عفونت پروتز زانو عارضه‌ای است که باید جدی گرفته شود، اما تشخیص آن همیشه به معنی خارج‌کردن مفصل مصنوعی نیست. در برخی موارد می‌توان پروتز را حفظ کرد؛ در موارد دیگر، برای کنترل عفونت لازم است بخشی یا تمام پروتز خارج و بعداً جایگزین شود. انتخاب روش به زمان شروع علائم، وضعیت پروتز، نوع میکروب و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
اگر زانوی عمل‌شده شما تازه دردناک، گرم یا متورم شده، از محل برش ترشح دارید یا تب کرده‌اید، با دکتر تعویض مفصل زانو یا مرکز درمانی تماس بگیرید. ارزیابی زودهنگام می‌تواند به انتخاب روش مناسب کمک کند.
عفونت پروتز زانو چیست؟
وقتی میکروب‌ها، معمولاً باکتری‌ها، به اطراف یا داخل مفصل مصنوعی راه پیدا می‌کنند، ممکن است عفونت پروتز یا مفصل مصنوعی ایجاد شود. عفونت گاهی در روزها و هفته‌های پس از جراحی تعویض مفصل زانو بروز می‌کند و گاهی ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد ظاهر می‌شود. در بعضی عفونت‌های دیررس، میکروب از راه خون و از ناحیه دیگری از بدن به پروتز می‌رسد.
روی سطح پروتز ممکن است لایه‌ای از میکروب‌ها به نام «بیوفیلم» تشکیل شود. این لایه می‌تواند درمان را دشوارتر کند؛ بنابراین در عفونت عمقیِ مفصل مصنوعی، آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی همیشه کافی نیست و جراحی هم ممکن است لازم باشد.
عفونت محدود به پوست یا بافت‌های سطحی اطراف زخم با عفونت عمقی پروتز یکسان نیست. در برخی عفونت‌های سطحی، پزشک ممکن است درمان دارویی را کافی بداند؛ اما تشخیص عمقی یا سطحی بودن عفونت به معاینه و بررسی‌های پزشکی نیاز دارد.
علائم عفونت پروتز زانو چیست؟
علائم می‌توانند تدریجی یا ناگهانی باشند. نشانه‌های احتمالی عفونت پروتز زانو عبارت‌اند از:
- افزایش درد زانو، به‌ویژه اگر درد رو به بدترشدن باشد.
- تورم، قرمزی یا گرم‌شدن زانو
- تب، لرز یا احساس ناخوشی
- ترشح از زخم جراحی، به‌خصوص ترشح چرکی یا ادامه‌دار
- بازشدن یا دیر خوب‌شدن زخم
- خشکی تازه یا دشواری در حرکت‌دادن زانو
- شروع دوباره درد و تورم پس از یک دوره بهبود
وجود هرکدام از این علائم به‌تنهایی عفونت را ثابت نمی‌کند؛ علت‌های دیگری هم می‌توانند درد یا تورم ایجاد کنند. نبود تب نیز عفونت را رد نمی‌کند. بااین‌حال، ترشح از زخم، تب همراه با بدترشدن حال عمومی یا افزایش سریع درد نیازمند ارزیابی پزشکی است.
اگر حالتان به‌سرعت بدتر می‌شود، گیجی یا ضعف شدید دارید، یا تب و لرز شدید دارید، مراجعه فوری به اورژانس را به تأخیر نیندازید.
عفونت پروتز زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک زمان شروع علائم، سابقه جراحی و بیماری‌های زمینه‌ای را بررسی می‌کند و زانو و زخم را معاینه می‌کند. ممکن است آزمایش خون برای بررسی شاخص‌های التهاب، مانند ESR و CRP، درخواست شود. بالا بودن این شاخص‌ها به تنهایی تشخیص قطعی نیست، اما در کنار معاینه و اطلاعات دیگر به تصمیم‌گیری کمک می‌کند.
اگر پزشک به عفونت شک کند، ممکن است با یک سوزن باریک کمی از مایع داخل زانو بردارد. آزمایش این مایع کمک می‌کند نشانه‌های عفونت بررسی و میکروب شناسایی شود تا پزشک بتواند داروی مناسب را انتخاب کند. گاهی هم هنگام جراحی از اطراف پروتز نمونه می‌گیرند. اگر بیمار تب داشته باشد یا علائم ناگهانی شروع شده باشند، ممکن است از خون او هم نمونه بگیرند تا وجود میکروب بررسی شود.
خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید و داروی تجویزشده را هم بدون نظر پزشک قطع نکنید. مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از نمونه‌گیری ممکن است احتمال شناسایی میکروب را کاهش دهد. اگر وضعیت بیمار از نظر پزشکی پایدار باشد، پزشک ممکن است نمونه‌گیری را پیش از شروع آنتی‌بیوتیک برنامه‌ریزی کند. در وضعیت اورژانسی، رسیدگی فوری به بیمار اولویت دارد و تصمیم درباره دارو با تیم درمان است.
روش‌های درمان عفونت پروتز زانو
درمان معمولاً با همکاری جراح ارتوپد و متخصص بیماری‌های عفونی انجام می‌شود. گزینه‌ها می‌توانند شامل پاک‌سازی جراحی، خارج‌کردن و تعویض پروتز یا در برخی شرایط کنترل طولانی‌مدت عفونت با دارو باشند. هیچ روش واحدی برای همه بیماران مناسب نیست.
۱. پاک‌سازی جراحی همراه با حفظ پروتز
در بعضی عفونت‌های حاد، اگر پروتز محکم و پایدار باشد و شرایط بافت اطراف مناسب باشد، جراح ممکن است مفصل را باز کند، بافت‌های آلوده را پاک‌سازی کند و مفصل را بشوید. در این روش که معمولاً DAIR نام دارد، قطعات متحرک پروتز ــ برای مثال بخش پلاستیکی زانو ــ ممکن است تعویض شوند، درحالی که بخش‌های ثابت در جای خود می مانند.
این روش برای هر عفونتی مناسب نیست. ثابت‌بودن و عملکرد پروتز، وضعیت بافت‌های اطراف، نبود مسیر ترشحی مزمن و مدت‌زمان گذشته از شروع علائم در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. در صورت بروز علائم تازه، سریع با جراح تماس بگیرید تا مناسب‌بودن این روش ارزیابی شود.
۲. تعویض یک‌مرحله‌ای پروتز
در تعویض یک‌مرحله‌ای، پروتز آلوده خارج و پروتز جدید در همان جراحی کار گذاشته می‌شود. این روش برای برخی بیماران قابل بررسی است، اما برای همه موارد مناسب نیست. نوع میکروب، امکان انتخاب آنتی‌بیوتیک مؤثر، وضعیت بافت و استخوان و شرایط عمومی بیمار در تصمیم‌گیری نقش دارند.
۳. تعویض دومرحله‌ای پروتز
در روش دومرحله‌ای، جراح ابتدا پروتز را خارج و بافت آلوده را پاک‌سازی می‌کند. ممکن است قطعه‌ای موقت حاوی آنتی‌بیوتیک در زانو قرار گیرد. پس از درمان دارویی و ارزیابی دوباره بیمار، اگر شرایط مناسب باشد، پروتز جدید در جراحی دیگری کار گذاشته می‌شود.
این مسیر به زمان و پیگیری نیاز دارد. فاصله میان دو مرحله و آمادگی برای جراحی دوم برای همه بیماران یکسان نیست. انتخاب میان تعویض یک‌مرحله‌ای و دومرحله‌ای باید بر اساس شرایط بالینی بیمار و نظر تیم درمان انجام شود.
۴. آنتی‌بیوتیک و پیگیری
پس از نمونه‌گیری، پزشک ممکن است تجویز آنتی‌بیوتیک را آغاز کند یعنی نمونه را در آزمایشگاه بررسی می‌کنند تا مشخص شود چه میکروبی باعث عفونت شده است. وقتی جواب آزمایش آماده شد، پزشک اگر لازم باشد آنتی‌بیوتیک را عوض می‌کند تا دارویی بدهد که روی همان میکروب اثر بهتری داشته باشد.. نوع دارو، روش مصرف و مدت درمان برای همه یکسان نیست. نوع جراحی، عامل عفونت، پاسخ بیمار و وضعیت سلامت او در برنامه درمان نقش دارند. گاهی آزمایش‌ها و پیگیری منظم برای بررسی پاسخ به درمان یا عوارض دارو لازم است.
اگر جراحی مجدد برای بیمار مناسب نباشد یا آن را نپذیرد، پزشک ممکن است درمان دارویی طولانی‌مدت برای مهار عفونت را مطرح کند. این روش در بعضی موارد به کنترل عفونت کمک می‌کند، اما همیشه آن را ریشه‌کن نمی‌کند. بیمار باید مرتب به پزشک مراجعه کند تا بررسی شود دارو مؤثر است یا نه و عارضه‌ای ایجاد نکرده باشد. ممکن است پزشک آزمایش خون هم درخواست کند.
پیشگیری از عفونت پروتز زانو
هیچ روشی خطر عفونت را به صفر نمی‌رساند، اما پیش از جراحی می‌توان بعضی موارد را با کمک پزشک بهتر کنترل کرد؛ مثلاً قند خون را تنظیم کرد، سیگار را کنار گذاشت یا کمبودهای تغذیه‌ای را برطرف کرد. این کارها ممکن است خطر عفونت را کمتر کنند، اما جلوی آن را به‌طور کامل نمی‌گیرند. پیش از عمل، بیماری‌هایی مانند دیابت را با کمک پزشک کنترل کنید. درباره مصرف دخانیات، تغذیه و داروهایی که بر سیستم ایمنی اثر می‌گذارند با تیم درمان صحبت کنید. اگر زخم پوستی یا عفونت فعالی دارید، آن را به جراح اطلاع دهید و داروهای خود را بدون نظر پزشک تغییر ندهید.
پس از جراحی، از زخم مطابق دستور تیم درمان مراقبت کنید و در صورت قرمزی رو به گسترش، ترشح یا تب، زودتر با تیم درمان تماس بگیرید. کنترل دیابت، رسیدگی به سوءتغذیه و ترک دخانیات می‌تواند در کاهش برخی عوامل خطر نقش داشته باشد، اما تضمینی برای پیشگیری از عفونت نیست.
سوالات متداول درباره درمان عفونت پروتز زانو
آیا مصرف آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی عفونت را درمان می‌کند؟
در عفونت عمقی پروتز، آنتی‌بیوتیک بخشی از درمان است، اما ممکن است به جراحی هم نیاز باشد. در برخی عفونت‌های سطحی، پزشک ممکن است درمان دارویی را کافی بداند. تصمیم درباره دارو و احتمال جراحی به معاینه و نتایج بررسی‌ها بستگی دارد.
آیا در همه موارد باید پروتز خارج شود؟
خیر. در بعضی عفونت‌های حاد و با شرایط مناسب، پاک‌سازی جراحی همراه با حفظ بخش‌های ثابت پروتز قابل بررسی است. در موارد دیگر ممکن است تعویض یک‌مرحله‌ای یا دومرحله‌ای پیشنهاد شود. انتخاب روش به نوع عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد.
اگر تب ندارم، باز هم ممکن است پروتز عفونی شده باشد؟
بله. نبود تب به‌تنهایی عفونت را رد نمی‌کند. درد رو به افزایش، تورم، ترشح از زخم یا برگشت علائم پس از بهبود را با پزشک در میان بگذارید.
جمع‌بندی
عفونت پروتز زانو به بررسی و درمان تخصصی نیاز دارد. تشخیص با کنار هم گذاشتن علائم، معاینه، آزمایش خون و در صورت لزوم نمونه‌گیری از مفصل انجام می‌شود. درمان می‌تواند از پاک‌سازی و حفظ پروتز تا تعویض یک‌مرحله‌ای یا دومرحله‌ای متفاوت باشد و معمولاً آنتی‌بیوتیک نیز بخشی از برنامه درمان است. اگر به عفونت مشکوک هستید، خوددرمانی نکنید و برای ارزیابی با جراح ارتوپد تماس بگیرید.
منابع:
- https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/joint-replacement-infection/
- https://www.aaos.org/globalassets/quality-and-practice-resources/pji/diagnosisandpreventionofperiprostheticjointinfections-7-24-19.pdf
- https://orthoinfo.aaos.org/globalassets/pdfs/periprosthetic-joint-infections-cpg_pls.pdf
- https://academic.oup.com/cid/article/56/1/e1/415705
- https://doi.org/10.1093/CID/CIS803
- https://www.guidelinecentral.com/guideline/9797/
