
• درد بسیار شدید یا ناتوانی در گذاشتن وزن روی پا
•  ورم شدید یا تغییر شکل ناگهانی زانو
• قفل شدن زانو، یعنی گیر کردن مفصل و ناتوانی در حرکت دادن آن
•  خالی کردن زانو، یعنی احساس اینکه زانو ناگهان زیر وزن بدن نگه نمی‌دارد، به‌ویژه اگر تازه شروع شده یا همراه درد باشد. 

این علائم ممکن است به مشکلات دیگری مانند عفونت مفصل، نقرس یا آسیب داخلی زانو مربوط باشند. منتظر نمانید که با ماساژ، ورزش یا درمان خانگی برطرف شوند. برای مثال، مفصل داغ و قرمز همراه تب نیازمند بررسی فوری است.

خطر اصلی آرتروز زانو چیست؟

خطر اصلی برای بسیاری از بیماران، کم شدن تدریجی توان انجام فعالیت‌هایی است که قبلاً ساده بودند؛ مثلاً خرید کردن، بالا رفتن از پله یا بلند شدن از صندلی. بنابراین، یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی مشکل، تأثیر آن بر زندگی روزمره است.
البته شدت بیماری فقط با مقدار درد یا دشواری راه رفتن مشخص نمی‌شود. پزشک شرح علائم، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری را کنار هم بررسی می‌کند. 
علائم آرتروز هم الزاماً با سرعت ثابت بدتر نمی‌شود؛ ممکن است علائم مدتی ثابت بمانند یا با مراقبت مناسب کمتر شوند. تجربه یکی از اطرافیان، پیش‌بینی دقیقی از آینده زانوی شما نیست. 

عوارض آرتروز زانو در مراحل پیشرفته چیست؟
 

درد مداوم و اختلال در خواب
در بعضی افراد، درد علاوه بر زمان فعالیت، هنگام استراحت یا شب هم احساس می‌شود. بیدار شدن مکرر از خواب می‌تواند خستگی و افت روحیه ایجاد کند. درد شبانه تازه یا رو به افزایش نشانه حتمی آرتروز زانو نیست اما آن را در مراجعه پزشکی مطرح کنید.

خشکی و کاهش دامنه حرکت
ممکن است خم یا صاف کردن کامل زانو دشوار شود. در نتیجه، نشستن، پوشیدن لباس یا استفاده از پله‌ها سخت‌تر می‌شود. این محدودیت با خشکی کوتاه‌مدت پس از نشستن تفاوت دارد و باید میزان آن بررسی شود.

ضعف عضلات و ناپایداری
کم‌تحرکی ناشی از درد می‌تواند عضلات اطراف زانو را ضعیف کند. در بعضی بیماران، زانو احساس ناپایداری دارد یا خالی می‌کند. علت این علامت باید بررسی شود و نباید همیشه آن را فقط به ضعف عضلات نسبت داد.

تغییر شکل مفصل
در برخی موارد، راستای زانو به‌تدریج تغییر می‌کند و پا حالت پرانتزی یا ضربدری بیشتری پیدا می‌کند. این تغییر تدریجی با تغییر شکل ناگهانی پس از آسیب متفاوت است. همه مبتلایان آرتروز زانو دچار این عوارض نمی‌شوند.
 

آیا آرتروز زانو باعث فلج شدن می‌شود؟

محدودیت حرکت ناشی از آرتروز با فلج عصبی تفاوت دارد. در آرتروز شدید، درد، خشکی و تغییرات مفصل ممکن است راه رفتن را بسیار دشوار کنند؛ این وضعیت به معنی از کار افتادن عصب‌های پا نیست.
بنابراین، وقتی کسی می‌گوید «از آرتروز نمی‌توانم راه بروم»، لازم است علت دقیق این ناتوانی بررسی شود. نباید هر نوع ضعف یا ناتوانی تازه در حرکت را به تشخیص قبلی آرتروز نسبت داد.

اگر آرتروز زانو درمان نشود چه می‌شود؟

بی‌توجهی به علائم ممکن است باعث شود درد برای مدت طولانی کنترل نشود و فرد فعالیت‌های بیشتری را کنار بگذارد. کاهش فعالیت نیز می‌تواند ضعف عضلات و دشواری حرکت را بیشتر کند. در چنین وضعیتی، مشکل فقط خود مفصل نیست؛ زندگی روزمره هم محدودتر می‌شود.

بااین‌حال، نمی‌توان گفت هر فردی که درمان را به تأخیر می‌اندازد حتماً به تخریب شدید مفصل یا جراحی می‌رسد. شدت بیماری متفاوت است و درمان هم تضمین نمی‌کند که همه تغییرات مفصل متوقف شوند. هدف مراقبت، کنترل علائم و حفظ توان حرکت است.
درمان آرتروز فقط مصرف دارو نیست. آموزش، فعالیت متناسب، مدیریت وزن و گاهی وسایل کمکی نیز بخشی از آن هستند.

چگونه عوارض آرتروز زانو را کمتر کنیم؟

فعالیت بدنی را متناسب با وضعیت زانو ادامه دهید
استراحت مطلق و طولانی معمولاً راه‌حل مناسبی نیست. پیاده‌روی کوتاه روی سطح هموار، دوچرخه ثابت با تنظیم مناسب و ورزش در آب از گزینه‌هایی هستند که می‌توان درباره مناسب بودنشان با پزشک یا فیزیوتراپیست صحبت کرد.
تمرین‌های تقویت عضلات و حفظ حرکت مفصل هم اهمیت دارند. برنامه ورزشی خود را تدریجی شروع کنید؛ اگر فعالیت باعث درد شدید، ورم قابل‌توجه یا خالی کردن زانو شد، آن را ادامه ندهید و برای بررسی اقدام کنید. شدت و مدت تمرین باید با توان شما هماهنگ باشد.

در صورت اضافه‌وزن، برای کاهش تدریجی آن برنامه داشته باشید

کاهش وزن می‌تواند فشار وارد بر زانو را کم کند و به بهبود علائم کمک کند. اگر اضافه وزن دارید؛ حتما برای کاهش آن برنامه داشته باشید و در صورت نیاز، از متخصص تغذیه کمک بگیرید.

انجام کارهای روزمره را ساده تر کنید
کارهای طولانی را به بخش‌های کوتاه‌تر تقسیم کنید. اگر برای راه رفتن به عصا یا وسیله کمکی نیاز دارید، نحوه انتخاب و استفاده درست از آن را یاد بگیرید. زانوبند هم برای همه ضروری نیست و بهتر است بر اساس نیاز فرد انتخاب شود. 

دارو را با توجه به شرایط سلامت مصرف کنید
داروهای موضعی یا خوراکی ممکن است برای کاهش درد توصیه شوند. انتخاب آن‌ها به وضعیت سلامت، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای دیگر بستگی دارد. دارویی که برای یکی از اطرافیان مناسب بوده، الزاماً برای شما مناسب نیست.
مسکن‌ها جای ورزش درمانی و پیگیری وضعیت زانو را نمی‌گیرند. اگر برای انجام کارهای معمول مرتب به دارو نیاز پیدا می‌کنید، برنامه درمانی باید بازبینی شود.

آیا آرتروز شدید زانو حتماً به جراحی نیاز دارد؟
 

خیر. تصمیم جراحی فقط بر اساس نام بیماری یا ظاهر عکس زانو گرفته نمی‌شود. شدت درد، محدودیت فعالیت، وضعیت عمومی سلامت و نتیجه درمان‌های قبلی برای تصمیم گیری اهمیت دارند.
وقتی علائم با درمان‌های غیرجراحی به‌اندازه کافی کنترل نمی‌شوند و زندگی روزمره به‌طور قابل‌توجهی مختل شده است، جراحی از جمله تعویض مفصل زانو ممکن است انجام شود. پیش از تصمیم‌گیری  با پزشک درباره انتظارات خود از عمل، خطرات عمل و دوره بازتوانی صحبت کنید. 
 

برای درد زانو چه زمانی نوبت پزشک بگیریم؟
 

اگر درد طی چند هفته بهتر نشده است، برای بررسی نوبت بگیرید. همچنین اگر درد خواب یا کارهای روزمره را مختل می‌کند، یا درمان قبلی دیگر کمک کافی نمی‌کند، مراجعه را عقب نیندازید. این توصیه برای علائم غیرفوری است؛ علائم هشدار ابتدای مقاله نیاز به اقدام سریع‌تر دارند.
برای مراجعه، زمان شروع درد، فعالیت‌های تشدیدکننده و درمان‌های امتحان‌شده را یادداشت کنید. به طور مثال دقیق به پزشک بگویید «قبلاً تا فروشگاه راه می‌رفتم، اما حالا وسط راه مجبور به توقف می‌شوم.» فهرست داروها و مکمل‌ها را هم همراه داشته باشید و درباره فعالیت مجاز و زمان پیگیری بعدی سؤال کنید.

سؤالات متداول درباره خطرات آرتروز زانو

آیا صدای تق‌تق زانو خطرناک است؟
تق‌تق بدون درد معمولاً نگران‌کننده نیست. اگر همراه با درد، قفل شدن یا خالی کردن زانو باشد، باید بررسی شود.

آیا آرتروز زانو درمان قطعی دارد؟
درمان‌های معمول نمی‌توانند مفصل را به وضعیت اولیه برگردانند، اما می‌توانند درد را کمتر و حرکت را بهتر کنند. قابل‌کنترل بودن علائم با بازسازی کامل غضروف تفاوت دارد.

آیا مکمل غضروف‌ساز از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند؟
اثر گلوکزامین و کندرویتین در بازسازی غضروف یا متوقف کردن پیشرفت آرتروز ثابت نشده است. نام «غضروف‌ساز» نباید این تصور را ایجاد کند که مصرف مکمل حتماً آسیب مفصل را برطرف می‌کند.

آیا با آرتروز زانو می‌توان زندگی عادی داشت؟
بله، بسیاری از افراد با تنظیم فعالیت‌ها و درمان مناسب، کارهای روزمره خود را ادامه می‌دهند. نوع و شدت فعالیت باید بر اساس علائم و توان فرد انتخاب شود.
اگر نگران خطر آرتروز زانو هستید، به تغییرات واقعی در درد و توان حرکت توجه کنید. برای درد ماندگار برنامه درمانی بگیرید و علائم ناگهانی یا شدید را به حساب آرتروز نگذارید. هدف این است که فعالیت و استقلال شما تا حد امکان حفظ شود، بدون اینکه از ابتدا مجبور شوید جراحی انجام دهید. 

منابع:

• https://www.nhs.uk/conditions/osteoarthritis/
• https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteoarthritis
• https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/arthritis-of-the-knee/
• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoarthritis/symptoms-causes/syc-20351925
• https://www.nhs.uk/symptoms/knee-pain/
• https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteoarthritis/diagnosis-treatment-and-steps-to-take