افرادی که به تازگی جراحی تعویض مفصل زانو انجام دادهاند؛ مهمترین دغدغهشان خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل است. پس از عمل، بسیاری از بیماران با احساس سفتی، کاهش دامنه حرکتی و دشواری در خم و راست کردن زانو روبرو میشوند. نکته ای که باید به آن توجه کنید؛ این است که مقدار کمی خشکی در هفتهها و حتی ماههای ابتدایی پس از جراحی طبیعی است اما اگر برنامه توانبخشی مناسبی نداشته باشید و این وضعیت را درمان نکنید؛ به یک مشکل جدی تبدیل میشود. دکتر طاهری اعظم در این مقاله علت و درمان خشکی زانو را کامل برای شما شرح می دهد.
خشکی زانو بعد از تعویض مفصل چگونه است؟
به کاهش دامنه حرکتی مفصل بعد از عمل، خشکی زانو میگویند. فردی که دچار خشکی زانو میشود نمیتواند زانوی خود را به اندازه طبیعی خم یا صاف کند. معمولا فرد باید بتواند زانوی خود را نزدیک به صفر درجه صاف کند. اگر پس از گذشت چند ماه از عمل، نمیتوانید زانوی خود را بیش از 90 درجه خم کنید یا در صاف کردن آن مشکل دارید؛ دچار خشکی مفصل شده اید و باید به دکتر تعویض مفصل زانو مراجعه کنید.
علت خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل
خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل دلایل مختلفی دارد که در ادامه کامل شرح میدهیم.
تشکیل بافت اسکار (چسبندگی)
مهمترین دلیل خشکی زانو، تشکیل بیش از حد بافت اسکار یا فیبروز اطراف مفصل است. بدن به صورت طبیعی هنگام ترمیم، مقداری بافت اسکار ایجاد میکند اما اگر این بافت بیش از حد باشد؛ مانند یک مانع مکانیکی حرکت زانو را محدود میکند.
انجام ندادن حرکات فیزیوتراپی
اگر بعد از عمل نسبت به انجام تمرینات توانبخشی و فیزیوتراپی بیتوجه باشید؛ دچار خشکی زانو میشوید. انجام حرکات فیزیوتراپی بعد از جراحی، از ایجاد چسبندگی جلوگیری میکند. توصیه میشود بعد از عمل جلسات فیزیوتراپی را هرگز عقب نیندازید و تمرینات خانگی را مرتب انجام دهید.
درد شدید
بیمارانی که بعد از عمل، احساس درد شدید دارند؛ ناخودآگاه زانوی خود را کمتر حرکت میدهند. کاهش حرکت به مرور زمان باعث کوتاه شدن عضلات، سفت شدن رباطها، ایجاد چسبندگی میشود. اگر پس ازعمل احساس درد شدید دارید؛ لازم نیست فعالیت هایی مانند دویدن، پریدن یا بالا رفتن از پله را انجام دهید اما کامل نیز بی حرکت نباشید. پس از عمل میتوانید تمرینات ساده ای مانند: بالا آوردن مستقیم پا، خم و صاف کردن آرام زانو انجام دهید.
تورم
داشتن تورم بعد از عمل طبیعی است اما در بلند مدت، حرکت مفصل را محدود میکند. یکی از مهمترین بخشهای درمان کنترل مناسب التهاب است. برای کنترل تورم بعد از عمل، پاها را بالا نگه دارید و داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
عفونت
عفونت مفصل باعث میشود؛ بدن واکنش التهابی شدیدی نشان دهد و زانو خشک شود.از علائم عفونت مفصل زانو میتوان به: تب، قرمزی، ترشح از محل جراحی، درد شدید اشاره کرد. اگر پس از جراحی، عفونت شدید باشد و با آنتی بیوتیک درمان نشود؛ باید جراحی تعویض مجدد مفصل زانو انجام دهید و مجدد پروتز زانو را تعویض کنید.
موفقیت آمیز نبودن جراحی
اگر هنگام عمل، اندازه پروتز مناسب نباشد؛ تراز مفصل به درستی انجام نشده باشد یا لیگامانها بیش از حد سفت باشد؛ دامنه حرکت کاهش پیدا میکند و بیمار دچار مشکل میشود.
چه کسانی بعد از عمل بیشتر به خشکی زانو مبتلا میشوند
در بین افرادی که جراحی انجام میدهند؛ افراد زیر بیشتر در معرض خشکی زانو هستند:
- بیمارانی که دیابت دارند.
- بیمارانی که چاق هستند.
- بیمارانی که سابقه خشکی زانو قبل از عمل دارند.
- بیمارانی که قبل از جراحی محدودیت حرکتی دارند.
- بیمارانی که قبلا جراحی زانو انجام دادهاند.
- بیمارانی که سن بالا دارند.
- بیمارانی که سیگار میکشند.
- بیمارانی که حرکات فیزیوتراپی را انجام نمیدهند.
علائم خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل
علائم خشکی زانو بسته به شدت بیماری متفاوت است. از رایجترین علائم میتوان به: کاهش دامنه حرکتی، دشواری در خم کردن زانو، مشکل در صاف کردن زانو، احساس سفتی، درد هنگام حرکت، سختی در بالا رفتن از پله، مشکل در نشستن روی صندلی، اختلال در راه رفتن اشاره کرد.
آیا خشکی زانو بعد از عمل طبیعی است؟
در پاسخ به این سوال باید گفت؛ بله، خشکی زانو بعد از عمل طبیعی است به گونهای که تا چند هفته اول بعد از جراحی، تقریبا همه بیماران درجاتی از خشکی را تجربه میکنند. اگر زانوی شما هنوز سفت است، نگران نباشید زیرا با ادامه تمرینات بهبود پیدا میکنند.
در هفته اول پس از جراحی، شما با تورم و خشکی زیاد زانو روبرو هستید. هفته دوم تا ششم کمی بهبود پیدا میکنید. پس از گذشت سه ماه، باید دامنه حرکتی شما افزایش یابد. پس از گذشت 6 ماه تا 1 سال، روند بهبودی کامل میشود. چنانچه پس از گذشت سه ماه، دامنه حرکتیتان بهبود پیدا نکرد؛ حتما به جراح مراجعه کنید تا علت را بررسی کند.
جدول روند طبیعی بهبودی زانو بعد از عمل تعویض مفصل
روند بهبودی پس از جراحی به سن،وضعیت عضلات، داشتن بیماری زمینه ای ومیزان همکاری در فیزیوتراپی بستگی دارد اما در جدول زیر میتوانید به صورت تقریبی بازه بهبودی دامنه حرکتی را مشاهده کنید. نظر قطعی درباره روند طبیعی بهبودی را باید دکتر یا جراح بدهد.
| زمان بعد از جراحی | وضعیت طبیعی زانو | دامنه حرکتی مورد انتظار |
| روز اول تا سوم | درد، تورم و سفتی زانو طبیعی است. بیمار با کمک واکر راه میرود و تمرینات اولیه را شروع میکند. | صاف شدن نزدیک به ۰ درجه و خم شدن حدود ۴۵ تا ۷۰ درجه |
| هفته اول | تورم هنوز قابل توجه است، اما بیمار باید روزانه تمرینات فیزیوتراپی را انجام دهد. | خم شدن حدود ۶۰ تا ۹۰ درجه |
| هفته دوم | درد و تورم بهتدریج کاهش مییابد و راه رفتن راحتتر میشود. | خم شدن حدود ۸۰ تا ۱۰۰ درجه |
| هفته سوم تا چهارم | بسیاری از بیماران فعالیتهای روزمره سبک را از سر میگیرند و کنترل عضلات بهتر میشود. | خم شدن حدود ۹۰ تا ۱۱۰ درجه |
| هفته ششم | دامنه حرکتی باید بهطور محسوسی افزایش یافته باشد و خشکی کاهش پیدا کند. | خم شدن حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ درجه |
| سه ماه | بیشتر بیماران بدون کمک وسایل کمکی راه میروند و فعالیتهای معمول را انجام میدهند. | خم شدن حدود ۱۱۰ تا ۱۲۵ درجه |
| شش ماه | تورم و خشکی در اغلب بیماران بسیار کمتر شده و قدرت عضلات افزایش یافته است. | دامنه حرکتی تقریباً کامل و متناسب با شرایط بیمار |
| یک سال | روند ترمیم بافتها تقریباً کامل میشود و نتیجه نهایی جراحی مشخص خواهد شد. | حفظ دامنه حرکتی مناسب و انجام بیشتر فعالیتهای روزمره بدون مشکل |
تشخیص خشکی زانو بعد از تعویض مفصل
پزشک با معاینه بالینی میتواند؛ دامنه حرکتی زانو بیمار را اندازه گیری کند. در صورت نیاز برای بررسی وضعیت پروتز از تصویربرداری با رادیوگرافی استفاده میکند. در صورتی که احتمال عفونت وجود داشته باشد؛ باید آزمایش خون انجام داد تا مشکل دقیقتر بررسی شود.
درمان خشکی زانو بعد از تعویض مفصل
برای درمان خشکی زانو، باید ابتدا علت آن را بررسی کرد. در ادامه راه حلهای درمان را بیشتر برای شما توضیح میدهیم:
فیزیوتراپی
اصلیترین روش برای درمان خشکی زانو، فیزیوتراپی است. از اهداف فیزیوتراپی میتوان به: افزایش انعطاف پذیری، کاهش درد، تقویت عضلات، افزایش دامنه حرکت، جلوگیری از چسبندگی اشاره کرد. بعد از جراحی، حتما تمرینات فیزیوتراپی را زیر نظر متخصص انجام دهید تا دامنه حرکتیتان بهبود پیدا کند.
تمرینات خانگی
تمرینات روزانه و نحوه خوابیدن بعد از جراحی تعویض مفصل زانو نقش بسیار مهمی در بهبود دامنه حرکتی شما دارد. بعد از جراحی پیشنهاد میشود؛ زانوی خود را روی تخت خم کنید و به آرامی پاشنه را به سمت باسن بکشید. این حرکت را 10تا 15بار در طول روز تکرار کنید. در حرکت دیگر، پاشنه را روی بالش قرار دهید تا زانو کاملا صاف شود. برای بهبود دامنه حرکتی میتوانید در منزل، عضله جلوی ران را سفت کرده و 10 ثانیه نگه دارید. حرکت دیگر که توصیه میشود بعد از جراحی در منزل انجام دهید؛ بالا آوردن مستقیم پا است. این تمرین باعث تقویت عضلات بدون فشار زیاد بر مفصل میشود.
کنترل درد
درد پس از جراحی را باید کنترل کنید تا بتوانید تمرینات را به درستی انجام دهید. برای کنترل درد میتوانید از داروهای ضد التهاب، کمپرس یخ استفاده کنید. برای کاهش درد پا را بالا نگهدارید و به اندازه کافی استراحت کنید. در صورتی که درد شدید دارید و پس از گذشت مدتی بهبود نیافت؛ حتما با دکتر خود مشورت کنید.
دستگاه CPM
بعد از جراحی پیشنهاد میشود از دستگاه CPM استفاده کنید. به این دستگاه، دستگاه حرکت غیر فعال مداوم نیز گفته میشود. دستگاه CPM زانو را به آرامی خم و صاف میکند و احتمال چسبندگی را کاهش میدهد.
دستکاری مفصل تحت بیهوشی
در شرایط حاد که پس از گذشت 6 تا 12 هفته دامنه حرکتی بهبود پیدا نکند؛ جراح بیمار را بیهوش میکند و زانو را خم و راست میکند. با این کار، چسبندگیها شکسته میشوند. در صورتی که هیچ کدام از این روشها نتیجه ندا باید جراحی آرتروسکوپی انجام دهید.
جراحی مجدد
در شرایطی که خشکی مربوط به جایگذاری نامناسب پروتز باشد؛ باید جراحی مجدد تعویض مفصل زانو انجام دهید تا بهبود پیدا کنید.
رژیم غذایی مناسب برای بهبود دامنه حرکتی بعد از تعویض مفصل زانو
داشتن تغذیه مناسب، نقش مهمی در تسریع روند بهبودی پس از جراحی دارد. مصرف مواد مغذی مورد نیاز در کاهش التهاب، ترمیم بافتها، حفظ قدرت عضلات، بهبود عملکرد مفصل تأثیر دارد. اگر پس از عمل رژیم غذایی مناسبی نداشته باشید؛ التهاب تشدید شده و روند توانبخشی کندتر میشود.
پس از عمل حتما پروتئین کافی مصرف کنید زیرا بدن برای ترمیم عضلات، تاندونها و بافتهای آسیب دیده به پروتئین بیشتری نیاز دارد. کمبود پروتئین باعث ضعف عضلانی و طولانی شدن روند بهبودی میشود. گوشت، ماهی، تخم مرغ، لبنیات کم چرب، مغز و دانهها سرشار از پروتئین اند.
غذاهای ضد التهاب، گردو، بادام، زنجبیل، گوجه فرنگی را حتما در رژیم غذایی خود قرار دهید تا التهاب کاهش پیدا کند. ویتامین c نقش مهمی در ساخت کلاژن، ترمیم زخم و تقویت سیستم ایمنی دارد. پرتقال، کیوی، توت فرنگی، فلفل دلمه ای، لیمو ترش سرشار از ویتامین c اند. پس از عمل، مایعات کافی بنوشید و کلسیم و ویتامین D را در رژیم غذایی خود قرار دهید.
تمرینات فیزیوتراپی برای جلوگیری از خشکی زانو بعد از عمل
در ادامه بهترین تمرینات فیزیوتراپی پس از جراحی را برای شما نام میبریم. این تمرینات را باید حتما زیر نظر فیزیوتراپ انجام دهید تا بعدا دچار مشکل نشوید.
- خم و راست کردن زانو
- انقباض عضلات ران
- کشش عضلات همسترینگ
- دوچرخه سواری با مقاومت کم
- تقویت عضلات ساق
- راه رفتن تدریجی
پیشگیری از خشکی زانو
برای پیشگیری از خشکی زانو، حرکات فیزیوتراپی را در اسرع وقت پس از جراحی شروع کنید و جلسات آن را به صورت منظم شرکت کنید. تمرینات خانگی که جراح توصیه میکند را انجام دهید و وزن خود را کنترل کنید. سیگار را ترک کنید و داروهای خود را سر زمان تعیین شده مصرف کنید.
چه زمانی برای خشکی زانو باید به دکتر مراجعه کرد؟
سؤالات خود درباره خشکی زانو پس از جراحی را میتوانید به صورت تلفنی از دکتر طاهری اعظم بپرسید. در صورتی که پس از جراحی، علائمی مانند: تب، درد شدید، افزایش ناگهانی تورم، قرمزی محل جراحی، خروج ترشح، ناتوانی در راه رفتن، کاهش ناگهانی دامنه حرکت دارید حتما به دکتر مراجعه کنید تا علت را بررسی کند. علاوه بر علائم نام برده شده اگر مشکلات زیر را داشتید نیز حتما به پزشک مراجعه کنید:
- پس از ۶ هفته هنوز زانو کمتر از ۹۰ درجه خم میشود.
- با وجود انجام منظم فیزیوتراپی، دامنه حرکتی هیچ پیشرفتی ندارد.
- زانو بهطور کامل صاف نمیشود و این موضوع راه رفتن را مختل کرده است.
- درد، تورم یا خشکی بهجای بهبود، روزبهروز شدیدتر میشود.
جمع بندی
در این مقاله دلایل خشکی زانو پس از جراحی تعویض مفصل را کامل شرح دادیم و راهکارهای درمان آن را نیز نام بردیم. در ادامه راههای پیشگیری را معرفی کردیم تا پس از جراحی کمتر دچار مشکل شوید. اگر تجربه و سوالی در این زمینه دارید لطفا در همین صفحه با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
آیا خشکی زانو بعد از تعویض مفصل دائمی است؟
خیر. در بیشتر بیماران با فیزیوتراپی مناسب و انجام تمرینات منظم، دامنه حرکت به تدریج بهبود پیدا میکند.
بهترین زمان درمان خشکی زانو چه زمانی است؟
بهترین نتایج معمولاً در سه ماه اول پس از جراحی به دست میآید؛ زیرا در این دوره چسبندگیها هنوز تثبیت نشدهاند.
آیا پیادهروی باعث کاهش خشکی میشود؟
بله، پیادهروی کنترلشده و مطابق برنامه توانبخشی میتواند به بهبود حرکت مفصل کمک کند، اما نباید جایگزین تمرینات تخصصی شود.
آیا استفاده از زانو بند مفید است؟
در اغلب موارد، زانوبند تأثیر مستقیمی بر درمان خشکی ندارد و استفاده از آن باید تنها با توصیه پزشک انجام شود.
آیا اضافه وزن بر خشکی زانو اثر دارد؟
بله، وزن بالا فشار بیشتری بر مفصل وارد میکند و ممکن است روند توانبخشی را کندتر کند.
